II SA/Bd 856/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. C. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 27 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 856/16 w sprawie ze skargi M. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. M. C. – dalej skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 9 września 2016 r. o sygn. akt II SA/Bd 856/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy wskazał, że skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Konieczność przyznania prawa pomocy skarżący uzasadnił trudną sytuacją finansową oraz zdrowotną. Podał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł. Ponadto podał, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Wskazał, że jego zobowiązania i stałe wydatki miesięczne wynoszą ok[...] zł (w tym m.in. czynsz za mieszkanie, energie elektryczna, opał, zakup lekarstw). Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, referendarz sądowy zaakcentował fakt, iż sytuacja majątkowa skarżącego jest trudna. Stwierdził jednakże, iż ustanowienie pełnomocnika na obecnym etapie nie jest obowiązkowe i konieczne, ponieważ jak wynika z przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej jako p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył sprzeciw wnosząc o zmianę postanowienia w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 6 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący M. C. ponownie wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w tożsamym zakresie jak we wniosku z dnia [...] sierpnia 2016 r. Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2016 r. wezwano Wnioskodawcę do oświadczenia czy jego sytuacja materialno-finansowa od czasu przedłożenia formularza PPF z dnia 31 sierpnia 2016 r. uległa istotnej zmianie, w terminie 7 dni pod rygorem uznania, że takowej zmianie nie uległa. Pismem z dnia 21 stycznia 2017 r. skarżący oświadczył, iż jego sytuacja materialno-finansowa od dnia 31 sierpnia 2016 r. nie uległa zmianie. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 stycznia 2017 r. odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 września 2016 r. Rozstrzygnięcie swoje oparł na normie zawartej w art. 165 p.p.s.a., który stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Opierając się na ww. normie, referendarz sądowy stwierdził, że obecny wniosek skarżącego odpowiada swoją treścią poprzedniemu wnioskowi, a sam skarżący oświadczył, iż jego sytuacja materialno-finansowa od dnia 31 sierpnia 2016 r. nie uległa zmianie brak było podstaw do zmiany bądź uchylenia rozstrzygnięcia z dnia 9 września 2016r. Pismem z dnia 13 lutego 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 27 stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na treść art. 165 oraz art. 170 p.p.s.a., ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (postanowienie NSA z 25 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 654/08, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA). W niniejszej sytuacji ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, po prawomocnym rozpoznaniu wniosku poprzedniego, został on przez Sąd potraktowany jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia z 9 września 2016 r. w trybie art. 165 p.p.s.a. Stosownie do powyższego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, jakie Sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Jako że uwarunkowania prawne nie uległy zmianie, podstawą do zmiany postanowienia z 9 września 2016 r. mogła być jedynie istotna (uzasadniająca przyznanie prawa pomocy) zmiana okoliczności faktycznych związanych z sytuacją materialną Wnioskodawcy. Złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje Sądu do ponownej oceny sytuacji materialnej Wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., lecz na porównaniu sytuacji przedstawionej w dwóch wnioskach, a następnie oceny, czy nastąpiła zmiana okoliczności, a jeśli tak, czy jest ona istotna (czy uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie). W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się ponownie o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, zmiana postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwa. Wnioskodawca na wezwanie referendarza sądowego oświadczył, że jego sytuacja materialno-finansowa nie uległa zmianie od czasu rozpoznania poprzedniego wniosku. Uwzględniając powyższe Sąd za właściwą uznał ocenę wyrażoną przez referendarza w kwestionowanym postanowieniu, że ponowny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy wraz z nadesłanym oświadczeniem nie wskazuje na zmianę okoliczności faktycznych, ani też prawnych, które uzasadniałyby przyznanie skarżącemu prawa pomocy na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. W związku z tym nie ma podstaw do zmiany postanowienia z 9 września 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Uwzględniając powyższe uwagi oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.– utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego