II SA/Bd 860/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Paweł Staniszewski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 listopada 2012 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia w celu przygotowania zawodowego młodocianego pracownika 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza S. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] Burmistrz[...], na podstawie art. 70b ust. 6 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 z późn. zm., zwanej w skrócie "u.s.o."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej w skrócie "k.p.a.") oraz § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz.U. z 1996 r., Nr 60, po. 278 z późn. zm.) odmówił skarżącemu D. S. przyznania dofinansowania kosztów kształcenia poniesionych w w celu przygotowania zawodowego młodocianego pracownika – P. T. Burmistrz wskazał, że z art. 70b ust. 1 pkt 1 u.s.o oraz § 10 ust. 2 pkt 2 i § 10 ust. 4 i 5 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. z 2010 r. Nr 244, poz. 1626) wynika, że warunkiem uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia jest posiadanie przez pracodawcę lub pracownika zatrudnionego u pracodawcy, wymaganych uprawnień w chwili zawarcia z młodocianym pracownikiem umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. Oba wymagane warunki posiadania kwalifikacji: tytuł mistrza i przygotowanie pedagogiczne (lub ukończony kurs pedagogiczny) muszą zatem istnieć w czasie trwania całego okresu przygotowania zawodowego. Organ ustalił natomiast, że odnośnie P. T. nie został spełniony warunek przeszkolenia uczennicy w cyklu 36 miesięcy przez uprawnionego instruktora praktycznej nauki zawodu. Uczennica została zatrudniona u skarżącego w momencie, gdy ten nie posiadał odpowiednich kwalifikacji do kształcenia młodocianych pracowników; również jego pracownik nie posiadał w tym czasie uprawnień do kształcenia uczniów w zawodzie. Dopiero po upływie 9 miesięcy tj. od 1 czerwca 2009 r. młodocianego pracownika zaczął szkolić inny pracownik zatrudniony u pracodawcy, posiadający ukończony kurs pedagogiczny oraz dyplom mistrza w zawodzie. Odwołując się od powyższej decyzji skarżący podniósł, iż prowadzenie działalności gospodarczej - salonu fryzjerskiego rozpoczął w maju 2005 r., w miejscu, gdzie wcześniej salon fryzjerski prowadziła M. N., która w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorymi rodzicami zmuszona była zaprzestać działalności gospodarczej. Z uwagi na fakt, iż skarżący oprócz prowadzenia działalności gospodarczej, był zatrudniony w systemie pracy zmianowej w [...] w [...] oraz zamieszkiwał w [...], w 2005 r. ustanowił pełnomocnika – M. N.. Pełnomocnictwo zawierało upoważnienie do reprezentowania skarżącego przed organami administracji oraz wskazywało, że M. N. jako osoba prowadząca zakład w imieniu skarżącego, jest upoważniona do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych pracowników oraz sprawowania opieki nad ich kształceniem. Odwołujący uczynił tak mając na względzie że M. N., jako osoba wykształcona w zawodzie fryzjera miała doświadczenie prowadzenia działalności gospodarczej w tym zakresie. Ponadto M. N. posiada tytuł mistrza w zawodzie fryzjer nadany przez Kuratorium Oświaty i Wychowania w [...] w dniu [...] r. oraz kwalifikacje pedagogiczne w zakresie przygotowania zawodowego w zakładach rzemieślniczych potwierdzone zaświadczeniem wydanym przez Izbę Rzemieślniczą w [...] z dnia [...]r., a także wykształciła w swojej pracy zawodowej wielu uczniów. W 2009 r. skarżący zatrudnił kilku nowych młodocianych pracowników i dlatego m. in. zatrudniona została Anita Pater posiadająca stosowne kwalifikacje do kształcenia młodocianych. Zdaniem odwołującego się, osobą prowadząca zakład w jego imieniu (stosownie do art. 70b u.s.o.) jest M. N., pełniąca funkcję jego pełnomocnika od 2005 r., posiadająca zarówno kwalifikacje zawodowe jak i pedagogiczne. Umowę o pracę z młodocianą P. T. zawarł w dniu 1 września 2008 r. W momencie zawarcia umowy o pracę z młodocianym, instruktorem praktycznej nauki zawodu, posiadającym odpowiednie kwalifikacje, była M. N., a nie E. Z. (wskazana w umowie z młodocianą). Wprawdzie była ona również opiekunem uczennicy, ale nie spełniała określonych przepisami wymogów co do jej kształcenia. Następnie kolejną osobą posiadającą stosowne uprawnienia była od 1 czerwca 2009 r. A. P. