II SA/Bd 898/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Protokolant sekretarz sądowy Kamila Wesołowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2019 roku sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. znak: [...] Prezydent M. T., po rozpatrzeniu wniosku złożonego w dniu [...].07.2019 r. przez K. R. (zwana dalej "skarżącą"), odmówił prawa do świadczenia rodzicielskiego w związku z urodzeniem córki. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że decyzją z dnia [...].05.2019 r. przyznano skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na syna N. R. na okres od [...].05.2019 r. do [...].02.2021 r. i wskazał, iż w dniu [...].07.2019 r. skarżąca złożyła oświadczenie, w którym prosi o rozpatrzenie wniosku na świadczenie rodzicielskie z zachowaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie organ podał, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Skarżąca wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji, w którym stwierdziła, że nie zgadza się z wydaną w sprawie decyzją z uwagi na fakt, że wnioskowane przez nią świadczenia (rodzicielskie i pielęgnacyjne) dotyczą dwojga różnych dzieci i wniosła o przyznanie świadczenia rodzicielskiego na córkę M. R.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej "SKO") decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., znak [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO podniosło, że skarżąca uprawniona jest do świadczenia pielęgnacyjnego na syna N. R., przyznanego decyzją Prezydenta M. T. z dnia [...].05.2019 r. na okres od [...].05.2019 r. do [...].02.2021 r. Wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia rodzicielskiego na córkę M. R. w dniu [...].07.2019 r. skarżąca złożyła oświadczenie, iż ubiega się o świadczenie rodzicielskie z zachowaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt ten stanowił podstawę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia rodzicielskiego, ze względu na regulację przewidzianą w art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.) dalej "u.ś.r." Zdaniem SKO osobą uprawnioną do świadczeń w przedmiotowej sprawie (zarówno do świadczenia pielęgnacyjnego na syna N. jak i świadczenia rodzicielskiego na córkę M. ) jest skarżąca. A zatem w sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i do świadczenia pielęgnacyjnego, osobie uprawnionej przysługuje tylko jedno świadczenie przez nią wybrane. W opinii SKO skoro skarżąca, jak wynika ze złożonego oświadczenia, oczekuje przyznania świadczenia rodzicielskiego na córkę z zachowaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna, stwierdziło, iż postępowanie organu I instancji jest zgodne z zapisem cytowanego powyżej przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r., jak bowiem wynika z niego, osoba uprawniona powinna sama dokonać wyboru jednego z przysługujących jej świadczeń. Chcąc zachować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca wyboru takiego dokonała. Tym samym zaskarżoną decyzją organ prawidłowo odmówił przyznania skarżącej świadczenia rodzicielskiego. Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę wyrażając swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia. Skarżąca powołała się przy tym na swoją trudną sytuację materialną, wskazując iż nie pracuje i nie pobiera świadczenia macierzyńskiego. W ocenie skarżącej organy dokonały błędnej wykładni przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Badając legalność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, ani procesowego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Stan faktyczny ustalony przez organy orzekające w niniejszej sprawie nie budził sporu. Organy orzekające w sprawie prawidłowo uznały, że skarżącej świadczenie rodzicielskie na córkę nie przysługuje ze względu na zbieg prawa z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego na ww. syna. Podkreślenia wymaga, że świadczenia rodzinne przewidziane ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, ze swej istoty służyć mają ochronie i opiece nad rodziną. Każde ze świadczeń rodzinnych przewidzianych w art. 2 u.ś.r. służyć ma konkretnym celom doprecyzowanym przez ustawodawcę. Świadczenie pielęgnacyjne - w myśl art. 17 u.ś.r. - przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie może budzić uzasadnionych wątpliwości fakt, że świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba która rezygnuje z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. K. Małysa-Sulińska red. A. Kawecka, J. Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Wyd/El, Lex 2015). Z kolei świadczenie rodzicielskie jest pomocą przysługującą w zamian świadczenia macierzyńskiego dla osób, które nie mogą skorzystać ze tego typu świadczenia. Warunkiem jego uzyskania i pobierania jest m.in. niepodejmowanie zatrudnienia lub niewykonywanie innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki (art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r.). Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia przez skarżącą wniosku, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Na uwagę zasługuje fakt, że z dniem 1 sierpnia 2017 r. art. 27 ust. 5 ustawy został zmieniony na mocy art. 6 pkt 17 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428). Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, w przypadku zbiegu uprawnień do wymienionych w pkt 1- 5 świadczeń, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zgodnie z art. 17 ww. ustawy nowelizującej art. 27 ust. 5 w nowym brzmieniu ma zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r. Sąd opowiada się za stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1543/17 (dostępnym na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie odnosząc się do uregulowanej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. kwestii zbiegu wymienionych tam świadczeń Sąd ten uznał, że nieprawidłowe jest stanowisko, iż powołany w tym przepisie zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia z łączeniem uprawnień w sensie podmiotowym (zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie jak i osoby wymagającej tej opieki). NSA zwrócił uwagę na to, że oba rodzaje ww. świadczeń mają charakter świadczeń pieniężnych i przysługują osobie, która opiekę wykonuje, mają one za zadanie zapewnienie środków utrzymania rodzicowi (opiekunowi) w okresie, w którym on nie pracuje z tego powodu, że sprawuje wspomnianą wyżej opiekę. Przyjęcie zaś poglądu, że osoba sprawująca opiekę nad dwojgiem dzieci miałaby prawo do pobierania dwóch różnych świadczeń, z których każde, stanowiąc namiastkę wynagrodzenia za pracę, ma na celu dostarczenie jej (a nie podopiecznym) środków utrzymania, stawiałoby taką osobę w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do osób, które - niezależnie od ilości posiadanych dzieci - pozostając w zatrudnieniu, otrzymują tylko jedno wynagrodzenie za pracę. Podkreślić należy, że stanowisko NSA w powołanym zakresie jest jednolite i argumentacja zaprezentowana w powołanym wyroku została podzielona również przez skład orzekający dnia 15 marca 2018 r. w sprawie o sygn. I OSK 2251/17 (orzeczenia.nsa.gov.pl). Na kwestię tę zwrócił również uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 8 sierpnia 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 421/17 (dostępny j.w.) wskazując, że brak jest w tego rodzaju sprawach wyjątkowych okoliczności uzasadniających odstąpienie od jasnego i niebudzącego wątpliwości rezultatu wykładni językowej art. 27 ust. 5 pkt 1 i pkt 2 u.ś.r., z którego wynika, że ratio legis przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest zapobieżenie pobieraniu dwóch świadczeń mających podobny charakter oraz podobny cel. Tamże zwrócono uwagę również na to, że: ,,przyjęcie odmiennej wykładni tego przepisu prowadzi do naruszenia równości między osobami pobierającymi zasiłek macierzyński, a osobami uprawnionymi do świadczenia rodzicielskiego. Niewątpliwie bowiem obecnie osoba uprawniona do zasiłku macierzyńskiego nie może nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nawet jeśli sprawuje opiekę nad dzieckiem innym niż nowonarodzone lub przyjęte na wychowanie, gdyż pozostawanie przez tę osobę w zatrudnieniu lub wykonywanie innej pracy zarobkowej, połączone z ubezpieczeniem chorobowym, wyklucza ją z kręgu podmiotów uprawnionych do tego świadczenia." W świetle powyższego, przyjęcie za prawidłową wykładni art. 27 ust. 5 u.