II SA/Bd 765/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Elżbieta Brandt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 października 2011 r. sprawy ze skargi W. L. na orzeczenie [...] Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie, 2. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od [...] Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] na rzecz skarżącego kwotę 36 (trzydzieści sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Bd 765/11 Uzasadnienie Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w B. (TWKL) orzeczeniem z dnia [...] uznała skarżącego W. L. za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego z powodu stwierdzonego na podstawie wykonanych badań lekarskich przewlekłego krwiomoczu do diagnostyki oraz osobowości o cechach nieprawidłowych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 5 ust. 1, 6 i 7 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 593; ze zm.) dalej powoływanej w skrócie jako "ustawa" oraz § 4, 16, 21 ust. 1 i 2 i § 24 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwość i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 15, poz. 80), dalej powoływanego w skrócie jako "rozporządzenie MON." W odwołaniu od tego orzeczenia skarżący wniósł o jego uchylenie i wydanie orzeczenia o zdolności do służby ewentualnie o przeprowadzenie kolejnego badania psychologicznego i psychiatrycznego przez innych specjalistów niż ci, którzy dotychczas go badali. Skarżący wskazał, że od 3 lat stara się o uznanie za zdolnego do zawodowej służby wojskowej i że analiza jego sytuacji życiowej prowadzi do wniosku, że jest on niezdolny do działalności zarobkowej poza wojskiem przynajmniej na obecnym etapie życiowym. Ponadto stwierdził, że orzeczeniem z dnia [...], po przeprowadzeniu badań psychiatrycznych nie stwierdzono u niego żadnego schorzenia i dopiero po wniesieniu przez niego odwołania został skierowany na ponowne badanie psychologiczne i psychiatryczne, ponieważ w 2009 r. stwierdzono, że ma osobowość o cechach neurotycznych. Podkreślił, że został zbadany przez tego samego lekarza, który tą osobowość stwierdził. Skarżący uznał, że skoro było możliwe takie rozwiązanie, to jest też możliwe zarządzenie ponownych badań obecnie, z uwagi na to, że w ubiegłym roku schorzenia psychiatrycznego nie stwierdzono. Ponadto skarżący załączył do odwołania wynik badania moczu z dnia [..]. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w B. (RWKL) orzeczeniem z dnia [...] utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie TWKL. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że przed wydaniem orzeczenia przez TWKL oceny stanu zdrowia skarżącego dokonał psycholog i psychiatra, a wyniki badania psychologicznego stanowiły podstawę dla lekarza psychiatry do ustalenia rozpoznania osobowości o cechach nieprawidłowych oraz, że zaburzenia strefy psychicznej u skarżącego stwierdzono już w przeszłości, w orzeczeniach wydanych w [...] i [...]. Przy czym badania psychologiczne z dnia [...] wykonane było przez innego psychologa i ustalono wówczas podobny stopień zaburzeń jak obecnie. Wobec tego uznano, że nie ma możliwości ani konieczności przeprowadzenia ponownej oceny w tym względzie, zwłaszcza że w Poradni Szpitala Wojskowego zatrudnionych jest dwóch psychologów. Odnosząc się do przedstawionego przez skarżącego wyniku badania moczu stwierdzono, że może on świadczyć o remisji objawów, ale nie można tego w sposób wiarygodny stwierdzić ze względu na fakt, że nie wiadomo czy dotyczy on osoby wymienionej w tym wyniku. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżący zarzucając, że wydane ono zostało na skutek rażącego naruszenia prawa materialnego, wniósł o jego uchylenie i przeprowadzenie postępowania dowodowego z udziałem innego psychiatry bądź przez inną komisję lekarską. Skarżący stwierdził, że niezrozumiałym jest dla niego to, że możliwe było zarządzenie przeprowadzenia badań psychologicznych i psychiatrycznych na jego niekorzyść, mimo że o to nie wnosił, natomiast niemożliwe jest przeprowadzenie takich badań na jego korzyść, gdy o to wnosi. Ponadto wyjaśnił, że zgadza się z opinią, iż jego subiektywna ocena nie może stanowić podstawy do uznania, że jest zdolny do zawodowej służby wojskowej. Jednak fakt, iż od ponad trzech lat po ukończeniu studiów nie podejmując żadnej pracy zarobkowej stara się o uznanie za zdolnego do zawodowej służby wojskowej i na wypadek takiego uznania przygotowuje się do egzaminów, do których ono uprawnia, jest jego zdaniem silnym argumentem na rzecz tezy, że to subiektywne przekonanie skarżącego, a nie orzeczenie komisji jest zgodne z prawdą obiektywną. Skarżący domagał się też, aby kolejne badanie zostało przeprowadzone przez innego psychiatrę - choćby tego, który wydał korzystne dla niego rozpoznanie w 2010 r. Podniósł, że wszystkie niekorzystne rozpoznania z lat 2008, 2009, 2011 i 2011 stwierdził ten sam psychiatra, który jest nieobiektywny i podtrzymuje swoją diagnozę. Stwierdził, że uzasadnione jest w tej sytuacji