II SA/Bd 886/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant starszy asystent sędziego Agnieszka Jagiełłowicz po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 października 2016 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia [...] 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] 2016 r., nr [...] Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...] Wójt Gminy, na podstawie art. 1 ust. 2 i ust. 3, art. 2 pkt 5, art. 3, art. 17c, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 1, ust. 2, ust. 9 i ust. 10, art. 26 ust. 1, art. 27 ust. 5, art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), art. 19, art. 20 i art. 21 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1217) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2015 r., poz. 2284), odmówił A. M. świadczenia w formie świadczenie rodzicielskiego na syna, J. S., z powodu niespełnienia warunków. Z uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu [...] kwietnia 2016 r. A. M. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego. Z posiadanych akt sprawy wynika, że w dniu [...] marca 2016 r. wnioskodawczyni urodziła dziecko, J. S. Organ ustalił ponadto, że wnioskodawczyni decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. przyznano świadczenie pielęgnacyjne od [...] marca 2016 r. do [...] marca 2019 r. na niepełnosprawne dziecko - syna M. S. Organ wskazał, że wnioskodawczyni w dniu [...] kwietnia 2016 r. złożyła oświadczenie, iż w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, wybiera świadczenie pielęgnacyjne. Wobec powyższego organ uznał, że świadczenie rodzicielskie na dziecko J. S. nie przysługuje. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. M. Odwołująca się podniosła, że nie zgadza się z treścią decyzji, świadczenie bowiem dotyczy innych dzieci. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 2 pkt 5, art. 17c ust. 1, ust. 9 i art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że świadczenie rodzicielskie, to nowe świadczenie rodzinne, które przysługuje od dnia 1 stycznia 2016 r. z tytułu urodzenia dziecka osobom nie mającym prawa do zasiłku macierzyńskiego. Uprawnieni do pobierania tego świadczenia będą więc m.in. bezrobotni, studenci, a także zatrudnieni na podstawie umów cywilnoprawnych (w przypadku umów zlecenia lub umów, do których stosuje się przepisy o zleceniu - świadczenie rodzicielskie będzie przysługiwać w przypadku braku uprawnienia do zasiłku macierzyńskiego, tj. jeżeli nieopłacane były składki na ubezpieczenie chorobowe). Świadczenie rodzicielskie przysługuje przez okres 52 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, a jego wysokość wynosi 1000 zł miesięcznie. Stosownie do treści art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2. Zdaniem Kolegium organ I instancji prowadząc postępowanie w sprawie prawidłowo ustalił, że odwołująca się urodziła dziecko (J. S.) w dniu [...] marca 2016 r. Organ ustalił ponadto, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. (znak: [...]) odwołującej się przyznano świadczenie pielęgnacyjne od [...] marca 2016 r. do [...] marca 2019 r. na inne dziecko - niepełnosprawnego syna, M. S. Organ podkreślił, że wnioskująca złożyła oświadczenie, iż w związku ze zbiegiem uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, wybiera świadczenie pielęgnacyjne. Organ wskazał, że regulacja zawarta w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego i innych świadczeń. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i do świadczenia pielęgnacyjnego, osobie uprawnionej przysługuje tylko jedno z tych świadczeń przez nią wybrane. Wykładnia literalna tego przepisu wskazuje, iż wykluczone jest pobieranie więcej niż jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń. Z uwagi na to, że odwołująca, będąc osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego na syna M. jak i świadczenia rodzicielskiego na syna J., dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, należało odmówić przyznania świadczenia rodzicielskiego. W skardze do sądu, A. M. podniosła, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego nie ma mowy o tym, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona pobiera świadczenie pielęgnacyjne na inne dziecko. Skarżąca nie zgodziła się również z tym, że dokonała wyboru świadczenia. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016. Nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Wójta Gminy z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia rodzicielskiego wnioskowanego przez skarżącą na syna, J. S., w sytuacji gdy ma ona już przyznane decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] świadczenie pielęgnacyjne na syna M. S. Spór w sprawie dotyczy wyjaśnienia, czy doszło, tak jak przyjęły organy, do zbiegu uprawnień do świadczeń – świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, w rozumieniu art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie rodzicielskie jest nowym świadczeniem, wprowadzonym do świadczeń rodzinnych w Rozdziale 3a, dodanym przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1217), zmieniającej m. in. ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2016 r. Świadczenie przyznawane jest na podstawie art. 17 c ustawy o świadczeniach rodzinnych i przysługuje osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnieni do pobierania tego świadczenia są więc bezrobotni, studenci, a także wykonujący prace na podstawie umów cywilnoprawnych. Zatem świadczenie rodzicielskie w przedmiotowej sprawie, gdy mamy do czynienia z matką dziecka, będzie przysługiwać na podstawie art. 17 ust. pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych matce dziecka, z uwzględnieniem ust. 2, który enumeratywnie wymienia przypadki, w których świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka. Będą to przypadki: 1) skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka; 2) śmierci matki dziecka; 3) porzucenia dziecka przez matkę. W ust. 3, przepis wymienia okresy przysługiwania świadczenia rodzicielskiego, które w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, tak jak w przedmiotowej sprawie, wynosi 52 tygodnie. W przypadku matki dziecka świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu (art. ust. 4 pkt 1). Świadczenie rodzicielskie przysługuje w wysokości 1000,00 zł miesięcznie, z uwzględnieniem ust. 6. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 17c ust. 8 ww. ustawy, osobie uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego przysługuje: 1) w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci; 2) jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka. Oznacza to, że nawet w sytuacji opieki osoby uprawnionej nad więcej niż jednym urodzonym dzieckiem, nawet gdy w trakcie jednego porodu urodzono dwoje i więcej dzieci, przysługuje wyłącznie jedno świadczenie rodzicielskie, do tego w tym samym czasie. Ponadto dostrzega się niepodzielność uprawnienia z uwagi na przypisanie jednego świadczenia do tego samego dziecka. Ustawa w art. 17c ust. 9 wymienia sytuacje, w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli: 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego; 2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4; 3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki; 4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Wątpliwości nie może budzić wyłączenie zawarte w art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy, w którym ustawodawca określając podopiecznego operuje pojęciami: "tego samego dziecka" lub " tym samym dzieckiem". W ocenie Sądu, żadna z sytuacji wymienionych w przepisie wyłączającym uprawnienia do świadczenia, nie wystąpiła w przedmiotowej sprawie. Skarżąca o świadczenie rodzicielskie ubiega się w związku z urodzeniem syna – młodszego J. S., natomiast świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane jej na syna starszego –M. S. Nie zaistniała zatem sytuacja wychowywania tego samego dziecka i opieki nad tym samym dzieckiem, tak jak stanowi powyższy przepis. Ze świadczenia rodzicielskiego nie będą mogły skorzystać osoby uprawnione do zasiłku macierzyńskiego, a także osoby, które mają prawo skorzystania z tego typu świadczeń z tytułu urodzenia dziecka w innych systemach niż powszechny system ubezpieczeniowy (m.in. funkcjonariusze tzw. służb mundurowych). Jeżeli jeden z rodziców będzie uprawniony do zasiłku macierzyńskiego, drugiemu z rodziców nie będzie przysługiwało świadczenie rodzicielskie. Świadczenie rodzicielskie jest pomocą w zamian za świadczenie macierzyńskie dla osób, które nie mogą skorzystać ze tego typu świadczenia . W żadnym przepisie ustawodawca nie wprowadził ograniczenia w związku ze zbiegiem uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i do innych świadczeń przysługujących na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku różnych dzieci. Za całkowicie nietrafione należy uznać stanowisko organów wywiedzione w oparciu o przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Prawo do przyznania jednego ze świadczeń na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej nie dotyczy sytuacji, gdy mamy do czynienie z wychowywaniem lub opieką nad różnymi dziećmi. Przepis stanowi bowiem o zbiegu uprawnień, które nie mogą być rozpatrywane bez badania przesłanek uprawnień w przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego. Tak jak w przedmiotowej sprawie matce przysługują odrębne uprawnienia z osobna w stosunku do każdego dziecka. W przypadku syna starszego, skarżąca ma przyznane uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przesłanki wynikające z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis w ust. 5 wymienia sytuacje, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Żadna z negatywnych przesłanek nie wskazuje na brak uprawnień do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu ze świadczeniem rodzicielskim. Gdyby ustawodawca miał taki zamiar, to uczyniłby to wprowadzając do ustawy odpowiedni przepis, tak jak postąpił w przypadku dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, który przysługuje matce na podstawie art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie ust. 5 pkt 5 i 6 tego przepisu, dodatek nie przysługuje dla przykładu matce, jeżeli w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego; korzysta ze świadczenia rodzicielskiego. Podkreślić należy, że świadczenie rodzicielskie i świadczenie pielęgnacyjne są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretną osobą. Wyłączenie wynikające z art. 27 ustawy o świadczeniach rodzinnych miałoby zastosowanie tylko w sytuacji, gdy doszłoby do zbiegu uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę jak i podopiecznego. Taka sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Nie mamy bowiem do czynienia w przypadku obu świadczeń z tym samym dzieckiem. Wobec powyższego, organy orzekające w sprawie naruszyły przepisy prawa materialnego, tj. art. 17c 9 pkt 4 w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną ich wykładnię. Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien uwzględnić wskazaną wyżej wykładnię przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r.