II SA/Bd 792/07

Dnia 4 grudnia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) sędzia WSA Anna Klotz Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 4 grudnia 2007 roku sprawy ze skargi Z.M. na decyzję [...] Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. II SA/Bd 792/07 UZASADNIENIE Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny (PPIS) w B. decyzją z dnia [...]r., nr [...] orzekł, że nie stwierdza u Z. M. choroby zawodowej w postaci zatrucia ostrego albo przewlekłego lub jego następstw wywołanych przez następujące substancje chemiczne: chlor, chlorowodór, fosgen, izocjaniany, tlenek węgla lub inne substancje chemiczne, wymienionej w poz. 1 (17.18, 22, 23, 30, 57) wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). W motywach decyzji organ wskazał, iż wydając rozstrzygnięcie oparł się na orzeczeniu lekarskim nr [...] r. z dnia [...]r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u Z. M. wystawionym przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy (WOMP) w B. a także opinii uzupełniającej tegoż Ośrodka z dnia [...] r., orzeczeniu lekarskim [...]z dnia [...] r. wystawionym przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. (IMP), wynikach przeprowadzonego dwukrotnie przez siebie dochodzenia epidemiologicznego, informacji uzyskanej od Wielospecjalistycznego Ośrodka Zdrowia "G." w B. Przesłuchał również świadków wskazanych przez wnioskodawcę. Z ustaleń organu I instancji wynika, iż Z. M. zatrudniony w okresie od 11 listopada 1964 r. do 30 czerwca 2000 r. w Zakładach Chemicznych "Z." S.A. w B. na stanowiskach: stażysta, projektant, asystent projektanta, aparatowy, starszy mistrz produkcji, dyspozytor zmiany, technolog, był narażony na działanie fenolu, chlorowodoru, fosgenu, acetonu, chlorku metylenu oraz orto2-chlorobenzenu. Z wymienionych zaś substancji jedynie fenol zaliczany jest do substancji o udokumentowanym epidemiologicznie działaniu hepatotoksycznym. W odwołaniu od powyższej decyzji Z. M. wskazał, iż orzeczenia lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. oraz Instytutu Medycyny Pracy w Ł. zapadły w oparciu o przekazane przez organ I instancji niepełne informacje, z których wynika jedynie, iż stężenie substancji szkodliwych w miejscu pracy skarżącego było w granicach normy. Pominięto w nich zaś fakt, iż w trakcie zaburzeń technologicznych lub awarii następowały wyraźne przekroczenia dopuszczalne stężeń. Skarżący wskazał przy tym, iż wbrew ustaleniom organu uczestniczył on bezpośrednio w usuwaniu skutków takich awarii lub zaburzeń technologicznych. Wymienił również sytuacje, w których w związku z wykonywaną pracą był narażony na działanie substancji szkodliwych o przekroczonych dopuszczalnych stężeniach, dodając, iż nie jest on w posiadaniu dokumentów potwierdzających przekroczenia dopuszczalnych stężeń w jego miejscu pracy, ale dokumentami takimi powinien dysponować jego pracodawca. Zarzucił ponadto organowi pominięcie faktu, iż z jednego z orzeczeń lekarskich wynika, iż występująca u wnioskodawcy marskość wątroby mogła zostać wywołana tlenkiem węgla. Mogły ją wywołać również substancje monochloropochodne, wskazane w poprzedniej karcie charakterystyki substancji niebezpiecznych, z którymi miał kontakt. Ponadto skarżący zwrócić uwagę, iż w kartach charakterystyki podaje się tylko szkodliwe działanie danej substancji na organizm, nie wynika z niej zaś, jaki skutek będzie niosło za sobą jednoczesne działanie kilku substancji. Dodał także, iż narażenie na substancje niebezpieczne w jego przypadku miało miejsce przez 37 lat. (od 1964-2000 r.), a nie tylko w latach 1996-2000 r. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie spełnione zostały ustawowe przesłanki do orzeczenia o chorobie zawodowej, bowiem zachodzi prawdopodobieństwo, iż choroba skarżącego została spowodowana wystąpieniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w jego środowisku pracy. Decyzją z dnia [...]r., nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (PWIS) w B. