II SA/Bd 761/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Asesor WSA Ireneusz Fornalik Protokolant Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w dniu 14 października 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę II SA/Bd 761/04 UZASADNIENIE W dniu [...] 2003 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. wydał decyzję nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u Pana K. G. Rozpoznany rak krtani zdaniem organu nie jest następstwem warunków pracy. Takie stanowisko zajął w orzeczeniu lekarskim nr [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy, Poradnia Chorób Zawodowych w B. oraz w orzeczeniu [...] Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. N. w Ł. Praca w charakterze lakiernika narażała na działanie benzenu, toluenu, ksylenu, butanolu, czterochloroetylenu, jednak wyłącznie benzen jest wymieniony w wykazie czynników rakotwórczych dla ludzi a czterochloroetylen jest uznany jedynie za prawdopodobnie rakotwórczy. Z analizy danych literaturowych dotyczących rakotwórczego działania ww. substancji wynika, że żaden z tych czynników nie jest uważany za czynnik etiologiczny raka krtani i nie zaobserwowano wśród osób zawodowo narażonych na benzen i czterochloroetylen zwyżki zachorowania na nowotwory o tej lokalizacji w porównaniu z populacją ogólną. Badania potwierdzają, że benzen jest czynnikiem mogącym wywołać nowotwory układu krwiotwórczego. W odniesieniu do czterocholoroetylenu, dowody rakotwórczego działania są ograniczone i nie wykazano ryzyka zachorowań na raka krtani. Decyzją nr [...] z [...] 2003 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy ([...]). Powołując się na Rozporządzenie Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) i rozporządzenie Ministra Zdrowia z 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (Dz. U. Nr 1342, poz. 1121) organ stwierdził, że do wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową konieczne jest spełnienie następujących warunków: zawarcie jednostki chorobowej w wykazie chorób zawodowych, oceniając warunki pracy możliwości stwierdzenia w sposób bezsporny lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, możliwości ustalenia, że zespół objawów choroby zawodowej odpowiada biologicznym skutkom działania szkodliwego czynnika i prawomocne rozpoznanie choroby zawodowej przez lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej, uprawnionej do rozpoznania chorób zawodowych. Organ podkreślił, że do stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest wykazanie, że czynnik szkodliwy występujący w środowisku pracy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem wywołał chorobę nowotworową - raka krtani. Spośród czynników, na których działanie był narażony skarżący, wyłącznie benzen jest substancją zawartą w wykazie czynników rakotwórczych natomiast czteroetylen jest zaliczany do substancji prawdopodobnie rakotwórczych. Według aktualnego stanu wiedzy benzen nie jest czynnikiem etiologicznym raka krtani, może natomiast być uznany za czynnik etiologiczny nowotworów układu krwiotwórczego, które u skarżącego nie występują. W tych okolicznościach nie było można bezspornie, ani z wysokim prawdopodobieństwem połączyć w ciąg przyczynowo-skutkowy schorzenia krtani z czynnikami występującymi w środowisku pracy skarżącego i stwierdzić choroby zawodowej. W wyniku wniesionej skargi z 26.02.2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektowa Sanitarnego w B. z [...] 2003 r. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że opinie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. z [...] 2003 r. oraz orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z [...]. na których organy oparły się wydając decyzję są ogólnikowe i nie zawierają uzasadnienia dającego podstawę do dokonania na ich tle oceny zgodności z prawem rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Instytut Medycyny Pracy w Ł. powołał się na dane literaturowe, bez ich wskazania. To podważa wiarygodność przedstawionej opinii i w toku ponownego rozpoznania sprawy organ winien rozważyć celowość zasięgnięcia opinii innej placówki naukowej zajmującej się chorobami nowotworowymi. Ponadto Sąd wskazał, że przy ocenie, czy występujące schorzenie jest chorobą zawodową, należy mieć na uwadze, że w przypadku pozytywnego ustalenia (przy stwierdzeniu, że choroba występująca u pracownika jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie), istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie oraz, że działanie czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy ma przesądzające znaczenie dla rozpoznania choroby zawodowej. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ utrzymał w mocy pierwotną decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. W wykonaniu zaleceń Sądu organ zwrócił się do Inspektora Medycyny Pracy w Ł. w celu uzupełnienia stanowiska przez podanie konkretnej literatury, na której oparł się przy szacowaniu ryzyka wystąpienia choroby w rozpatrywanym przypadku. Inspektor podał konkretne dane na temat literatury, która posłużyła do wydania opinii o związku czynników szkodliwych dla zdrowia w miejscu pracy skarżącego i wystąpienia raka krtani. Instytut stwierdził, że tylko benzen uznawany jest za czynnik rakotwórczy, jednak na podstawie wiedzy medycznej z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, że rak krtani nie został spowodowany działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w miejscu pracy skarżącego. Za takim stanowiskiem przemawia lokalizacja nowotworu u P. G. Odnosząc się do rozważania możliwości zasięgnięcia opinii innej placówki naukowej zajmującej się chorobami nowotworowymi, organ uznał to za niecelowe, gdyż fakt istnienia schorzenia nie jest kwestionowany, natomiast lekarze, zajmujący się problemami onkologicznymi, nie są uprawnieni do szacowania ryzyka wystąpienia choroby zawodowej