II SA/Bd 824/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi L. N. na decyzję Szefa [...] Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odsetek od uposażeń za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia do służby 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] Nr[...], 2. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego (w skrócie: "Szef WSzW") w B. utrzymał w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B. z dnia [...] sierpnia 2008 r. (nr [...]) odmawiającą skarżącemu L. N. przyznania odsetek ustawowych od uposażenia za okres od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej do dnia "przywrócenia" do tej służby. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. (Nr [...]) Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (w skrócie: POW) w B. wypowiedział skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, wskutek czego skarżący został zwolniony ze służby w dniu [...] stycznia 2003 r. Następnie Dowódca Wojsk Lądowych decyzją z [...] marca 2006 r. (Nr [...].) stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW z dnia [...] grudnia 2002 r., wskutek czego skarżący, po uchyleniu pkt [...] rozkazu personalnego Nr [...] Dowódcy POW z dnia [...] stycznia 2003 r. dotyczącego zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej (rozkaz Dowódcy POW Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r.) z dniem [...] maja 2006 r. został ponownie ujęty w ewidencji Wojskowej Komendy Uzupełnień w B., gdzie poprzednio pełnił służbę. Po ponownym ujęciu w ewidencji skarżącemu wypłacono uposażenie za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r. Skarżący wniósł pozew przeciwko Skarbowi Państwa Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w B. o zasądzenie kwoty [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty. Wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2007 r. Sąd Rejonowy w B. I Wydział Cywilny zasądził od pozwanego żądaną kwotę. W wyniku apelacji Sąd Okręgowy w B. II Wydział Cywilny wyrokiem z dnia [...] września 2007 r. uchylił zaskarżony wyrok z dnia [...] kwietnia 2007 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w B. VII Wydziałowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, uznając za bezzasadny zarzut pozwanego dotyczący niedopuszczalności drogi sądowej. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2007 r. Sąd Rejonowy w B. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odmówił odrzucenia pozwu, a następnie wyrokiem z dnia [...] grudnia 2007 r. zasądził od pozwanego na rzecz powoda (obecnie skarżącego) kwotę [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia [...] lipca 2006 r. do dnia zapłaty. Wskutek apelacji Skarbu Państwa – Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w B. Sąd Okręgowy w B. VI Wydział Pracy postanowieniem z dnia [...] czerwca 2008 r. (sygn. akt [...]) uchylił wyrok z dnia [...] grudnia 2007 r. i odrzucił pozew. Podzielając poglądy Sądu Najwyższego zawarte w uchwale z dnia [...] listopada 2007 r. (sygn. akt III CZP 106/07, opubl. w Biuletynie Sądu Najwyższego z 2007 r., Nr 11, poz. 10 oraz w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 319935) Sąd Okręgowy VI Wydział Pracy uznał, że aczkolwiek sprawa o odsetki od uposażenia żołnierza zawodowego jest sprawą cywilnoprawną w rozumieniu art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego, to jednak na mocy art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892; zwanej dalej "ustawą pragmatyczną") jest ona przekazana w rozumieniu art. 2 § 3 k.p.c. do właściwości innych organów. W przedmiotowej sprawie owym organem, stosownie do art. 74 ust. 1 i art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. oraz art..14 ust. 1 pkt 3 ustawy dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2004 r., Nr 241, poz. 2416; z późn. zm.) - jest Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. Powołując się na postanowienie Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] maja 2008 r. (sygn. akt [...]) skarżący pismem z dnia [...] czerwca 2008 r. wezwał Szefa WSzW w B. do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie odsetek od sumy uposażeń wypłaconych po przywróceniu do służby. