II SA/Bd 808/09

27 października 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie WSA: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 października 2009r. sprawy ze skargi M.N. na decyzję Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...] w przedmiocie odsetek od wypłaconych uposażeń po przywróceniu do służby oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...], działając na podstawie art. 8 ust. 1, art. 75 ust. 3, art. 74 ust. 1 i art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892) orzekł o odmowie przyznania M. N. odsetek ustawowych od uposażeń za okres od 1 listopada 2003 r. do 30 czerwca 2006 r. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie orzekający organ wskazał, że na skutek wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez Dowódcę [...] Okręgu Wojskowego w [...], M. N. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej w dniu 31 października 2003 r. Następnie organ zwrócił uwagę, że Dowódca [...] w [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] r. stwierdził nieważność decyzji Nr[...] z dnia [...] r. wydanej przez Dowódcę [...] Okręgu Wojskowego w przedmiocie wypowiedzenia st. chor. szt. M. N. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Na skutek powyższej decyzji oraz rozkazu Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w [...] Nr [...] z dnia [...] r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w [...] rozkazem dziennym Nr [...] z dnia [...] r. przyjął wymienionego podoficera na stan ewidencyjny Komendy z dniem przybycia tj. 12 czerwca 2006 r. i stwierdził, że wymienionemu żołnierzowi przysługują należności wynikające z tytułu zawodowej służby wojskowej, wyszczególnione w tym rozkazie, od dnia 1 listopada 2003 r. w związku z czym Wojewódzki Sztab Wojskowy w [...] wypłacił mu uposażenia za okres od 1 listopada 2003 r. do 30 czerwca 2006 r. Zdaniem organu roszczenie o wypłatę uposażenia przez Wojewódzki Sztab Wojskowy w [...] stało się wymagalne w dniu przystąpienia przez M. N. do wykonywania obowiązków służbowych po wcześniejszym uprawomocnieniu się decyzji Dowódcy [...] Nr [...] z dnia [...] r. stwierdzającej nieważność decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w [...] skutkującej jego zwolnienie ze służby wojskowej z dniem 31 października 2003 r., dlatego też, wcześniej Wojewódzki Sztab Wojskowy w [...], jako płatnik uposażeń, nie był uprawniony, ani zobowiązany do ich wypłacania żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej. Niezależnie od powyższego organ podkreślił, iż Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] nie wydał jakiejkolwiek decyzji, która spowodowała nieskuteczne zwolnienie M. N. z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 października 2003 r. W odwołaniu od powyższej decyzji M. N. wniósł o jej zmianę w całości i przyznanie kwoty pieniężnej w wysokości 13.739,48 zł tytułem odsetek ustawowych od zaległych i wypłaconych w zwłoce uposażeń za okres od 1 listopada 2003 r. do dnia 30 czerwca 2006 r., podnosząc, że odwołujący się przez cały czas pełnił zawodową służbę wojskową w związku z czym każdego 10 dnia miesiąca w spornym okresie, organ miał obowiązek płacić terminowo uposażenie. W ocenie odwołującego się za sporny okres przysługują odsetki od uposażenia na podstawie art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 693 ze zm.) oraz art. 75 ust. 3 obecnej ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Ponadto zdaniem strony stanowisko organu I instancji budzi poważne wątpliwości także z tego powodu, iż wypłacając uposażenie za sporny okres po terminie jego wymagalności, organ miał świadomość konkretnego długu i wiedzę o tym, iż wypłaca należności po terminie. Dowódca [...] Okręgu Wojskowego w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu odwoławczego, uposażenie wnioskodawcy nie stało się wymagalne ani w dniu 1 listopada 2003 r., ani w żadnym kolejnym pierwszym dniu miesiąca po tej dacie, gdyż w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja Nr [...] z dnia [...] r. Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w sprawie wypowiedzenia M. N. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej i faktycznie był on zwolniony z zawodowej służby wojskowej. W tych okolicznościach, zdaniem organu, nie można przyjąć, iż organ wojskowy pozostawał w zwłoce w wypłacie uposażenia, co najwyżej można stwierdzić, iż z chwilą uprawomocnienia się decyzji Nr [...] Dowódcy [...], powstało roszczenie o uposażenie, natomiast nie jest dopuszczalne przyjęcie fikcji, iż w okresie skutecznego, jakkolwiek niezgodnego z prawem, zwolnienia M. N. z zawodowej służby wojskowej, pełnił on nadal zawodową służbę wojskową i w związku z tym miał co miesiąc roszczenie o wypłatę miesięcznego uposażenia, poczynając od dnia 1 listopada 2003 r. Organ nie podzielił również stanowiska odwołującego się, który twierdzi, że organ I instancji uznał roszczenie o zapłatę odsetek, wypłacając uposażenie za sporny okres, wskazując, iż bez znaczenia w tym przypadku pozostaje fakt wypłacenia należności głównej, bowiem roszczenie odsetkowe ma charakter uboczny względem roszczenia głównego i jeżeli już powstanie, to uzyskuje samoistny byt prawny, a więc niezależny od długu głównego. Organ odwoławczy podkreślił w konsekwencji, iż organ I instancji jednoznacznie kwestionował prawo do odsetek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy M. N. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o stwierdzenie ich nieważności, zarzucając ich wydanie z naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 156 § 1 pkt. 2 Kpa, polegającą na uznaniu, iż wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie doszło po stronie skarżącego do przywrócenia stanu poprzedniego, w którym miał on w okresie od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 30 czerwca 2006 r. prawo do wypłaty uposażenia w terminie do 10 - tego każdego miesiąca, a tym samym wypłacenie uposażeń po dacie 30 czerwca 2006 r. w formie skumulowanej odbyło się z zawinionym opóźnieniem organów wojskowych (a więc ze zwłoką). Ponadto, zdaniem skarżącego, stanowisko organów obu instancji budzi poważne wątpliwości także z tego tytułu, iż wypłacając uposażenie za sporny okres po terminie jego wymagalności, organ miał wiedzę i świadomość konkretnego długu i wiedzę o tym, iż wypłaca należności po terminie, a zatem uznał roszczenie o zapłatę odsetek. W odpowiedzi na skargę Dowódca [...] Okręgu Wojskowego wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wyrokiem z dnia 9 września 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (sygn. akt II SA/Bd 468/08) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] r. nr[...], lecz na skutek wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2009 r. (sygn. akt I OSK 1455/08) uchylającego orzeczenie sądu niższej instancji, sprawa wróciła do ponownego rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu, albowiem podniesione w niej zarzuty były niezasadne. Również sąd - niezwiązany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - nie dopatrzył się w kontrolowanym postępowaniu innych istotnych uchybień uzasadniających wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 w/w ustawy powoływanej dalej jako p.p.s.a. Na wstępie należy zauważyć, iż na podstawie art. 190. p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie dokonaną przez ten Sąd wykładnią ma szeroki zasięg, nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej - od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy - na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przedmiotem skargi jest decyzja o odmowie przyznania odsetek z tytułu wypłaty należności finansowych przyznanych i wypłaconych skarżącemu w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu go z zawodowej służby wojskowej, a organy orzekające w niniejszej sprawy potraktowały roszczenie skarżącego o wypłatę odsetek jako sprawę administracyjną. Sąd w niniejszym składzie akceptuje pogląd wyrażony m.in. w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r. (sygn. akt III CZP 106/0; opubl. w OSNC z 2008 r. Nr 12, poz. 134 oraz w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 319995), że należne funkcjonariuszowi służb mundurowych (w tym żołnierzowi zawodowemu) uposażenie z tytułu świadczonej służby ma podstawę w stosunku służbowym (publicznoprawnym), ale przez to nie traci charakteru wierzytelności pieniężnej. Ten sam charakter mają odsetki od nieterminowo wypłaconego uposażenia. Fakt, iż sprawa należnych żołnierzowi świadczeń (w tym zaległych uposażeń i odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie uposażeń) ma charakter cywilny nie oznacza braku możliwości rozstrzygnięcia przez ustawodawcę, iż pomimo tego rozstrzyganie w tym przedmiocie zostaje powierzone innym organom niż sądy powszechne. W tej kwestii Sąd w niniejszym składzie podziela zawartą w ww. uchwale Sądu Najwyższego interpretację art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którą przepis ten ustanawia sposób załatwiania spraw na drodze postępowania administracyjnego dla wszystkich kwestii uregulowanych w ustawie - a więc także w kwestii uposażeń, w tym uposażeń zaległych, a ponadto w kwestii odsetek od zaległych uposażeń. Jednocześnie należy zauważyć, iż art. 8 ust. 2 ww. ustawy pragmatycznej nie wyłączył możliwości zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji administracyjnych w powyższych sprawach. Nie jest zasadne stanowisko skarżącego odnośnie żądania wypłaty odsetek od nieterminowo wypłaconych należności za okres od dnia 1 listopada 2003 r. do 30 czerwca 2006 r. Zdaniem Sądu dla rozstrzygnięcia sporu odnośnie wypłaty odsetek istotne jest przede wszystkim określenie skutków prawnych stwierdzenia nieważności decyzji Nr 653/Kadr. z dnia 6 grudnia 2002 r. wydanej przez Dowódcę [...] Okręgu Wojskowego w przedmiocie wypowiedzenia st. chor. szt. M. N. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, wskutek czego nastąpiło jego zwolnienie ze służby. Rozstrzygnięcie jednak, czy i ewentualnie za jaki okres w takim przypadku należne są odsetki wymaga głębszej refleksji z punktu widzenia skutków jakie wywołuje decyzja stwierdzająca nieważność, mając na względzie również skutki wywołane przez decyzję nieważną. Stwierdzając nieważność decyzji organ wskazuje na ciężką wadliwość decyzji istniejącą z mocy prawa od dnia wydania tejże decyzji, to jest ze skutkiem " ex tunc". Decyzja dotknięta wadliwością, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. korzysta z domniemania prawidłowości i ma moc obowiązującą, dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Stwierdzenie to (o charakterze deklaratoryjnym) ma moc wsteczną, co oznacza, że eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta. Takie rozumienie konsekwencji stwierdzenia nieważności decyzji znajduje odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, Sądu Najwyższego, jak i w doktrynie. Jednakże trzeba również mieć na względzie, że decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również elementy nowego stanu prawnego, wywiera skutki w obrocie prawnym. Są to elementy konstytutywne decyzji nieważnościowej (B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", 5. Wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck, s. 737-738; M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Zakamycze Wydanie II, s. 1000-1002). Decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności. Dopiero od dnia doręczenia stronom decyzji stwierdzającej nieważność ustaje okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności. Jednakże należy mieć na względzie okoliczność, iż nie wszystkie skutki wywołane przez decyzję nieważną są odwracalne. Do skutków o charakterze nieodwracalnym należy upływ czasu, który ma niebagatelne znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. Trzeba zauważyć, że decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek prawny w postaci rozwiązania stosunku służbowego. W efekcie skarżący został przeniesiony do rezerwy, a więc uzyskał status, z którym wiąże się prawo do odprawy i po spełnieniu odpowiednich przesłanek prawo do emerytury wojskowej, który można ogólnie określić jako status przeniesionego do rezerwy. Oczywistym jest, że w tym samym czasie skarżący nie mógł mieć statusu żołnierza zawodowego jak i statusu przeniesionego do rezerwy. Zatem dopóki w obrocie prawnym pozostawała decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej, dopóty nie powstawało roszczenie o zapłatę uposażenia za okres, który nastąpił po rozwiązaniu stosunku służbowego i uzyskania statusu przeniesionego do rezerwy. W tym czasie w stosunku do skarżącego zaktualizowały się inne uprawnienia wynikające z instytucji prawnych uruchamianych po rozwiązaniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Wobec tego w tym okresie zachodziła przedmiotowa niemożność świadczeń z tytułu stosunku zawodowej służby wojskowej, a zatem nie można przyjąć, aby doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia. Roszczenie o wypłatę takiego uposażenia w tym okresie nie powstawało, gdyż nie istniał administracyjnoprawny stosunek obligacyjny, stanowiący podstawę do wypłaty tego typu należności. Wprawdzie decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej wywołała skutek wsteczny w zakresie stosunku zawodowej służby wojskowej, jednakże poza zaktualizowaniem z momentem jej uostatecznienia prawa do uposażenia za okres od dnia rozwiązania stosunku służbowego nie mogła odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do tych świadczeń. W czasie pozostawania w obrocie prawnym decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej nie istniał między stronami administracyjnoprawny stosunek obligacyjny. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że data wymagalności świadczenia pieniężnego ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia, czy nastąpiło opóźnienie w jego spełnieniu, a w konsekwencji, czy należne są odsetki z tytułu zwłoki w wypłacie. Odsetki mają charakter należności ubocznej, akcesoryjnej. Zasadne jest w tym miejscu przytoczenie fragmentu uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1992 r. nr III AZP 27/92, w którym stwierdza się, iż "odsetki za opóźnienie świadczenia pieniężnego mają charakter należności ubocznej, akcesoryjnej. Z tego wynika, że obowiązek płacenia odsetek nie może powstać bez obowiązku zapłaty sumy głównej, a gdy obowiązek ten już powstanie, to wówczas następstwem tego akcesoryjnego charakteru jest ścisłe powiązanie obowiązku płacenia odsetek z głównym obowiązkiem. Odsetki zawsze dzielą los tego obowiązku, jeśli coś innego nie wynika z umowy lub z przepisu ustawy. Dopiero więc stwierdzenie nieważności decyzji wypowiadającej stosunek zawodowej służby wojskowej spowodowało, że powstało roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Jest to skutek prawny decyzji stwierdzającej nieważność, będący elementem konstytutywnym decyzji nieważnościowej. Reasumując należy stwierdzić, że skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek administracyjnoprawny, to brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący nie miał statusu żołnierza zawodowego (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1455/08, Internetowa Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Należy również zwrócić uwagę, że wymienione w cyt. przepisie odsetki są związane ze zwłoką w spełnieniu świadczenia. Zwłoka stanowi kwalifikowaną postać opóźnienia, zatem musi mieć charakter zawiniony. Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie ma podstaw do uznania, że nie tylko organ nie pozostawał w zwłoce z wypłatą uposażenia, ale również nie pozostawał w opóźnieniu, gdyż wypłacił należność po wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność Utrzymanie więc w mocy decyzji organu I instancji przez Dowódcę [...] Okręgu Wojskowego w [...] było zgodne z prawem. Organ odwoławczy dokonał prawidłowej oceny postępowania organu I instancji oraz wydanego rozstrzygnięcia, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).