rozpatrzenie zarządzenia kolejnego badania przez komisję. Skarżący wskazał ponadto, że opinia psychologiczna, będąca podstawą rozpoznania występującego u niego schorzenia mówi o dezorganizacji w sytuacji stresogennej, a nie zwykłej sytuacji życiowej, oraz jedynie o możliwości utrudnień adaptacyjnych i że ustalenie rozpoznania z § 68 pkt 1 jest kolejnym przykładem obowiązywania domniemania niezdolności w postępowaniu. Skarżący zwrócił w tym kontekście uwagę, że jego stan psychiczny nie przeszkodził mu w ukończeniu dość stresogennych studiów prawniczych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153., poz. 1269; ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd jest zobowiązany zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń organów administracji sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną [art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a"]. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd doszedł do przekonania, iż narusza ono przepisy procesowe w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego uwzględnił skargę. Podnieść na wstępie należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, wedle którego wojskowe komisje lekarskie (wkl) stanowią organy administracji publicznej wydające decyzje w indywidualnych sprawach, w tym również decyzje w sprawach zdolności do służby wojskowej ze względu na stan zdrowia. Do tego rodzaju decyzji odnoszą się więc przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (kpa). Konsekwencją takiego trybu procedowania jest to, że wkl, tak jak organy administracji publicznej, zobligowane są przestrzegać określonych zasad postępowania administracyjnego wynikających z zasad ogólnych rządzących postępowaniem administracyjnym zawartych m.in. w art. 7, 8 i 9 kpa. Ponadto, prowadząc postępowanie dowodowe organy powinny kierować się obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym przepisami, w tym art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa (zob. wyrok NSA z dnia 4 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 360/11, publikowany na stronach internetowych cbois.nas.gov.pl i przywołane tam orzeczenia). Zgodnie z tymi przepisami organ administracji jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa) i ocenić czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 kpa). Postępowanie administracyjne co do zasady zakończyć powinno wydanie decyzji administracyjnej, która powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne (art. 107 § 1 kpa). Zgodnie zaś z przepisem art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wskazać należy ponadto na konieczność przestrzegania przez organy (wkl) zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 15 kpa. Zgodnie z tą zasadą każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu I instancji (TWKL) podlega w wyniku wniesienia odwołania przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ II instancji (RWKL). Sprawa administracyjna powinna być zatem dwukrotnie rozpoznania i rozstrzygnięta, po raz pierwszy w I instancji, a następnie w II instancji. Dwukrotne rozpoznanie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowanie wyjaśniającego umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Przy czym granice postępowania dowodowego prowadzonego przez organ odwoławczy wyznaczają zasady ogólne postępowania administracyjnego przedstawione powyżej. W ocenie Sądu zaskarżone orzeczenie RWKL zostało wydane z naruszeniem powyższych zasad postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazać należy, że zaskarżonym orzeczeniem RWKL utrzymano w mocy orzeczenie TWKL, w którym w rozpoznaniu stwierdzono: 1) osobowość o cechach nieprawidłowych (§ 68 pkt 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia MON), 2) przewlekły krwiomocz - do diagnostyki (§ 48 pkt 10), 3) przebyta laserowa korekcja wady wzroku (§14 pkt 1). 4) skrzywienie przegrody nosa nieupośledzające drożności nosa (§ 26 pkt 3), 5) braki uzębienia (§ 24 pkt 1). Skarżący kwestionuje rozpoznanie zawarte w pkt 1 i 2 orzeczenia. Na poparcie swojego, odmiennego od wkl stanowiska, skarżący załączył do odwołania wynik badania moczu z dnia [...], z którego wynika, że stwierdzono tylko 2-4 świeżych erytrocytów, podczas gdy w badaniu z dnia [...] stwierdzono 45 erytocytów. RWKL odnosząc się do powyższego w uzasadnieniu swojego orzeczenia uznało, że może to oznaczać remisję objawów, ale nie może tego w sposób wiarygodny stwierdzić ze względu na fakt, że nie wie czy badanie to dotyczy osoby skarżącego, oraz że biorąc pod uwagę ustalenia zawarte w pkt 1 rozporządzenia i jednoznaczną kwalifikację orzeczniczą, nie widzi celowość weryfikacji tych ustaleń dla potrzeb orzeczniczych. Takie stanowisko organu należy, zdaniem sądu uznać, za nieodpowiadające zasadom postępowania administracyjnego przytoczonym powyżej. W sytuacji pojawienia się uzasadnionych wątpliwości co do rozpoznania zawartego w pkt 2, koniecznym było przeprowadzenie ponownego badania moczu, w sposób wykluczający wszelkie wątpliwości co do