II SA/Bd 849/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi B. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2021r.nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z [...] lutego 2021r. r. wydaną przez Wójta Gminy O., którą to organ I instancji odmówił umorzenia B. Ś. (dalej jako: "skarżący") należności w kwocie [...]zł łącznie z odsetkami, z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna O. Ś.. W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło stan faktyczny i prawny sprawy. Wskazano, że [...] września 2020r. skarżący wniósł o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Organ ustalił, że skarżący nie pracuje zarobkowo, obecnie przebywa w Zakładzie Karnym, skarży się na problemy zdrowotne Organ I instancji uzasadniając odmowę wskazał, że umorzenie długu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w szczególnie uzasadnionych okolicznościach, niezależnych od dłużnika. Takiej okoliczności nie stanowi natomiast fakt przebywania w zakładzie karnym. W odwołaniu skarżący podniósł, że w zakładzie karnym nie ma możliwości podjęcia odpłatnego zatrudnienia z uwagi na schorzenie kręgosłupa. Uniemożliwia mu to wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego. Ponadto, w ocenie skarżącego wysokość jego zadłużenia z tytułu świadczenia alimentacyjnego wskazana przez komornika jest zawyżona i wymaga weryfikacji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło argumentów skarżącego. Organ ustalił, że na dzień złożenia wniosku w sprawie nie miała miejsca skuteczna egzekucja należności alimentacyjnych przez wskazany w tym przepisie okres 3 lat określona w art. 30 ust.1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 808 ze zm.), co organ właściwy uznał za negatywną przesłankę umorzenia należności. Oceniając zaś możliwość umorzenia należności na podstawie art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ II instancji stwierdził, że fakt przebywania w zakładzie karnym nie może być potraktowany jako okoliczność wyjątkowa, gdyż pozbawienie wolności jest skutkiem zawinionych działań strony, a ponoszenie konsekwencji popełnionych czynów nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności. Ponadto organ podkreślił, że okoliczność pozbawienia wolności jest przemijająca, a skarżący jest zdolny do pracy, którą będzie mógł podjąć po odbyciu kary. B. Ś. wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na wymienioną na wstępie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarzucił organom orzekającym, że nie zweryfikowały wskazanej przez komornika kwoty zaległych należności alimentacyjnych oraz nie uwzględniły stanu jego zdrowia. W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonej decyzji, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2020 r., poz. 808 z późn. zm. - zwanej dalej "u.p.p.u.a."). Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Obowiązek ten nie jest jednak bezwzględny. W przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 u.p.p.u.a., może on być bowiem ograniczony bądź całkowicie zniesiony. Warunkiem tego jest jednak skuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego przez okres nie krótszy niż 3 lata, w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Natomiast zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.p.u.a., organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając jego sytuację dochodową i rodzinną. Na wstępie należy zwrócić uwagę, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy O. oparte zostały na przepisie art. 30 ust. 2 u.p.p.u.a. Bezspornie bowiem dotychczas prowadzona przeciwko skarżącemu egzekucja należności alimentacyjnych nie była skuteczna nawet w części (dłużnik nie regulował należności, ich ściągnięcie w drodze egzekucji było bezskuteczne). Nie zachodziły zatem przesłanki określone w art. 30 ust. 1 u.p.p.u.a. Słusznie zatem organy przy rozpoznaniu wniosku skarżącego mogły się kierować jedynie oceną jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. Wobec powyższego, mając na uwadze również treść wniosku skarżącego, słusznie postępowanie administracyjne oraz rozstrzygnięcie sprawy oparto o przepis art. 30 ust. 2 u.p.p.u.a. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę na zapis zawarty w art. 30 ust. 2, iż "organ może umorzyć należności", co wskazuje na jednoznaczną wolę ustawodawcy pozostawienia rozstrzygnięcia tzw. uznaniu administracyjnemu. Zatem, organ może, lecz nie musi uwzględnić wniosku strony, nawet jeżeli sytuacja majątkowa i rodzinna dłużnika jest bardzo trudna. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania, jednocześnie przyznając temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Uznanie to oczywiście nie oznacza całkowitej dowolności. