II SA/Bd 894/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. H. na zarządzenie referendarza sądowego z dnia [...] lutego 2016 r. sygn. II SA/Bd 894/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. H. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] KK w przedmiocie rozbiórki postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W. H. (dalej: "skarżący"), reprezentowany przez pełnomocnika R. H., wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na powołaną wyżej decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] KK. Skarżący podkreślił, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i mają na utrzymaniu dwóch studiujących synów. Wskazał, że uzyskują dochód w łącznej wysokości [...] zł netto miesięcznie. Jako majątek zadeklarował dom o powierzchni [...] m2 obciążony kredytem hipotecznym. Poza tym oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Ponadto wskazał, że ponosi miesięcznie następujące wydatki: [...] zł opłaty za media, [...] zł rata kredytu hipotecznego oraz [...] zł koszty leczenia i rehabilitacji. Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z [...] grudnia 2015 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełniania pkt: [...] złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wezwanie zostało wysłane na adres wskazany w skardze do doręczeń pomimo tego, iż w formularzu PPF – wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik wskazał nowy adres do doręczeń. Wezwanie pozostawiono w aktach ze skutkiem doręczenia z dniem [...] stycznia 2016 r. Zarządzeniem z 9 lutego 2016 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W dniu [...] lutego 2016 r. pełnomocnik skarżącego prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, uzupełniając jednocześnie wskazane punkty wniosku określone w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia [...] grudnia 2015 r. Pełnomocnik podkreślił, że wezwanie do uzupełnienia braków poszczególnych punktów wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało wysłane na nieprawidłowy adres. Wobec tego, że złożone oświadczenie budziło wątpliwości i było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z [...] kwietnia 2016 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie dziesięciu dni, dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, tj.: 1/ aktualnych dokumentów wykazujących wysokość uzyskiwanych przez stronę skarżącą oraz osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów z tytułu: umowy o pracę, diet, stypendiów, renty, emerytury, najmu, dzierżawy, prac dorywczych lub sezonowych, działalności gospodarczej, rolniczej, stażu itp.; 2/ oświadczenia o łącznej wysokości przeciętnych comiesięcznych wydatków związanych wyłącznie z koniecznym utrzymaniem strony skarżącej i rodziny oraz ponoszonych i udokumentowanych opłat związanych z domem takich jak: czynsz, energia elektryczna, gaz, opał itp.; 3/ kopii rachunków potwierdzających, że skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty zakupu niezbędnych dla ochrony życia leków; 4/ oświadczenia czy skarżący lub jego małżonka posiadają rachunki bankowe, jeżeli tak należy przedłożyć wyciągi z tych kont za okres ostatnich 3 miesięcy, 5/ wskazania i udokumentowania wysokości rat spłacanych kredytów; 6/ podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochód, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, ewentualnie w przypadku nie posiadania pojazdu zaświadczenie o niefigurowaniu w ewidencji z właściwego starostwa 7/ oświadczenia o dodatkowych źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę – należy podać wysokość), 8/ potwierdzone przez właściwy US pełne kopie zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za ostatnie dwa lata. W zakreślonym terminie wpłynęła tylko część wymaganych dokumentów: dokumenty PIT za lata 2014-2015, harmonogram spłat rat kredytu hipotecznego, potwierdzenie dokonania spłaty raty dokonanej z rachunku pełnomocnika skarżącego oraz kserokopia karty pojazdu marki Citroen, którego właścicielami są R. H. oraz W. H.. Poza tym pełnomocnik skarżącego oświadczył, że skarżący nie posiada rachunków bankowych, ponosi koszty utrzymania studiujących dzieci, opłat za media, które ulegają zmianie każdego miesiąca, koszty wyjazdów do W. do kliniki transplantacji wątroby. Pełnomocnik podkreślił, że w uregulowaniu bieżących kosztów utrzymania pomaga rodzina. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego znajduje zastosowanie przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a. Do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia [...] kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), tzn. przed 15 sierpnia 2015 r. stosuje się ten przepis w brzmieniu sprzed nowelizacji, natomiast do spraw wszczętych po [...] sierpnia 2015 r. stosuje się tę regulację w nowym brzmieniu. Sprawa niniejsza została wszczęta dnia [...] maja 2015 r. co oznacza, że zastosowanie znajduje w niej przepis art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed [...] sierpnia 2015 r. W myśl tego przepisu w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu środek ten został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, spoczywa na stronie. W niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze, że przedstawione przez skarżącego oświadczenie budziło wątpliwości pod kątem określenia na ile jego sytuacja materialna wynika z jego subiektywnego nastawienia do własnych zdolności płatniczych, pełnomocnik skarżącego został wezwany do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, stosownie do dyspozycji art. 255 P.p.s.a. Wyjaśnienia te miały na celu uszczegółowienie przedstawionych wcześniej informacji, z drugiej zaś nadanie charakteru wiarygodności okolicznościom wskutek nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających w sposób bezpośredni wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. W sytuacji bowiem, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, lub budzi ono wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z tego względu, zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do nadesłania dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów, w terminie 10 dni, co miało na celu ustalenie w sposób bezsprzeczny faktycznych możliwości finansowych skarżącego. W zakreślonym terminie nade słano jedynie część żądanych dokumentów. Stwierdzić przyjdzie, że skarżący nie wykazał skutecznie braku możliwości przedłożenia pozostałych wskazanych w wezwaniu dokumentów oraz wyjaśnień dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, zatem nie skorzystał z możliwości wykazania rzeczywistej sytuacji majątkowej. Większość żądanych dokumentów była w posiadaniu skarżącego, zatem mógł on je przedłożyć Sądowi, o ile zamierzał skorzystać z dobrodziejstwa przyznania prawa pomocy. Powyższe zaniechanie pozostaje w sprzeczności z zasadą, zgodnie z którą chcąc skorzystać z prawa pomocy, strona skarżąca powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że odstąpienie od obowiązku przedstawienia dokumentów uzupełniających wniosek o prawo pomocy, do których nawiązuje konstrukcja art. 255 P.p.s.a., nie pozwala traktować wniosku jako obarczonego brakiem formalnym, niemniej w określonych okolicznościach, gdy przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą one wątpliwości, nakazuje oddalić wniosek jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Ocena ta odnosi się nawet do niedopełnienia jedynie w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co jest wynikiem uznania, że jedynie rzetelne wywiązanie się przez zainteresowanego z przedstawienia pełnej informacji o swojej sytuacji materialnej może być podstawą formułowanej przez organ sądowy wypowiedzi o możliwości partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z 14.01.2015 r., I OZ 1216/14; postanowienie NSA z 4.07.2014 r., I OZ 530/14). W niniejszym postępowaniu niewyjaśniona pozostała kwestia rzeczywistych dochodów i wydatków skarżącego, gdyż nie nadesłał on wszystkich dokumentów ani oświadczeń określonych w zarządzeniu z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nie nadsyłając dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów dotyczących złożonego wniosku wnioskodawca tym samym nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Tymczasem uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05, z 14.09.2005 r., II FZ 575/05). Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie posiadanych informacji uznać należy, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.