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza. Organ ustalił, że skarżący zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego na okres od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2011 r. z młodocianym pracownikiem – P. T., której instruktorem została wyznaczona E. Z. Aneksem z dnia 1 czerwca 2009 r. zmieniono osobę nadzorującą naukę zawodu wyznaczając jako instruktora A. P. Zdaniem organu odwoławczego, dokument potwierdzający kwalifikacje do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych - tj. tytuł mistrza w zawodzie fryzjer, który był nauczany oraz świadectwo ukończenia kursu, którego celem było uzyskanie przygotowania pedagogicznego uzyskał skarżący dopiero z chwilą zatrudnienia A. P. tj. z dniem 1 czerwca 2009 r. i w świetle powyższego w okresie od 1 września 2008 r. do dnia 31 maja 2009 r. nikt z zatrudnionych pracowników nie posiadał wymaganych kwalifikacji. Zatem skoro nikt z pracowników nie posiadał odpowiednich kwalifikacji do prowadzenia praktycznej nauki zawodu przez cały 3 - letni okres, określony stosownymi przepisami, co wynika z dokumentów załączonych do wniosku, zdaniem Kolegium nie było podstaw prawnych do przyznania wnioskowanego dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, gdyż z akt sprawy wynika, że E. Z. nie posiadała kwalifikacji do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych. Odnosząc się zaś do twierdzeń skarżącego, że w dniu 1 września 2008 r. instruktorem praktycznej nauki zawodu była M. N., a nie jak wcześniej skarżący sądził – E. Z., która była opiekunem uczennicy, lecz nie spełniała określonych przepisami wymogów do jej szkolenia, to zdaniem Kolegium twierdzenie takie nie odpowiada stanowi faktycznemu, bowiem M. N., co podaje skarżący w odwołaniu, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami, była zmuszona w roku 2005 do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i w związku z tym nie mogła być instruktorem w zakładzie, którego nie prowadziła oraz nie była w nim zatrudniona. W skardze do sądu D. S. zarzucił decyzji organu odwoławczego naruszenie prawa materialnego w szczególności art. 70b ust. 5 u.s.o, oraz art. 7, 77 § 1, 88 i 107 k.p.a. W skardze skarżący powtórzył swoje stanowisko przedstawione w odwołaniu, podkreślając, że instruktorem młodocianego pracownika była M. N., a nie E. Z., która wprawdzie także była opiekunem młodocianego pracownika, ale bez wymaganych kwalifikacji. Dodatkowo skarżący zarzucił, że organ nie wyjaśnił dostateczne stanu faktycznego sprawy, mimo wskazania w odwołaniu na nowe okoliczności, mające znaczenie w sprawie; nie przeprowadzono żadnych dowodów w postępowaniu tj. nie przesłuchano M. N., jak również uczennicy P. T. Nie dokonując powyższych czynności, w ocenie skarżącego, organy nie zebrały w sposób wyczerpujący, a co za tym idzie nie rozpatrzyły, całego materiału dowodowego. Skarżący podkreślił, że M. N. jako jego pełnomocnik - osoba prowadząca zakład w jego imieniu - praktyczną naukę zawodu uczennicy P. T. rozpoczęła w dniu 1 września 2008 r. Sytuacja rodzinna pełnomocnika, w tym czasie uległa zmianie i mogła ona praktykę taką prowadzić, tym bardziej, że wykonywanie zadań pełnomocnika nie wymaga takiego samego zaangażowania w prowadzenie działalności zakładu jak właściciel. Organ odwoławczy nie wyjaśnił tej kwestii i potraktował stan faktyczny z roku 2005 i 2008 jako tożsamy. Ponadto skarżący zarzucił, że organ bezpodstawnie twierdzi, że M. N. nie mogła być instruktorem w zakładzie, w którym nie była zatrudniona. Żadne przepisy prawa nie wymagają, by pełnomocnik musiał być osobą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę. Powołał przy tym rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2012 r. określające, że zajęcia praktyczne realizowane u pracodawców i w