II SA/Bd 752/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Asystent sędziego Bartosz Kornalewicz po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale II w dniu 12 października 2010 r. sprawy ze skargi C. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. II SA/Bd 752/10 Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2010 r., po rozpatrzeniu odwołania C. R., uchyliło decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], mocą której zobowiązano w/w do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności za okres od [...]2006 r. do [...]2009 r. w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami w wysokości ustawowej od dnia [...] 2006 r. i przekazał do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że kwestia nienależnie pobranego świadczenia czy też nie, została już rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2009 r. sygn. II SA/Bd 950/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] oddalił skargę C. R., wskazując w uzasadnieniu, że zasiłek pobierał on nienależnie. SKO zauważyło, że odrębnym problemem jest sprawa nienależnie pobranego świadczenia. Podstawą materialnoprawną są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). SKO przytoczyło treść tego przepisu wskazując, że w decyzji organu I instancji zabrakło informacji o możliwości wystąpienia przez stronę do organu I instancji z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia, odroczenia tej płatności lub rozłożenia na raty. Jest to tym bardziej istotne, że C. R. wystąpił do organu I instancji pismem z dnia [...] 2010 r., w którym wniósł o umorzenie postępowania w tej sprawie, a w treści decyzji wydanej w dniu [...].2010 r. brak jest jakiegokolwiek odniesienia się organu do podniesionych tam argumentów. Przed podjęciem decyzji na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy organ powinien ustalić w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie miał wpływ na sytuację życiową zobowiązanego, w szczególności, czy pozbawienie zobowiązanego tej kwoty nie spowoduje takiego pogorszenia się jego sytuacji materialnej, że będzie on zmuszony ubiegać się o dodatkowe świadczenia z pomocy społecznej. Organ musi ustalić, czy inne okoliczności dotyczące osoby zobowiązanej jak wiek, stan zdrowia, stan rodziny wskazują na to, że pomimo dokonania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, osoba zobowiązana będzie w stanie samodzielnie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby. Należy ustalić jak mający [...] lat C. R. funkcjonuje w życiu codziennym, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, czy korzysta z pomocy innych osób i ew., jaki charakter ma ta pomoc, czy ponosi w związku z tym jakieś wydatki, w jaki sposób przemieszcza się poza mieszkaniem, czy opłaca wizyty lekarskie, a ze względu na wiek wnoszącego odwołanie organ powinien uwzględnić i to, że stan zdrowia będzie się pogarszał i pociągał za sobą konieczność dalszych, niezbędnych wydatków. Szczegółowe ustalenie sytuacji życiowej umożliwi prawidłowe rozstrzygnięcie. C. R. wniósł skargę na powyższą decyzję, w części dotyczącej odmowy orzeczenia co do istoty sprawy oraz w części uzasadnienia decyzji dotyczącej stwierdzenia, że kwestia, czy doszło do nienależytego pobrania świadczeń została definitywnie rozstrzygnięta wyrokiem WSA w [...] z dnia 3 grudnia 2009 r. Podniósł naruszenie art. 7, 77, 80 i 107 § 3 K.p.a., wnosząc o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy. Skarżący nie podzielił stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego odnośnie bezwzględnego charakteru stwierdzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny faktu nienależnego pobierania przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego. Postępowanie przed WSA dotyczyło odmiennej kwestii, tj. zmiany decyzji w sprawie okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Celem procesowania Sądu było jedynie zbadanie zgodności z prawem decyzji o zmianie decyzji w sprawie okresu przyznania zasiłku, nie zaś ustalenie nienależnych świadczeń i zobowiązań do ich zwrotu. Sąd uprawdopodobnił jedynie możliwość hipotetycznego zaistnienia w przedmiotowej sprawie instytucji " nienależnego świadczenia". Obowiązek zwrotu świadczenia może wynikać jedynie z decyzji stwierdzającej istnienie przesłanek takiego zwrotu (stopnia winy i świadomości osoby zobowiązanej). Bezkrytyczne przyjęcie za udowodniony fakt istnienia nienależnego świadczenia, narusza interes prawny strony skarżącej, bowiem w takiej sytuacji rola organu I instancji sprowadzałaby się jedynie do określenia warunków, na jakich miałoby dojść do zwrotu świadczenia – wykluczając tym samym możliwość zaniechania żądania zwrotu tegoż świadczenia. Skarżący nie kwestionuje co do zasady kierunku zaskarżonej decyzji SKO. Nie ma jednak przyzwolenia na uznanie, iż skarżący spełnił przesłanki materialno – prawne warunkujące uznanie go za osobę, która nienależnie pobierała świadczenia pielęgnacyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Podniesiono, że skarżący miał świadomość nienależnie pobranego świadczenia. W odpowiedzi podniesiono merytoryczne aspekty związane z przyznaniem i zwrotem dodatku pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Oddalając skargę sąd kierował się przede wszystkim treścią art. 134 § 2 ustawy z dnia z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), który stanowi, że sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd uznaje bowiem, że uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania jest trafne. Inne rozstrzygnięcie mogłoby godzić w zasadę niepogarszania sytuacji prawnej skarżącego (reformationis in peius). W ponownym postępowaniu skarżący będzie mógł przedstawiać swoje argumenty, a po wydaniu decyzji pierwszej instancji będzie mu przysługiwała droga odwoławcza. Skarga skupia się na wykazaniu niewłaściwego związania w rozpatrywanej sprawie oceną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia 3 grudnia 2009 r. sygn. II SA/Bd 950/09. Skarżący nie podziela stanowiska SKO odnośnie bezwzględnego charakteru stwierdzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny faktu nienależnego pobierania przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego. Rację ma skarżący, gdy twierdzi, że postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w [...] w sprawie o sygn. II SA/Bd 950/09 dotyczyło odmiennej kwestii. Ramy postępowania sądowoadministracyjnego określa przedmiot decyzji i występujące w sprawie strony. Przedmiotem postępowania w sprawie II SA/Bd 950/09 była zmiana decyzji dotyczącej okresu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Sąd oddalił skargę na tą decyzję. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przepis ten dotyczy głównie sytuacji, gdy sąd administracyjny uchyla zaskarżony akt, albowiem tylko wówczas mają sens wskazania co do dalszego postępowania i wiążąca ocena prawna. W sytuacji oddalenia skargi Sąd dał wyraz poglądom, że podziela stanowisko orzekających uprzednio organów. Jak to już podkreślono w orzecznictwie, z treści art. 153 wynika, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego "wiąże w sprawie", a zatem tożsamość sprawy oraz wyznaczające je elementy zakreślają granice związania orzeczeniem tego sądu. Chodzi w szczególności o podstawy powstania danego stosunku prawnego; podstawę prawną i przesłankę faktyczną (wyrok WSA z 19 października 2005 sygn. II SA/Lu 364/05). Tymczasem rozpatrywana sprawa jest inną sprawą niż sprawa, w stosunku do której zapadł wyrok tut. Sądu o sygnaturze II SA/Bd 950/09. Co prawda w tamtej sprawie Sąd zajął stanowisko co do nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, jednakże był to pogląd wypowiedziany w kontekście rozpoznawanej sprawy i nie może mieć wiążącego charakteru w innej sprawie. Nie ma powodów, aby tak kategorycznie przyjmować ten pogląd, jak to uczyniło SKO. W sprawie, która obecnie jest przedmiotem decyzji Prezydenta [...] z dnia [...]2010 r. nr [...] i SKO w [...] z dnia [...]2010 Sąd nie wypowiadał się. Sprawa obecna – to sprawa zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jest to odrębna sprawa administracyjna, a jej rozstrzygnięcie następuje stosownie do art. 30 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). W tym postępowaniu organ oceni, czy są to świadczenia nienależnie pobrane. Skarżący trafnie stwierdził, że obowiązek zwrotu świadczenia może wynikać jedynie z decyzji orzekającej o obowiązku zwrotu. Uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania jest zasadne. Przytaczając jednakże treść art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy mieć na uwadze, że przepis ten przewiduje cztery sytuacje w których uważa się, że świadczenia rodzinne są nienależnie pobrane, a nie dwie, jak to podało SKO. Merytoryczne argumenty związane z rozstrzygnięciem znalazły się w odpowiedzi na skargę, a nie w decyzji. SKO nie rozważyło także problemu, czy postępowanie o umorzenie zwrotu niesłusznie pobranych świadczeń winno być rozpatrywane w odrębnym postępowaniu. Organ pierwszej instancji samodzielnie oceni przesłanki faktyczne i prawne. W postępowaniu administracyjnym w przeciwieństwie do postępowania sądowoadministracyjnego, nie ma zasady związania organu I instancji poglądami organu II instancji. Oczywiście w takiej sytuacji organ I instancji musi liczyć się z faktem, że w przypadku zaskarżenia jego rozstrzygnięcia, nieuwzględnienie poglądów II instancji może skutkować kolejnym uchyleniem. Uzasadnia to, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalenie skargi.