II SA/Bd 854/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Jarzembski po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od poniesienia ½ kosztów wpisu sądowego, należnego od wniesionej skargi, 2. w pozostałej części odmówić uwzględnienia wniosku. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2013 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek B. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia B. J. wniósł w ustawowym terminie sprzeciw, wskazując, że Sąd oceniając sytuację materialną skarżącego nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności, a w szczególności tego, że wpis sądowy w kwocie [...] zł stanowi dla niego ogromne obciążenie i że będzie musiał zrezygnować z popierania skargi. Dodał, że aktualnie jest osobą bezrobotną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "P.p.s.a.") zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez skarżącego sprzeciwu jest utrata mocy zaskarżonego postanowienia i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż na podstawie art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania nie mają osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11 – Lex nr 786724) bądź osoby posiadające dochody, które nie są w stanie pokryć wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym (por. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Lu 152/10 – Lex nr 784353). W świetle powyższego podkreślić należy, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 P.p.s.a., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Jak wynika ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawca prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z żoną oraz synem (pkt 6 PPF). Skarżący uzyskuje średnio miesięcznie kwotę [...]zł netto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Natomiast jego syn z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje kwotę [...]zł. Podał, że żona jest osoba bezrobotną, uzyskuje zasiłek dla bezrobotnych. Posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2. Ponadto podał, iż nie posiada oszczędności oraz papierów wartościowych. Poza tym wskazał, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości około [...]zł miesięcznie. Dalej podał, że posiada zaległość w dokonywaniu opłat za mieszkanie. Według zeznań podatkowych PIT-37 skarżący opodatkowany był wspólnie z małżonkiem i dochód po odliczeniach w ten sposób za 2011r. wyniósł [...]zł natomiast za 2010 r. [...]zł. Saldo na rachunku bankowym na dzień [...] grudnia 2012 r. wyniosło [...]zł. Ponadto w sprzeciwie skarżący wskazał, że wysokość wpisu należna od skargi w kwocie 4360 zł stanowi dla niego tego rodzaju obciążenie, że będzie musiał zrezygnować z popierania skargi. Dodał również, że aktualnie jest osobą bezrobotną. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z dołączonych dokumentów pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącego, przy uwzględnieniu zróżnicowanego w poszczególnych miesiącach dochodu Skarżącego i wysokości wpisu sądowego (4360 zł), stwierdzić należy, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uznając, więc spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, postanowiono zwolnić skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych w części, obejmującej połowę należnego wpisu od skargi. Sąd wskazuje, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka -Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób pozostających w takiej sytuacji materialnej, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko w wyjątkowych sytuacjach. Mając natomiast na względzie koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru oraz fakt, że wynagrodzenie skarżącego nie ma charakteru stałego i jest głównym źródłem utrzymania rodziny, na uwzględnienie zasługuje wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 1, § 3, § 4 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.