II SA/Bd 882/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant starszy sekretarz sądowy Marlena Krzyżaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza M. z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...]. Wnioskiem z dnia 25 lipca 2024 r. M. G. (dalej "strona", "skarżąca") zwróciła się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wymagającą opieki niepełnosprawną córkę A. G.. W załączeniu do wniosku strona przedłożyła orzeczenie o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia 11 maja 2024 r. zaliczające córkę skarżącej do osób niepełnosprawnych od wczesnego dzieciństwa. Orzeczenie wydane zostało do dnia 31 maja 2026 r. Załączono również orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] lipca 2024 r. zmieniające ww. orzeczenie w zakresie daty powstania niepełnosprawności, wskazując datę powstania niepełnosprawności na dzień 10 kwietnia 2024 r. Ponadto orzeczono, że córka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby z uwagi na znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Strona do wniosku załączyła także oświadczenie o niepodejmowaniu zatrudnienia od września 2019 r. z uwagi na pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego na starych zasadach w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Wraz z wnioskiem strona przedłożyła również dokumentację medyczną niepełnosprawnej córki. Decyzją z dnia 25 lipca 2024 r., znak: [...] Burmistrz M. (dalej "Burmistrz", "organ I instancji") odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w wieku do ukończenia 18 roku życia, wnioskowanego na dziecko A. G.. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że strona od 1 września 2019 r. pobiera świadczenie pielęgnacyjne według zasad obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Burmistrz wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu I instancji pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego na męża zgodnie z powyższym przepisem uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na córkę. Skarżąca wniosła od powyższej decyzji organu I instancji odwołanie podnosząc, że niepełnosprawność wyklucza jej córkę z prawidłowego funkcjonowania. Wskazała, że zapewnia córce całodobową opiekę. Ponadto podniosła, że jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad córką i mężem. Strona podkreśliła, że przepisy pozwalają pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego na dwoje i więcej dzieci. W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (dalej "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z dnia [...] września 2024 r., znak: [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium podtrzymało ocenę organu I instancji i wskazało, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że strona pobiera świadczenie pielęgnacyjne na męża i w związku z tym nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne na córkę. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia, względnie o uchylenie decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o obciążenie organu kosztami postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do nierozróżnienia przez organy pomiędzy prawem do świadczenia oraz pobieraniem świadczenia i w konsekwencji negatywne rozpoznanie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad małoletnią córką skarżącej, mimo spełnienia przez stronę wszelkich ustawowych przesłanek stypizowanych w naruszonym przepisie; - art. 17 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieprawidłową wykładnię skutkującą przyjęciem, że skarżąca nie może pobierać świadczeń opiekuńczych jednocześnie przyznanych na niepełnosprawnego w znacznym stopniu męża oraz małoletnią córkę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm. – dalej "u.ś.r.") stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad małoletnią córką legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności zaliczającym ją do osób niepełnosprawnych od dnia [...] kwietnia 2024 r. ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby z uwagi na znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Skarżąca wraz z wnioskiem złożyła do akt sprawy oświadczenie o niepodejmowaniu zatrudnienia od września 2019 r. z uwagi na pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego na starych zasadach w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. W tym miejscu wskazania wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Nie ulega zatem wątpliwości, że ewentualne pobieranie przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego na męża zgodnie z powyższym przepisem uniemożliwia przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną córkę. W sprawie istotna pozostaje zatem okoliczność, czy w momencie wydawania decyzji przez organ I instancji skarżącej nadal przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W ocenie Sądu z materiału dowodowego zebranego przez organy administracji nie wynika na jaki okres zostało skarżącej przyznane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Okoliczność ta ma kluczowe znaczenie w świetle przepisów ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 z późn. zm. – dalej "u.ś.w."), która weszła w życie 1 stycznia 2024 r. Ustawa fundamentalnie zmieniła zasady przyznawania wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych. Świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 stycznia 2024 r. przyznawane jest wyłącznie opiekunom osób niepełnosprawnych, które nie ukończyły 18 roku życia. Dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich w miejsce świadczenia pielęgnacyjnego przewidziano świadczenie wspierające, z którego osoby te mają w założeniu ustawodawcy finansować koszty opieki. Kontrolując zasadność zaskarżonej decyzji w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Nadto stosownie do art. 63 ust. 2 u.ś.w., osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Użyte w powyżej przywołanym przepisie sformułowanie "prawo powstało" należy interpretować w ten sposób, że jeżeli wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony do końca 2023 r., należy rozpoznać go z zastosowaniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w dotychczasowym brzmieniu, pod warunkiem, że wszystkie ustawowe przesłanki przyznania tego świadczenia zostały spełnione do końca 2023 r. Jednak w przedmiotowej sprawie skarżąca złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawną córkę w dniu 25 lipca 2024 r. W tym stanie rzeczy zastosowanie mają przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., zaś organ stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. powinien zbadać czy w dacie złożenia wniosku i w okresie następnym skarżąca posiadała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem nabyte we wrześniu 2019 r. Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu organy obu instancji nie zebrały w całości materiału dowodowego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności organ II instancji na podstawie posiadanych informacji nie mógł prawidłowo ocenić decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organy obu instancji oparły swoje rozstrzygnięcia jedynie na podstawie oświadczenia skarżącej z dnia 25 lipca 2024 r., z którego co prawda wynika, że skarżącej przyznano prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na męża od września 2019 r., jednak skarżąca nie wskazała w nim na jaki okres ww. uprawnienie zostało jej przyznane. Organ powinien był poczynić ustalenia w zakresie, czy w dniu orzekania w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną córkę skarżącej przysługiwało nadal świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem. W aktach sprawy administracyjnej w szczególności brak jest decyzji administracyjnej dotyczącej przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym mężem na podstawie której organy administracyjne rozstrzygające w niniejszej sprawie mogłyby ustalić na jaki okres przyznano skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na męża. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej zawartą w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – dalej "k.p.a.") w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, zaś w myśl art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W istocie więc organy orzekające w sprawie w stopniu istotnym naruszyły powyższe przepisy prawa procesowego, w szczególności nie zebrały w sposób wyczerpujący materiału dowodowego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy i nie rozpatrzyły tego materiału. Doprowadziło to do błędnych ustaleń faktycznych, polegających na przyjęciu, że w dniu wydania decyzji przez organ I instancji skarżącej przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem, pomimo że nie dało się stwierdzić takiego faktu na podstawie znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego. Z uwagi na brak w aktach sprawy decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem organ odwoławczy nie mógł dokonać swobodnej oceny materiału dowodowego. Reasumując, słusznie podniosły organu obu instancji, że dopóki skarżąca ma przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego męża nie może zostać jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne na córkę. Sąd z urzędu dopatrzył się jednak luk w materiale dowodowym, co świadczy o istotnym naruszenie przepisów postępowania. Na dzień wydawania decyzji organu nie miały wiedzy czy skarżąca nadal pobiera świadczenie pielęgnacyjne związane z niepełnosprawnością męża. W kontrolowanej sprawie uchybienie przepisom postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. stwarza podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe wywody prawne, bacząc, by nie naruszono reguł postępowania, oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.