ś.r. z której wynika, że ,,zbieg uprawnień", o którym mowa w ww. przepisie należy rozumieć jako sytuację, w której ta sama osoba jest uprawniona równocześnie do co najmniej dwu wskazanych tam świadczeń, przysługujących na tego samego podopiecznego, prowadzi do preferencyjnego traktowania osób, o których mowa w tym przepisie w stosunku do osób pobierających zasiłek macierzyński lub pozostających w zatrudnieniu. Odwołując się do konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP), należy wskazać, że oznacza ona nakaz nadawania takich treści unormowaniom prawnym, aby kształtowały one w jednakowy (podobny) sposób sytuację prawną podmiotów jednakowych (podobnych); równość w prawie wymaga, by przepisy prawne ujmowały prawa i obowiązki jednostki w sposób wolny od dyskryminacji oraz bez wprowadzania nieuzasadnionych przywilejów (M. Masternak-Kubiak (w:) B. Banaszak (red.), A.Preisner (red.), Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2002, s. 121). W tym stanie rzeczy analiza treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. w powiązaniu z ratio legis tego przepisu prowadzi do wniosku, że argumentacja skarżącej nie zasługiwała na aprobatę. Dodatkowo należy zauważyć, że wprowadzona ustawą z dnia 7 lipca 2017 r. zmiana art. 27 ust. 5 u.ś.r., o czym była mowa wcześniej, miała na celu jego doprecyzowanie poprzez jednoznaczne wskazanie, że nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowych z budżetu państwa, które są związane z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej uczyniono to, by zapewnić jednolitość stosowania przepisów ustawy przez organy jednoznacznie wskazać, że - nie jest możliwa kumulacja - wielu rodzajów świadczeń finansowanych z budżetu państwa, które są - związane z brakiem aktywności zawodowej - spowodowanej opieką nad dzieckiem lub innym członkiem rodzin (pkt II.7 uzasadnienia projektu ustawy Sejmu RP VIII Kadencji, druk nr 1625, www.sejm.gov.pl). Zauważyć należy, że w sytuacji jaka miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, uwzględniając przedstawioną wyżej interpretację art. 27 ust. 5 u.ś.r. skarżącej - zgodnie z treścią tego przepisu - w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia rodzicielskiego, wobec zbiegu prawa do tego świadczenia i świadczenia pielęgnacyjnego, przysługiwało prawo wyboru świadczenia, które chciałaby pobierać. Jak wiadomo skarżąca takiego wyboru nie dokonała. Nie mogło to jednak wpłynąć na zmianę przyjętego przez Sąd stanowiska w sprawie. Należy bowiem zauważyć, że w przypadku wyboru przez skarżącą świadczenia rodzicielskiego do pobierania, skarżąca musiałaby złożyć równocześnie oświadczenie o rezygnacji z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. To dawałoby podstawę do uchylenia decyzji o jego przyznaniu. Jak wynika z akt sprawy skarżącej przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...] maja 2019 r. do [...] lutego 2021 r. Badając niniejszą sprawę, Sąd dokonał więc interpretacji znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów przy użyciu dyrektyw językowych, celowościowych i systemowych. Wyniki tak przeprowadzonej wykładni doprowadziły do spójnego wniosku, że w niniejszej sprawie w związku z przyznaniem skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na syna N. R., zasadnie organy orzekły o odmowie przyznania skarżącej świadczenia rodzicielskiego na córkę M. R.. Żaden przepis prawa, ani przed, ani po nowelizacji - w swoim literalnym brzmieniu - nie dawał podstaw do przyjęcia, że o zbiegu uprawnień, w rozumieniu art. 27 ust. 5 u.ś.r. można mówić wyłącznie gdy świadczenia te przysługują na to samo dziecko. Postulowana przez skarżącą interpretacja przepisów, jest sprzeczna również z celami, którym świadczenia te mają służyć (dostarczenie środków utrzymania, w związku z rezygnacją z zatrudnienia spowodowaną koniecznością podjęcia opieki nad dzieckiem). Jak wynika bowiem z akt sprawy, skarżąca otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne, które zastępuje dochód wynikający ze świadczenia pracy, której skarżąca nie może podjąć w związku z rezygnacją z aktywności zawodowej, by opiekować się synem. Jak wskazano powyżej, również dyrektywy systemowe nakazują odrzucić, proponowaną przez skarżącą wykładnię powołanych przepisów, bowiem podzielenie jej jest tożsame z akceptacją naruszenia zasady równości wobec prawa. Wobec powyższego podniesione w skardze zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Badając zasadność argumentacji skargi Sąd nie stwierdził bowiem naruszenia przepisów - w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd, rozpatrując skargę, nie dostrzegł również z urzędu żadnej innej wadliwości zaskarżonej decyzji, ani decyzji ją poprzedzającej, w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W świetle powyższego uznając skargę za nieuzasadnioną, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) orzekł, jak w sentencji wyroku.