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach decyzji wskazał, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika by istniał związek przyczynowy pomiędzy schorzeniem wątroby występującym u skarżącego a substancjami chemicznymi, na których działanie narażony był skarżący. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w B. wydając opinie uzupełniającą dysponował informacją Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. dotyczącą wszystkich czynników, na jakie narażony był pacjent, a skarżący w żaden sposób nie kwestionował ustaleń organu w tym zakresie. Podstawą do odmowy stwierdzenia choroby zawodowej jest okoliczność, iż żaden z tych czynników nie jest związkiem o udokumentowanym epidemiologicznie działaniu heptotoksycznych, co wynika ze wskazane wyżej opinii uzupełniającej. W związku z brakiem w występowaniu w środowisku pracy czynnika mogącego uszkodzić wątrobę, nie można tym samym było stwierdzić jej schorzenia jako następstwa zatrucia ostrego lub przewlekłego wywołanego przez czynniki chemiczne. Wpływu na wynik sprawy nie mogłoby mieć zatem nawet ewentualne ustalenie, iż przekroczone zostały normatywy higieniczne dla niektórych z substancji na które narażony był skarżący. Odnosząc się zaś do argumentów strony, organ odwoławczy podniósł, iż wskazywana w orzeczeniu lekarskim Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. możliwość wywołania marskości wątroby przez tlenek węgla została już wyjaśniona, bowiem Ośrodek ten wyjaśnił, iż jedynie ciężkie zatrucie tlenkiem węgla może doprowadzić do uszkodzenia wątroby, a o takim zatruciu brak jest danych w przebiegu narażenia zawodowego skarżącego. Jak wynika bowiem z pisma Wielospecjalistycznego Ośrodka Zdrowia "G." Sp. z o.o. z dnia [...] r. Z. M. nie zgłaszał żadnych dolegliwości podczas badań profilaktycznych, w posiadanej przez tenże Ośrodek dokumentacji nie ma również żadnej adnotacji na temat udzielania skarżącemu pierwszej pomocy związanej z objawami zatrucia. Ciężkie zatrucie tlenkiem węgla nie mogłoby zostać zaś niezauważone, gdyż wiąże się z utratą przytomności, a nawet koniecznością hospitalizacji w oddziale intensywnej opieki medycznej osoby, która uległa zatruciu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję Z. M. wskazał, iż w jego przypadku zostały spełnione wymogi wynikające z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych oraz sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (cyt. wyżej) do stwierdzenie choroby zawodowej. W kartach informacyjnych z przeprowadzonych z nim badań wynika, iż w trakcie pracy zawodowej był on narażony na działanie niebezpiecznych substancji i że marskość wątroby i inne choroby występujące u niego są spowodowane toksycznym zatruciem związkami chemicznymi. Toksyczne zatrucie wątroby zostało również stwierdzone przez Wojewódzki Szpital Obserwacyjno - Zakaźny w B. Skarżący zwrócił również ponownie uwagę, iż w ocenie jego narażenia zawodowego pominięto przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń w czasie zaburzeń technologicznych i awarii, w usuwaniu skutków, których skarżący brał bezpośredni udział. Zdaniem skarżącego dokonana przez organ I instancji ocena narażenia zawodowego może nasuwać uzasadnione wątpliwości. Nie wiadomo bowiem czy organ brał pod uwagę stan obecny czy z okresu 1964-2000 r. i czy uwzględniono stany przekroczeń stężeń substancji chemicznych w czasie zaburzeń technologicznych i awarii, które zgodnie z oświadczeniem świadka odpowiedzialnego za wyniki stężeń substancji szkodliwych występowały w Zakładzie Syntezy. Skarżący podniósł również, iż długoletnie działanie tlenku węgla z całą pewnością wywarło niekorzystny wpływ na jego stan zdrowia. Zarzucił organom ponadto, brak obiektywizmu przy rozpatrywaniu jego sprawy. Stwierdził, że decyzje PPIS i PWSI przygotowywała ta sama osoba. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodność z prawem. Oznacza to, że sąd rozpatrując skargę w niniejszej sprawie oceniał, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego, natomiast nie jest uprawniony do poddania merytorycznej ocenie rozpoznania dokonanego przez uprawnione jednostki medycyny pracy. Sąd nie może także oprzeć kontroli decyzji o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Oceniając zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie, w jakim sąd władny jest to uczynić, stwierdzić należy, iż nie uchybia ona prawu. Podstawą materialno – prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej do sądu decyzji są przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115). Zgodnie z przepisem § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia wydaje właściwy państwowy inspektor sanitarny na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wydanym na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Stosownie natomiast do przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia, za chorobę zawodową uważa się chorobę ujętą w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, dla stwierdzenia choroby zawodowej przez organ sanitarny w drodze decyzji muszą więc, być spełnione dwie przesłanki: - rozpoznanie choroby zawodowej przez właściwe jednostki organizacyjne służby zdrowia i, - stwierdzenie istnienia związku przyczynowego tej choroby z warunkami wykonywanej pracy. Oznacza to, że nie każda choroba z punktu widzenia medycznego może być uznana za chorobę zawodową nawet, jeżeli cierpi na nią osoba, która była narażona na działanie czynników szkodliwych dla zdrowa w środowisku pracy. W niniejszej sprawie specjalistyczne jednostki organizacyjne służby zdrowia, powołane do orzekania w sprawie chorób zawodowych zarówno pierwszego jak i drugiego stopnia orzekły o braku związku przyczynowego pomiędzy rozpoznaną u skarżącego chorobą wątroby – przewlekła niewydolność prawdopodobnie na tle jej toksycznego uszkodzenia, a narażeniem zawodowym. Do takiego wniosku doszły jednostki orzecznicze po zapoznaniu się z wynikam badań przedstawionymi przez skarżącego, po przeprowadzeniu własnych badań specjalistycznych, po zaznajomieniu się z dokumentami dotyczącymi zatrudnienia skarżącego, narażenia na czynniki szkodliwe i z wynikami pomiarów czynników szkodliwych jakimi dysponował pracodawca skarżącego. Ponadto w związku z uwagami skarżącego co do sposobu przeprowadzania przez organy postępowania dowodowego, wobec braku dokumentów źródłowych, przyjęto wyłącznie na podstawie oświadczenia skarżącego oraz wskazanych przez niego świadków, że w latach 1964 do 1983, jako projektant brał czynny udział w rozruchach instalacji w tym półtechnicznej poliwęglanów oraz półtechniki dianu, że miał kontakt z fenolem, chlorowodorem, fosgenem, acetonem, chlorkiem metylenu oraz orto-2 chlorobenzenem, że brał udział w usuwaniu skutków zaburzeń technologicznych, jakie miały miejsce podczas rozruchów technologicznych. Natomiast w latach 1983-2000 pracując jako aparatowy, starszy mistrz produkcji, dyspozytor zmiany i technolog był narażany na działanie fosgenu, chloru, tlenku węgla, izocjaniany, polchlorynu sodu, epichlorohydryny i chloropochodnych propylenu (K -75 akt administracyjnych). Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy (WOMP) w B., uwzględniając powyższe okoliczności stwierdził, że nie dają one podstaw do weryfikacji pierwotnego orzeczenia (z dnia[...]) o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. Nie wynika bowiem z nich aby skarżący narażony był na substancje o udokumentowanym epidemiologicznie działaniu hepatoksycznym (K-76 akt administracyjnych). We wcześniejszym piśmie, z dnia [...]r. WOMP stwierdził, że substancje takie jak chlorowodór, fosgen i aceton nie mają udokumentowanego epidemiologicznie działania hepatoksycznego. Jedynie fenol (kwas karbolowy) zaliczany jest do substancji o działaniu hepatoksycznym czyli uszkadzającym wątrobę. Podkreślono jednocześnie, iż zgodnie z obowiązującą wiedzą medyczną, w oparciu o dane z badań epidemiologicznych, tylko dwie grupy chorób zawodowych mogą być rozpatrywane jako następstwo kontaktu z substancjami chemicznymi w środowisku pracy. Są to alergozy i nowotwory. Wskazano, że w rozpatrywaniu zatruć przewlekłych substancjami chemicznymi najistotniejszy jest przebieg narażenia zawodowego w odniesieniu do stężeń tych substancji na stanowisku pracy (K-50 akt administracyjnych), co znajduje potwierdzenie także w treści przepisu § 2 ust. 3 pkt.