II SA/Bd 894/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. H. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2016 r., sygn. II SA/Bd 894/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. H. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. D. H. (dalej: "uczestnik postępowania"), wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy o przyznanie prawa pomocy, w sprawie ze skargi W. H. na powołaną wyżej decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki. Uczestniczka postępowania podkreśliła, że we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje z mężem oraz dwoma pełnoletnimi synami. Wskazała, że uzyskują dochód w łącznej wysokości 2600 zł netto miesięcznie. Jako majątek zadeklarowała dom o powierzchni 150 m2. Poza tym oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Ponadto wskazała, że miesięczne wydatki opiewają na kwotę 3600 zł obejmujące ratę kredytu hipotecznego, alimenty, leczenie męża oraz koszty związane z utrzymanie domu. Wobec tego, że złożone oświadczenie budziło wątpliwości i było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych uczestniczki postępowania, zarządzeniem z dnia 3 marca 2016 r. wezwano D. H. do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie dziesięciu dni, dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, tj.: 1) odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe (w tym męża), 2) wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (w tym męża), 3) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, zasiłków, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (np. z tytułu umowy o dzieło lub zlecenia, umowy najmu, pomocy rodziny, dochód z zagranicy) z okresu ostatnich 2 lat (w tym męża), 4) zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy/miasta na prawach powiatu, 5) udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem (w tym samochodu), 6) oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do domu/mieszkania (nr księgi wieczystej), 7) oświadczenia o wysokości posiadanych oszczędności, 8) oświadczenia o źródłach utrzymania domowników (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę), 9) aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, 10) aktualnego zaświadczenia o statusie bezrobotnego. Wezwanie powyższe zostało skutecznie doręczone mężowi skarżącej w dniu 11 22 marca 2016 r. Zatem dziesięciodniowy termin do dokonania powyższej czynności upłynął w dniu 1 kwietnia 2016 r. Uczestniczka postępowania w zakreślonym terminie nie nadesłała wymaganych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego znajduje zastosowanie przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie P.p.s.a. Do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), tzn. przed 15 sierpnia 2015 r. stosuje się ten przepis w brzmieniu sprzed nowelizacji, natomiast do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. stosuje się tę regulację w nowym brzmieniu. Sprawa niniejsza została wszczęta dnia 29 maja 2015 r. co oznacza, że zastosowanie znajduje w niej przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r. W myśl tego przepisu w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu środek ten został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, spoczywa na stronie. W niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uczestniczka postępowania podkreśliła, że we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje z mężem oraz dwoma pełnoletnimi synami. Wskazała, że uzyskują dochód w łącznej wysokości 2600 zł netto miesięcznie. Jako majątek zadeklarowała dom o powierzchni 150 m2. Poza tym oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Ponadto wskazała, że miesięczne wydatki opiewają na kwotę 3600 zł obejmujące ratę kredytu hipotecznego, alimenty, leczenie męża oraz koszty związane z utrzymanie domu. Mając na uwadze, że przedstawione przez uczestniczkę oświadczenie budziło wątpliwości pod kątem określenia, na ile jej sytuacja materialna wynika z jej subiektywnego nastawienia do własnych zdolności płatniczych, została ona wezwana do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, stosownie do dyspozycji art. 255 P.p.s.a. Wyjaśnienia te miały na celu uszczegółowienie przedstawionych wcześniej informacji, z drugiej zaś nadanie charakteru wiarygodności okolicznościom wskutek nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających w sposób bezpośredni wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. W sytuacji bowiem, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z tego względu, zarządzeniem z dnia 3 marca 2016 r. uczestniczka została wezwana do nadesłania dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów, w terminie 10 dni, co miało na celu ustalenie w sposób bezsprzeczny faktycznych możliwości finansowych (wezwanie doręczono 22 marca 2016r. do rąk dorosłego domownika – męża uczestniczki). Uczestniczka w wyznaczonym terminie nie przedłożyła żadnych dokumentów. Stwierdzić przyjdzie, że uczestniczka postępowania nie wykazała skutecznie braku możliwości przedłożenia wskazanych w wezwaniu dokumentów oraz wyjaśnień dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Podkreślenia wymaga, że nawet do dnia wydania przedmiotowego postanowienia uczestniczka postępowania nie przedłożyła dokumentów określonych w wezwaniu, zatem nie skorzystała z możliwości wykazania rzeczywistej sytuacji majątkowej. Większość żądanych dokumentów była w posiadaniu uczestniczki postępowania, zatem nawet w terminie 10 dni od wezwania mogła je przedłożyć Sądowi, o ile zamierzała skorzystać z dobrodziejstwa przyznania prawa pomocy. Powyższe zaniechanie pozostaje w sprzeczności z zasadą, zgodnie z którą chcąc skorzystać z prawa pomocy, strona powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że odstąpienie od obowiązku przedstawienia dokumentów uzupełniających wniosek o prawo pomocy, do których nawiązuje konstrukcja art. 255 P.p.s.a., nie pozwala traktować wniosku jako obarczonego brakiem formalnym, niemniej w określonych okolicznościach, gdy przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą one wątpliwości, nakazuje oddalić wniosek jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Ocena ta odnosi się nawet do niedopełnienia jedynie w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co jest wynikiem uznania, że jedynie rzetelne wywiązanie się przez zainteresowanego z przedstawienia pełnej informacji o swojej sytuacji materialnej może być podstawą formułowanej przez organ sądowy wypowiedzi o możliwości partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z 14.01.2015 r., I OZ 1216/14; postanowienie NSA z 4.07.2014 r., I OZ 530/14). W niniejszym postępowaniu niewyjaśniona pozostała kwestia rzeczywistych dochodów i wydatków uczestniczki postępowania, gdyż nie nadesłała ona żadnych dokumentów ani oświadczeń określonych w zarządzeniu z dnia 3 marca 2016 r. Nie nadsyłając dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów dotyczących złożonego wniosku tym samym nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Tymczasem uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie posiadanych informacji uznać należy, że uczestniczka postępowania nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.