indywidualnych gospodarstwach rolnych mogą także prowadzić pracodawcy lub wyznaczeni przez nich pracownicy (...) zwani instruktorami praktycznej nauki zawodu. Zdaniem skarżącego określenie "mogą także" nie wyklucza, że osobą która może instruktorem może być pełnomocnik, nie będący pracownikiem, lecz prowadzący zakład w imieniu pracodawcy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty, zgodnie z którym pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1. Analogicznie § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. Nr 60, poz. 278 ze zm.) przewiduje, że przygotowanie zawodowe młodocianych może prowadzić pracodawca, osoba prowadząca zakład pracy w imieniu pracodawcy, osoba zatrudniona u pracodawcy. Odwołując się nie tylko do interpretacji językowej, ale także do założeń wykładni celowościowej, w szczególności do tzw. reguły ratio legis ustawy, uzasadniony jest wniosek, że przedmiotowa regulacja ma przede wszystkim na celu odpowiednie przygotowanie młodocianych do praktycznej nauki zawodu, co wymaga zapewnienia właściwego przygotowania (wiedzy, doświadczenia) ze strony osób prowadzących praktyczną naukę zawodu, przez cały okres kształcenia. Możliwość dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika istnieje zatem tylko wówczas, gdy przyuczanie zawodowe prowadzone będzie przez osoby posiadające wymagane kwalifikacje przez cały okres kształcenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1140/10, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądowych - w skrócie "CBOSA", dostępnej pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl/oraz w Systemie informacji prawnej LEX pod nr 744937). Przedmiotem sporu w przedmiotowej sprawie jest zatem istotna kwestia, czy nadzór i szkolenie młodocianego pracownika był prowadzony przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje w okresie od 1 września 2008 r. do 1 czerwca 2009 r. tj. przez pierwsze 9 miesięcy kształcenia pracownika. Skarżący wskazał, że w tym okresie nadzór i kształcenie nad młodocianym pracownikiem wykonywała osoba M. N. – jako osoba prowadząca zakład pracy w jego imieniu. Natomiast organ odwoławczy – nie kwestionując posiadania przez M. N. wymaganych uprawnień, stwierdził, że nie mogła być ona instruktorem w zakładzie, którego nie prowadziła ani nie była w nim zatrudniona, jako że w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami była w roku 2005 zmuszona do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Stanowisko organu łączy w jedno dwie kwestie, które w istocie wymagają odrębnego wyjaśnienia: – w jakim charakterze miałby uczestniczyć w kształceniu młodocianej uczennicy M. N. (do tej kwestii należy odnieść twierdzenie organu, że M. N. nie prowadziła zakładu ani nie była w nim zatrudniona), – czy istniały przeszkody, aby M. N. mogła faktyczne wykonywać czynności instruktora nauki zawodu (do tej kwestii odnosi się ta część wypowiedzi organu, gdzie jest podnoszona okoliczność sprawowanie opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami). Odnośnie pierwszej ze wskazanych kwestii należy zauważyć, że skarżący nigdy nie twierdził, iż M. N. była u niego zatrudniona. Z kolei jak wynika z cytowanego wyżej art. 70b ust. 1 pkt 1 u.s.o. warunek posiadania kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych należy odnosić nie tylko do pracodawcy czy osoby zatrudnionej u pracodawcy młodocianego, ale także do osoby "prowadzącej zakład w imieniu pracodawcy". W ustawie o systemie oświaty nie zostało zdefiniowane pojęcie "osoby prowadzącej zakład w imieniu pracodawcy". Skarżący natomiast w postępowaniu odwoławczym przedstawił udzielone M. N. w roku 2005 "pełnomocnictwo administracyjne", które w swojej treści upoważnia dodatkowo do "prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych pracowników, z którymi zostanie zawarta (..) umowa". Nie można zatem wykluczyć, że pomiędzy skarżącym a M. N. istniała umowa (chociażby ustna) obejmująca zarządzanie zakładem pracy skarżącego, w szczególności w zakresie kształcenia młodocianych pracowników, której konsekwencją było udzielenie