osoby badanej i stosownie do ich wyników ustalenie właściwego rozpoznania. To, że rozpoznanie z pkt 1 orzeczenia wydaje się być organowi jednoznaczne, nie może stanowić argumentu uzasadniającego brak wyjaśnienia prawidłowości rozpoznania z pkt 2 orzeczenia. Wskazać należy, że stosownie do treści § 24 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MON rozpoznanie jest ważnym elementem składowym orzeczenia WKL. Powinno się tam wskazać schorzenia faktycznie stwierdzone u badanego. Nie jest wystarczającym ustalenie, że kandydat jest niezdolny do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Koniecznym jest także ustalenie z jakiego ostatecznie powodu niezdolność ta jest stwierdzona. W niniejszej sprawie ustalone przez organ rozpoznanie budzi poważne wątpliwości i wydaje się nie odpowiadać stanowi rzeczywistemu. Dotyczy to także pkt 1 rozpoznania. Wątpliwości co do tego rozpoznania pojawiają się w związku z opisem badania psychologicznego zawartym w karcie badań lekarskich. Psycholog mgr A. C. napisała, że badanie psychologiczne wykazało dezorganizację w sytuacji stresowej, co może wpływać na utrudnienia adaptacyjne. Pozostałych wyników badania psychologicznego nie sposób odczytać z uwagi na niestaranną pisownię. Ma to o tyle znaczenie, że organ II instancji w uzasadnieniu swojego orzeczenia wyjaśnia, że podstawą do ustalenia przez lekarza psychiatrę rozpoznania osobowości o cechach nieprawidłowych stanowiły wyniki badania psychologicznego. Należy więc rozumieć, że te wyniki przesądziły o uznaniu skarżącego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej i że były na tyle jednoznaczne, że wykluczyły konieczność przeprowadzenia ponownych badań. Powinny być więc one przedstawione w sposób umożliwiający zapoznanie się z nimi, tak aby mogły być przedmiotem oceny zarówno przez skarżącego, jak i przez wkl i przez sąd. Ważnym byłoby też, aby można było odnieść je do objaśnień szczegółowych do § 68 pkt 1 załącznika nr 1 do zarządzenia MON. Według tych objaśnień rozpoznanie osobowości o cechach nieprawidłowych ustala się na podstawie: - obecność cech zaburzonej osobowości i świadczących o niedostatecznej adaptacji w zwykłych sytuacjach życiowych, - początku zaburzeń w okresie późnego dzieciństwa lub w okresie młodzieńczym (defekty osobowości spowodowane uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego w wieku dojrzałym; por. § 73), - po wykluczeniu upośledzenia umysłowego, zaburzeń psychotycznych, reakcji adaptacyjnych (por. § 67). § 68 obejmuje także tzw. infantylizm psychiczny (osobowość niedojrzałą). Natomiast z opisu badania psychologicznego, z dnia [...] jak to powyżej wskazano, można jedynie odczytać, że badanie psychologiczne wykazało dezorganizację w sytuacji stresowej, co może wpływać na utrudnienia adaptacyjne. Zwrócić należy uwagę na to, że RWKL w uzasadnieniu swojego orzeczenia przywołuje na poparcie słuszności swojego stanowiska co do stwierdzonego rozpoznania z pkt 1, badanie psychologiczne z dnia [...]. Wyniki tego badania przedstawione zostały przede wszystkim w całości czytelnie, obszernie, jasno i logicznie. W sposób, który umożliwia ich ocenę. To właśnie porównanie tych dwóch wyników badań psychologicznych pozwala na stwierdzenie, że niemożliwe do odczytania wyniki badania z dnia [...] są niewystarczające dla uzasadnienia odmowy przeprowadzenia ponownych badań psychologicznych i psychiatrycznych przed wydaniem orzeczenia przez organ II instancji (RWKL). Podkreślić należy, że skarżący stanowczo i konsekwentnie domagał się zarówno w odwołaniu, jak i w skardze przeprowadzenia ponownych badań. W związku z zarzutem nieobiektywności tych badań, tym bardziej istotnym byłoby, ażeby wynik badań a co za tym idzie rozpoznanie przedstawiono w sposób możliwie jak najbardziej przekonujący, z poszanowaniem zasad wynikających z przepisów procesowych, ale także z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia MON w tym § 30 ust. 2, zgodnie z którym wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia rozpatrując odwołanie, orzeka na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W razie potrzeby wkl może przeprowadzić ponowne badanie lekarskie i badanie specjalistyczne oraz skierować żołnierza na obserwację szpitalną, a także przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dokumentów. Ponownie rozpoznając odwołanie RWKL zobowiązana będzie uwzględnić powyżej poczynione uwagi odnośnie sposobu prowadzenia postępowania dowodowego i wydać orzeczenie w sprawie zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej w oparciu o wyniki badań przedstawione przez specjalistów w sposób czytelny i niebudzący wątpliwości, a jeżeli chodzi o wyniki badania moczu, to przedstawione w sposób nie budzący wątpliwości co do osoby badanej. Orzeczenie sądu o uchyleniu orzeczenia TWKL oparte zostało o przepis art. 145 § pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). O wstrzymaniu wykonania zaskarżonego orzeczenia orzeczono na podstawie art. 152, a o kosztach na podstawie art. 200 tej ustawy.