w przypadku narażenia na czynniki rakotwórcze. Organ uznał, że opinia sporządzona przez Krajowego Konsultanta w dziedzinie medycyny pracy jest jasna, wyczerpująca i wystarczająca do wydania decyzji. Na obecnym poziomie wiedzy można stwierdzić, że benzen nie jest uznawany za czynnik etiologiczny raka krtani, lecz może powodować raka układu krwiotwórczego. Skarżący złożył skargę. W uzasadnieniu odwołał się do stanowiska wyrażonego przez Sąd w wyroku z 26.02.2004 r., podkreślając stwierdzenie dotyczące domniemania wystąpienia choroby zawodowej i rozkładu ciężaru dowodu. Skarżący uznał też, że powoływanie się w zaskarżonej decyzji na stwierdzenia na temat "prawdopodobieństwa" wystąpienia choroby jest niewystarczające i nie może stanowić dowodu, że powstanie choroby powstało z innej przyczyny niewynikającej z narażenia na czynniki chorobotwórcze w miejscu pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie delegacji ustawowej wynikającej z art. 237§ 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy Rada Ministrów wydała rozporządzenie z 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115) Z § 2 tego rozporządzenia wynika, że przy rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi "narażeniem zawodowym". Istotne jest zatem ustalenie, czy choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, czy wystąpiły czynniki szkodliwe dla zdrowia w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy oraz czy wystąpił bezsporny lub stwierdzony z wysokim prawdopodobieństwem związek między działaniem tych czynników a chorobą. Wszystkie te elementy muszą wystąpić łącznie. Organy nie kwestionowały faktu zaistnienia choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych ani narażenia skarżącego na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia. Opierając się jednak na orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. z [...] 2003 r. oraz orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z [...] 2003 r. uznały, że nie występuje związek przyczynowy pomiędzy zachorowaniem na raka krtani a narażeniem na szkodliwe działanie czynników rakotwórczych występujących w środowisku pracy, gdyż z orzeczeń tych a także analizy literatury medycznej wynika, że żaden ze szkodliwych czynników, na którego działanie był narażony skarżący w pracy nie jest uważany za czynnik etiologiczny nowotworu krtani. Wobec niepowołania literatury, na której oparto takie twierdzenia, wyciągnięty wniosek budził wątpliwości i Sąd uznał, że inną możliwość uwiarygodnienia prezentowanego stanowiska stwarza dowód z opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Zalecono zatem rozważenie celowości zasięgnięcia opinii innej palcówki naukowej zajmującej się chorobami nowotworowymi. Po ponownej analizie sprawy organ utrzymał zaskarżoną decyzję. Ocenie musi zatem podlegać wypełnienie zaleceń wskazanych przez Sąd i prawidłowość wyciągniętych wniosków na podstawie zebranego materiału dowodowego. Charakter sprawy wymagał wiadomości specjalistycznych. Wprawdzie organ nie powołał biegłego, ograniczając się do posiadanych opinii, uzupełnionych o niezbędne dane, ale można zgodzić się ze stanowiskiem, że specyfika ustaleń wymaga wiedzy szerszej niż ograniczającej się do zagadnień wyłącznie onkologicznych. Taką wiedzą dysponują lekarze, którzy sporządzili opinie dla organu. Uzupełnienie posiadanych opinii o podanie źródeł w postaci literatury medycznej uprawniającej do twierdzenia, że rodzaj czynników, na które narażony był skarżący w miejscu pracy nie pozostaje w związku przyczynowym z nowotworem krtani, niewątpliwie nadał opinii walor wiarygodności. Pozostaje zatem ocena czy w stopniu wystarczającym. Sąd nie wskazał stanowczo na konieczność uzyskania innej opinii, zatem nie można uczynić zarzutu niewykonania zalecenia. Ponadto nie ma też podstaw do kwestionowania ustaleń opinii o braku związku między rodzajem szkodliwych czynników w miejscu pracy a zachorowaniem na typ nowotworu, na który cierpi skarżący. Takie ustalenia opierają się na obecnym stanie wiedzy medycznej i trudno je kwestionować. Wystąpienie choroby nowotworowej zawsze wiąże się z oceną stopnia prawdopodobieństwa wywołania jej, działaniem określonego czynnika. Powszechnie wiadomo, że na raka krtani zapadają nie tylko osoby wykonujące pracę w takich warunkach jak skarżący. Oczywistym jest, że wiele czynników przyczynia się do wywołania tego schorzenia. Jeśli można stwierdzić, że konkretny czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej to narażenie na jego działanie w miejscu pracy daje podstawy do przyjęcia domniemania, że doprowadził on do powstania tego schorzenia. Jak ustaliły organy, obecny poziom wiedzy medycznej nie pozwala na stwierdzenie, że substancje na których działanie narażony był skarżący w miejscu pracy wywołują raka krtani Ustalono jedynie, że czynnikiem rakotwórczym jest benzen. Ten zaś wywołuje nowotwory układu krwiotwórczego. Ewentualne domniemanie mogło więc dotyczyć tylko takiej sytuacji, gdy osoba narażona na działanie benzenu zachorowałaby na raka układu krwiotwórczego, a zatem benzen nie był czynnikiem, który wywołał schorzenia na które cierpi skarżący. Trzeba tu jednak zastrzec, że takie rozumienie jest poprawne przyjmując obecny stan wiedzy medycznej. W tych okolicznościach organ prawidłowo ustalił, że brakuje podstaw do przyjęcia, że wystąpiło wysokie prawdopodobieństwo, o jakim mowa w § 2 cyt. rozporządzenia, pozwalające na zakwalifikowanie schorzenia jako choroby zawodowej. Na kanwie ustalonego braku związku przyczynowego między zachorowaniem na raka krtani a narażeniem w miejscu pracy na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, nawet rakotwórczych, ale wywołujących inny typ nowotworu organ nie był zobligowany do dokonania dalszych ustaleń co do przyczyn wystąpienia choroby u skarżącego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.