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego przekazał pismo skarżącego Wojskowemu Komendantowi Uzupełnień w Bydgoszczy, który decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. (Nr [...]) odmówił przyznania skarżącemu odsetek ustawowych od uposażenia za okres od zwolnienia z zawodowej służby wojskowej do dnia "przywrócenia" do tej służby. Komendant stwierdził, że skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy POW z dnia [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzeniu służby skarżącemu było reaktywowanie stosunku służbowego. Tym niemniej w okresie od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r. skarżący nie pełnił zawodowej służby wojskowej, lecz pozostawał w stosunku służbowym. Prawo do uposażenia powstaje zaś, stosownie do art. 76 ust. 1 ustawy pragmatycznej, z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej. Ponadto odsetki ustawowe przysługują w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności (art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej). Komendant zwrócił także uwagę, iż nie wydał decyzji o przyznaniu skarżącemu prawa do uposażenia za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r. Powyższe zdaniem organu prowadzi do wniosku, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącemu żądanych odsetek. Na poparcie swojego stanowiska Komendant wskazał wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lipca 2005 r. (sygn. akt II SA/Wa 767/05, LEX nr 227645) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2006 r. (sygn. akt I OSK 1298/05. LEX nr 266495). W wyniku odwołania Szef WSzW w B. wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2008 r. utrzymał w mocy decyzję Komendanta z dnia [...] sierpnia 2008 r. Organ odwoławczy podzielił pogląd organu pierwszej instancji, iż reaktywowanie stosunku służbowego skarżącego, wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o jego zwolnieniu, nie oznacza, że w okresie od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r. pełnił on zawodową służbę wojskową. W rezultacie skarżącemu nie przysługiwało uposażenie za ten okres. Prowadzi to także do przyjęcia, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu odsetek ustawowych. Zdaniem organu odwoławczego nie ma przy tym znaczenia, iż skarżący w związku z "przywróceniem" do zawodowej służby wojskowej otrzymał określone należności. Co najwyżej, w związku ze zmianą linii orzeczniczej, może to uzasadniać po stronie organów wojskowych podjęcie działań mających na celu zwrot wypłaconego skarżącemu uposażenia jako świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego. W skardze do sądu administracyjnego L. N. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Szefa WSzW w B. z dnia [...] września 2008 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień z dnia [...] sierpnia 2008 r., ewentualne ich uchylenie. Skarżący zarzucił, iż wydając zaskarżoną decyzję Szef WSzW naruszył przepisy prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 75 ust. 3 ustawy pragmatycznej w związku z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; zwanej "k.p.a."), polegającą na uznaniu, iż wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie powstało po stronie odwołującego się przywrócenie stanu poprzedniego, w którym miał on w okresie od dnia [...] marca 2003 r. do dnia 30 czerwca 2006 r. prawo do wypłaty uposażenia w terminie do 10 każdego miesiąca kalendarzowego w tym okresie, a tym samym, iż wypłacenie uposażeń po dacie [...] czerwca 2006 r. w formie skumulowanej odbyło się z zawinionym opóźnieniem (zwłoką) organów wojskowych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu mu stosunku zawodowej służby wojskowej oznacza, iż skutki są takie jakby tej decyzji w ogóle nie było. W całym spornym okresie w sensie prawnym pełnił zatem zawodową służbę wojskową. W konsekwencji każdego 10 dnia miesiąca w spornym okresie organ miał obowiązek płacić terminowo uposażenie, a skarżącemu przysługują odsetki uposażenia, stosownie do art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 693; z późn. zm.) oraz art. 75 ust. 3 obecnej ustawy pragmatycznej. Pogląd taki był prezentowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych (uchwała składu siedmiu sędziów SN z 26 stycznia 2006 r., sygn. akt III PZP 1/05, opubl. w OSNP z 2006 r. Nr 15-16, poz. 227, LEX nr 167814). Zdaniem skarżącego organ, wypłacając mu uposażenie za sporny okres po terminie jego wymagalności, miał wiedzę i świadomość konkretnego długu i wiedzę o tym, że wypłaca należności po terminie, co oznacza, iż uznał roszczenie o zapłatę odsetek. Pogląd ten także znalazł wyraz w orzecznictwie Sąd Najwyższego (wyrok SN z 7 marca 2003 r., sygn. akt I CKN 11/01, nie publ., wyrok SN z 16 lutego 2005 r. IV CK 492/04, opubl. w LEX pod nr 177275). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Organ podkreślił konieczność rozróżnienia pojęcia "pozostawania w stosunku służbowym" od "pełnienia" zawodowej służby wojskowej, ze względu na to, iż prawo do uposażenia jest związane tylko z "pełnieniem" służby. W konsekwencji braku wymagalności uposażenia skarżącemu nie przysługują także odsetki ustawowe. Na poparcie swojego stanowiska organ odwoławczy wskazał orzeczenia przytoczone przez organ pierwszej instancji, a ponadto wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 kwietnia 2001 r. (sygn. akt II SA 94/01, LEX nr 53775). Ponadto organ zauważył, iż skarżący w okresie od dnia [...] lutego 2003 r. do dnia "przywrócenia" do zawodowej służby wojskowej otrzymywał należności wynikające ze zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, w tym uposażenie należne przez okres 12 miesięcy po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, a następnie emerytuję wojskową wypłacaną przez Wojskowe Biuro Emerytalne w B. W tym względzie organ wskazał na uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r. (sygn. akt III UZp 1/08, LEX nr 449967), wydaną w sprawie dotyczącej zwracania przez żołnierzy zawodowych "przywróconych" do służby pobranych po zwolnieniu świadczeń emerytalnych, w której wskazano, że "stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej nie uzasadnia żądania zwrotu wypłaconej emerytury od żołnierza, któremu po zwolnieniu ze służby przyznano prawo do emerytury. W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2008 r. skarżący, podtrzymując swoje stanowisko zwrócił dodatkowo uwagę, iż za sporny okres nie wypłacono mu w całości uposażenia, gdyż organ samowolnie, bez żadnego tytułu wykonawczego dokonał potrąceń. Potrąconych świadczeń skarżący dochodzi odrębnym pozwem. Skarżący podkreślił także, iż wypłata uposażeń po terminie nie była odszkodowaniem, lecz zwrotem należności z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej w sensie prawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zdaniem Sądu dla rozstrzygnięcia sporu istotne jest przede wszystkim określenie skutków prawnych stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy POW w B. z dnia [...] grudnia 2002 r. wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, wskutek czego nastąpiło jego zwolnienie ze służby. Niezasadne jest stanowisko Szefa WSzW, iż w sytuacji, gdy stwierdzono nieważność ww. decyzji Dowódcy POW z [...] grudnia 2002 r., brak było podstaw do wypłaty skarżącemu uposażenia wraz z dodatkami za okres od [...] lutego 2003 r. do [...] maja 2006 r., wobec niepełnienia przez niego w tym czasie służby, a w konsekwencji – braku wymagalności wskazanych należności. Nietrafne jest także powoływanie się przez organ odwoławczy, w kontekście zaistnienia wymagalności uposażenia, na unormowania ustawy pragmatycznej określające moment powstania prawa do uposażenia w nawiązaniu do pełnionej przez żołnierza służby - w niniejszym przypadku do ponownego przystąpienia przez skarżącego do wykonywania obowiązków służbowych i przyjęcia go na stan ewidencyjny Wojskowej Komendy Uzupełnień w wyniku rozkazu z dnia [...] marca 2006 r. Argumentacja organu byłaby prawidłowa, gdyby doszło do uchylenia (np. w następstwie wznowienia postępowania), a nie stwierdzenia nieważności decyzji skutkującej zwolnieniem skarżącego ze służby. Decyzja uchylająca decyzję o wypowiedzeniu, prowadząca do uchylenia rozkazu o zwolnieniu, powodowałoby w konsekwencji reaktywowanie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej z dniem, w którym uchylenie pkt 43 rozkazu personalnego nr [...] Dowódcy POW z dnia [...] stycznia 2003 r. stałoby się rozstrzygnięciem ostatecznym. Od dnia ponownego przystąpienia do wykonywania obowiązków służyłoby żołnierzowi zawodowemu prawo do uposażenia i innych należności. Decyzja uchylająca bowiem wywiera skutki "ex nunc", czyli na przyszłość. Odmienne są natomiast skutki decyzji stwierdzającej nieważność wydanego rozstrzygnięcia organu administracji. Stwierdzając nieważność decyzji organ wskazuje na ciężką wadliwość decyzji obarczającą ją z mocy prawa od dnia wydania tejże decyzji, to jest ze skutkiem " ex tunc". Decyzja dotknięta wadliwością, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. korzysta z domniemania prawidłowości i ma moc obowiązującą, dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Stwierdzenie to (o charakterze deklaratoryjnym) ma moc wsteczną, co oznacza, że eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta. Takie rozumienie konsekwencji stwierdzenia nieważności decyzji znajduje odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego, jak i w doktrynie. W świetle powyższego stwierdzenie nieważności decyzji wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej oznacza, że wypowiedzenie nie było skuteczne, a więc skutecznie nie został zwolniony, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego po dniu [...] stycznia 2003 r. przez cały czas służby. Aktualne stało się także prawo do uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługujące skarżącemu na dzień zwolnienia (prawo to nie wygasło). W związku z tym prawidłowo Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. rozkazem dziennym nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. (k. 35 akt administracyjnych) stwierdził, iż skarżącemu przysługują należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej od dnia [...] stycznia 2003 r. Powyższe w ocenie Sądu prowadzi do wniosku, że uposażenie skarżącego oraz dodatki do niego były zatem wymagalne w spornym okresie w poszczególnych miesiącach począwszy od lutego 2003 r. (w dniach wynikających z art. 81 ustawy pragmatycznej). Data wymagalności świadczenia pieniężnego ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia, czy nastąpiło opóźnienie w jego spełnieniu, a w konsekwencji, czy należne są odsetki z tytułu opóźnienia w wypłacie. Odsetki mają charakter należności ubocznej, akcesoryjnej. Zasadne jest w tym miejscu przytoczenie fragmentu uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1992 r. nr III AZP 27/92, w którym stwierdza się, iż "obowiązek płacenia odsetek nie może powstać bez obowiązku zapłaty sumy głównej, a gdy obowiązek ten już powstanie, to wówczas następstwem tego akcesoryjnego charakteru jest ścisłe powiązanie obowiązku płacenia odsetek z głównym obowiązkiem". Jeśli zatem zaległe uposażenie wraz z dodatkami wypłacono w efekcie bezskutecznej, wadliwej z winy organu, od momentu wydania decyzji administracyjnej, to stosownie do art. 75 ust 3 ustawy pragmatycznej - winien on otrzymać odsetki ustawowe za czas od dnia wymagalności w marcu 2003 r. do dnia wypłaty w czerwcu 2006 r. wymienionych należności. Bezzasadnie przy tym organ powołuje się na orzecznictwo sądów administracyjnych. W sprawie rozstrzygniętej wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 27 lipca 2005 r. wystąpił problem ustalenia uposażenia żołnierza, który był zwolniony ze służby, a następnie znowu podjął służbę w wyniku uchylenia, a nie stwierdzenia nieważności decyzji zwalniającej. W tym samym stanie faktycznym orzekał NSA wskazanym przez organ wyrokiem z dnia 27 czerwca 2006 r. Należy przy tym zwrócić uwagę na końcowy fragment uzasadnienia wyroku NSA, gdzie stwierdzono, że "Uniknięcie skutków prawnych - choćby niezgodnej z prawem - decyzji dokonującej zwolnienia z czynnej zawodowej służby wojskowej, w sposób umożliwiający faktyczne wykonywanie przez obie strony stosunku służbowego w dalszym ciągu swoich uprawnień i obowiązków, albo nakazujący przyjęcie, że pełnienie służby miało miejsce, wymaga każdorazowo odrębnej, specjalnej interwencji w drodze zupełnie wyjątkowych środków prawnych. Przykładami takich instytucji są m.in.: 1) wstrzymanie wykonania zaskarżonej skargą sądowoadministracyjną decyzji zwalniającej ze służby, 2) stwierdzenie przez sąd administracyjny, że decyzja zwalniająca ze służby nie podlega wykonaniu w związku z jej uchyleniem wyrokiem nieprawomocnym, na podstawie art. 152 p.p.s.a., oraz - jak zasadnie wskazuje pełnomocnik Ministra - 3) stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji zwalniającej ze służby." Podkreślić należy, iż sąd administracyjny, stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270; z późn. zm., zwanej "p.p.s.a."), jest zobowiązany stwierdzić nieważność decyzji jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Wskazywana przez NSA w cytowanym wyroku sytuacja stwierdzenia nieważności decyzji przez sąd administracyjny co do zasady odpowiada zatem sytuacji stwierdzenia nieważności decyzji przez organ w oparciu o art. 156 k.p.a. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy, na podstawie at. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a.