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. (cyt. na wstępie). Stanowisko WOMP w B. potwierdził IMP w Ł., który po ponownym zapoznaniu się z całością dokumentacji podtrzymał swoje orzeczenie z dnia [...]r. o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej pod postacią toksycznego uszkodzenia wątroby o etiologii zawodowej i także zwrócił uwagę na brak potwierdzonych danych o istnieniu narażenia skarżącego na substancje hepatoksyczne (pismo z dnia [...]r., K-52a akt administracyjnych). W tym zakresie, w toku postępowania dowodowego ustalono, że pracodawca skarżącego nie dysponuje dokumentami takimi jak książka wyjść lub fotografie czasu pracy na podstawie, których można by było jednoznacznie określić okres narażenia skarżącego na działanie takich czynników chemicznych, jak : fenol, chlorowodór, fosgen czy aceton. Pracodawca podał natomiast, że w spornym okresie przebywano na instalacjach produkcyjnych jedynie w okresach uruchamiania instalacji i nie była to praca codzienna, a pracownicy byli wyposażeni w maskę przeciwgazową i odzież ochronną (pismo "Z." z dnia [...]r. K-47 akt administracyjnych). Powyższe potwierdzają zeznania świadków: W. W. (K-17), T. P. (K-16), T. C. (K-74), Z. W. (K-73). W związku z zawartym w orzeczeniu WOMP w B. z dnia [...]r. stwierdzeniem, że do uszkodzenia wątroby może doprowadzić ciężkie zatrucie tlenkiem węgla przeprowadzone zostało uzupełniające postępowanie dowodowe. W efekcie ustalono, iż skarżący nie doznał ciężkiego zatrucia tlenkiem węgla w czasie pracy w Zakładach Chemicznych "Z.". Wielospecjalistyczny Ośrodek Zdrowia "G.", sprawujący opiekę medyczną, profilaktyczną nad pracownikami zakładu podał, bowiem na podstawie posiadanych dokumentów, że skarżący nie zgłaszał podczas badań profilaktycznych jakichkolwiek dolegliwości oraz, że nie ma w jego dokumentach żadnych adnotacji na temat udzielania pierwszej pomocy, w związku z objawami zatrucia (K -43 akt administracyjnych). W aktach osobowych skarżącego wśród orzeczeń i skierowań lekarskich także nie ma takich, które wskazywałyby na to, że udzielono skarżącemu pierwszej pomocy lub leczono go z powodu zatrucia (K -42 akt administracyjnych). Wskazać należy, że w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej organy inspekcji sanitarnej są związane rozpoznaniem choroby podanym w orzeczeniu lekarskim wydanym w trybie § 5 i § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. (powołanym na wstępie) i nie są uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej. W sytuacji zatem, w której skarżący nie przedstawił dowodów podważających zasadność wydanych przez kompetentne placówki medyczne opinii, brak jest podstaw do stwierdzenia ich niewiarygodności lub nierzetelności (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyroku z dnia 30 listopada 2005 r. wydanym w sprawie I SA/Wa 184/05 – System Informacji Prawniczej Lex nr 192632). Słusznie zatem zarówno Powiatowy jak i Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. wydały rozstrzygnięcie o nie stwierdzeniu u skarżącego choroby zawodowej – zatrucia ostrego lub przewlekłego lub ich następstw wywoływanych przez takie substancje chemiczne jak: chlor, chlorowodór, fosgen, i izocjany, tlenek węgla i inne wymienione pod pozycją 1 pkt 17, 18, 22, 23,30 i 57 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. (cyt. na wstępie). Podkreślić należy, że ich wydanie poprzedzone zostało szczegółowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym w efekcie, którego doszło do ustalenia przebiegu zatrudnienia skarżącego i narażenia zawodowego z uwzględnieniem wszelkich uwag skarżącego w tym zakresie. Co do zarzutu skargi o braku obiektywizmu przy wydawaniu zaskarżonych decyzji w związku z tym, że przygotowywała je ta sama osoba, to stwierdzić należy, że nie znajduje on potwierdzenia w przedłożonych sądowi aktach sprawy, wobec czego nie został przez sąd uwzględniony. Z przytoczonych wyżej względów skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)