ww. pełnomocnictwa. Tej istotnej dla sprawy okoliczności, mającej wpływ na ocenę, czy został zachowany warunek określony w art. 70b ust. 1 pkt 1 u.s.o. organ w żaden sposób nie zbadał (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt III SA/Gd 344/11, opub. w CBOSA). Należy przy tym wskazać na istotny dla oceny ewentualnej umowy pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 lutego 2012 r. (sygn. akt I OSK 2292/11, LEX nr ) przy okazji interpretacji pojęcia "osoby zatrudnionej u pracodawcy" użytego w art. 70b ust. 1 pkt 1 u.s.o.: "odmawianie pracodawcy, zatrudniającego młodocianego pracownika, dofinansowania kosztów poniesionych w związku z jego kształceniem (art. 70b ust. 1- i dalsze - ustawy o systemie oświaty) tylko z tego powodu, że prowadzący szkolenie nauczyciel zawodu nie był zatrudniony przez pracodawcę w oparciu o umowę o pracę, a wiązała go inna umowa, może hamująco wpływać na tego rodzaju, pożądane przecież inicjatywy. Nie wydaje się przy tym przekonywującą argumentacja zaprezentowana przez organy administracyjne i zaakceptowana przez Sąd Wojewódzki, iż odpowiedzialność za prawidłowe zorganizowanie procesu szkolenia młodocianego pracownika pracodawca ponosić może tylko, gdy ma realny i stały wpływ na proces szkolenia, a zatem osoba, którą w tym celu pracodawca się posługuje, musi być mu podporządkowana tak, jak przewiduje to stosunek pracy. Wskazać trzeba, że powyższe stanowisko traci na znaczeniu w sytuacji, gdy cały program i proces szkolenia zostanie szczegółowo uzgodniony przez strony umowy cywilnoprawnej i zaakceptowany przez pracodawcę młodocianego pracownika." Odnośnie drugiej z wyróżnionych kwestii - słusznie zarzuca skarżący, że organ bezpodstawnie wywodzi niemożność wykonywania przez M. N. czynności instruktora nauki zawodu w roku 2008 i 2009 z samego faktu zaprzestania przez nią w roku 2005 działalności gospodarczej z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym rodzicami. Sprawowanie opieki nad osobami niepełnosprawnymi może wymagać różnego stopnia zaangażowania, co wiąże się nie tylko z różnym zakresem samodzielności osób niepełnosprawnych w sytuacjach życia codziennego, ale także z pojawiającymi się możliwościami wsparcia w opiece przez inne osoby (np. z kręgu rodziny) czy choćby w związku z poprawą stanu zdrowia niepełnosprawnych (np. wskutek rehabilitacji czy zabiegów operacyjnych). Może to skutkować w ten sposób, że w zależności od potrzebnego zakresu opieki osoba sprawująca opiekę wprawdzie nie jest w stanie - poza sprawowaną opieką – wykonywać takich czasochłonnych zajęć jak prowadzenie własnej działalności gospodarczej, wykonywanej osobiście, ale może mieć możliwość wykonywania w określonym czasie pewnych zajęć np. praca na pół etatu, wykonanie co jakiś czas pracy w ramach umowy o dzieło itp. Możliwości takich zajęć mogą się także zmieniać w poszczególnych okresach czasu – ze wskazanych wyżej przyczyn (zmiana stanu zdrowia osób wymagających opieki, pojawiająca się czasowo pomoc innych osób). Z tego względu nie można wykluczyć, że w okresie od września 2008 r. do czerwca 2009 r. M. N. była w stanie wykonywać obowiązki instruktora nauki zawodu w stosunku do młodocianego pracownika skarżącego. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że organ nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, niezbędnego do załatwienia sprawy, czym naruszył ciążące na nim z mocy art. 7 i 77 § 1 k.p.a. obowiązki. Mogło to mieć wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie, że spełniona jest w kontrolowanej sprawie przesłanka przyznania dofinansowania, określona w art. 70b ust. 1 pkt 1 u.s.o. W ponownym postępowaniu organ winien uzupełnić postępowanie dowodowe i wydać rozstrzygnięcie stosownie do powyższych wskazań Sądu. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Wobec uwzględnienia skargi, na podstawie art. 152 ww. ustawy rozstrzygnięto jak w pkt 2 wyroku. O Kosztach (pkt 3 wyroku) orzeczono na podstawie art. 220 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, biorąc pod uwagę wysokość uiszczonego przez skarżącego wpisu.