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 k.p.a., który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasadę załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00, LEX 79608). W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie tego, czy organy administracji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie sądu - podstaw do stwierdzenia, że organy przekroczyły granice uznania administracyjnego. Organy administracyjne dokonały analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego oraz słusznie przyjęły, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie skarżący przebywa obecnie w zakładzie karnym i zgłasza problemy zdrowotne, jednakże nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, z treści którego wynikałoby, iż jest całkowicie niezdolny do wykonywania pracy, a tym bardziej, że stan taki będzie istniał również po odbyciu przez niego kary pozbawienia wolności. Z wyjaśnień skarżącego nie wynika także, aby podjął on jakiekolwiek starania o uzyskanie orzeczenia o zaliczeniu go do osób niepełnosprawnych, a jedynie podkreślał sam fakt odbycia badań lekarskich. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów świadczących o tym, że jego stan zdrowia nie pozwoli w przyszłości na uregulowanie zadłużenia. Zatem, po opuszczeniu zakładu karnego sytuacja dochodowa skarżącego może ulec zmianie, będzie miał bowiem możliwość podjęcia pracy zarobkowej, pozwalającej na spłatę zaległości alimentacyjnych. Dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest bowiem nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt OSK 2429/14 - LEX nr 2082551). Ponadto należy zauważyć, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, bowiem służy realizacji zasady ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowanie, edukację. Państwo jedynie pomaga w częściowym zaspokajaniu potrzeb dzieci, których rodzice znajdują się w trudnej sytuacji. Zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci mają charakter obligatoryjny. Przyznanie zatem ulgi jaką jest umorzenie należności, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, może nastąpić wyłącznie w przypadkach wyjątkowych, gdy rodzic nie może wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego, na skutek okoliczności w pełni od niego niezależnych. Umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dziecka dłużnika na wszystkich podatników, co jest sprzeczne z interesem społecznym. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone są "w zastępstwie" osoby zobowiązanej, która ze względu na aktualnie trudną sytuację życiową nie jest w stanie podołać ciążącemu na niej obowiązkowi alimentacyjnemu. Jednak pomoc państwa w opisanym zakresie zmierza przede wszystkim do ochrony dóbr osób uprawnionych do alimentacji tak aby, poprzez brak środków z tytułu alimentów, nie pozostały pozbawione podstawowego zabezpieczenia materialnego. Pomoc ta nie zmierza do zwolnienia osoby zobowiązanej z obowiązku alimentacyjnego wobec osób uprawnionych, który to obowiązek wynika z przepisów prawa (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2016 r., I OSK 1549/14 - LEX nr 2114252). Wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna strony może, co do zasady stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Nadto, w ocenie sądu, okoliczność odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia przedmiotowego wniosku, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań. Z akt sprawy wynika bowiem, iż skarżący przebywa w zakładzie karnym w związku z popełnieniem przestępstwa. Nie budzi wątpliwości sądu, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji, gdyż prowadziłoby to do dodatkowego premiowania nagannego, sprzecznego z normami karnymi, działania dłużnika. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Okolicznością taką nie jest niewątpliwie odbywanie kary pozbawienia wolności i osadzenie w zakładzie karnym nie dysponującym ofertą pracy zarobkowej, gdyż jak już wyżej wskazano, stanowi ona efekt zabronionych działań skarżącego. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że organy wyjaśniły i rozważyły wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności, a to, że nie podzieliły stanowiska skarżącego i nie uwzględniły jego wniosku, nie może świadczyć o wadliwości rozstrzygnięcia i nie daje podstaw do stwierdzenia przekroczenia granic uznania administracyjnego. Z akt sprawy wynika, że organy odniosły się do wszelkich istotnych okoliczności sprawy, zarówno tych wskazywanych przez skarżącego, dotyczących jego sytuacji osobistej, dochodowej, zdrowotnej jak i wynikających z rozważenia interesu społecznego. Reasumując należy stwierdzić, że organy nie dopuściły się naruszenia art. 30 ust. 2 u.p.p.u.a., ani też przepisów o postępowaniu tj. art. 7, 77, 80, 81 czy 107 § 1 k.p.a. W szczególności nie dopuściły się naruszenia granic uznania administracyjnego. Odnosząc się do zasadności żądania zweryfikowania zaświadczenia Komornika Sądowego o wysokości zaległości z tytułu z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy podać, że okoliczności tej nie może weryfikować we własnym zakresie organ administracji rozpoznający wniosek o umorzenie zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń, ani Sąd rozpoznający skargę na decyzję organów orzekających w tej sprawie. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zaświadczenie komornika o bezskuteczności egzekucji, jako czynność organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne, podlega kontroli sądu powszechnego. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało skargę jako bezzasadną oddalić.