II SA/Bd 900/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 października 2015 r. sygn. II SA/Bd 900/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji do kierowania pojazdami postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, J. G. (dalej: "skarżący"), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na powołaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji do kierowania pojazdami. Skarżący podkreślił, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Poza tym oświadczył, że nie posiada żadnego majątku oraz oszczędności. Jako przedmiot wartościowy wymienił samochód osobowy o wartości ok. [...] tys. zł. Ponadto wskazał, że zamieszkuje w mieszkaniu służbowym i w związku z tym nie ponosi żadnych kosztów. Postanowieniem z 7 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 12 listopada 2015 r. pełnomocnik skarżącego prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu powtórzył okoliczności wskazane uprzednio we wniosku. Podkreślił, że skarżący nie posiada środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Wobec tego, że złożone oświadczenie budziło wątpliwości Sądu i było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2015 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie dziesięciu dni, dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, tj.: 1/ aktualnych dokumentów wykazujących wysokość uzyskiwanych przez skarżącego oraz osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym dochodów z tytułu: umowy o pracę, diet, stypendiów, renty, emerytury, najmu, dzierżawy, prac dorywczych lub sezonowych, działalności gospodarczej, rolniczej, stażu itp.; 2/ kopii rachunków potwierdzających, że skarżący lub osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty zakupu niezbędnych dla ochrony życia leków; 3/ oświadczenia czy skarżący posiada rachunki bankowe, jeżeli tak należy przedłożyć wyciągi z tych kont za okres ostatnich 3 miesięcy, 4/ wskazania i udokumentowania wysokości rat spłacanych kredytów; 5/ podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochód, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, ewentualnie w przypadku nie posiadania pojazdu zaświadczenie o niefigurowaniu w ewidencji z właściwego starostwa 6/ oświadczenia o dodatkowych źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę – należy podać wysokość), 7/ potwierdzone przez właściwy US pełne kopie zeznań podatkowych skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie dwa lata. Wezwanie powyższe zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 27 stycznia 2016 r. Zatem dziesięciodniowy termin do dokonania powyższej czynności upłynął w dniu 8 lutego 2016 r. W zakreślonym przez Sąd terminie wymagane dokumenty nie zostały nadesłane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego znajduje zastosowanie przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a. Do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), tzn. przed 15 sierpnia 2015 r. stosuje się ten przepis w brzmieniu sprzed nowelizacji, natomiast do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. stosuje się tę regulację w nowym brzmieniu. Sprawa niniejsza została wszczęta dnia 29 maja 2015 r. co oznacza, że zastosowanie znajduje w niej przepis art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r. W myśl tego przepisu w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu środek ten został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. W niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący podkreślił, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Poza tym oświadczył, że nie posiada żadnego majątku oraz oszczędności. Jako przedmiot wartościowy wymienił samochód osobowy o wartości ok. [...] tys. zł. Ponadto wskazał, że zamieszkuje w mieszkaniu służbowym i w związku z tym nie ponosi żadnych kosztów. Mając na uwadze, że przedstawione przez skarżącego oświadczenie budziło wątpliwości pod kątem określenia na ile jego sytuacja materialna wynika z jego subiektywnego nastawienia do własnych zdolności płatniczych, skarżący został wezwany do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, stosownie do dyspozycji art. 255 P.p.s.a. Wyjaśnienia te miały na celu uszczegółowienie przedstawionych wcześniej informacji, z drugiej zaś nadanie charakteru wiarygodności okolicznościom wskutek nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających w sposób bezpośredni wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. W sytuacji bowiem, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z tego względu, zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2015 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do nadesłania dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów, w terminie 10 dni, co miało na celu ustalenie w sposób bezsprzeczny faktycznych możliwości finansowych skarżącego (wezwanie doręczono 27 stycznia 2016r.). Pełnomocnik skarżącego w wyznaczonym terminie nie przedłożył wymaganych dokumentów. Stwierdzić przyjdzie, że skarżący nie wykazał skutecznie braku możliwości przedłożenia wskazanych w wezwaniu referendarza sądowego dokumentów oraz wyjaśnień dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Podkreślenia wymaga, iż nawet do dnia wydania przedmiotowego postanowienia skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów określonych w wezwaniu z dnia 14 stycznia 2016 r., zatem nie skorzystał z możliwości wykazania rzeczywistej sytuacji majątkowej. Nie może wobec tego budzić wątpliwości, iż skarżący miał dostateczny czas na zgromadzenie wszelkich żądanych dokumentów, z których tylko niektóre wymagały podjęcia dodatkowych czynności. Większość żądanych dokumentów była w posiadaniu skarżącego, zatem nawet w terminie 10 dni od wezwania mógł je przedłożyć Sądowi, o ile zamierzał skorzystać z dobrodziejstwa przyznania prawa pomocy. Powyższe zaniechanie pozostaje w sprzeczności z zasadą, zgodnie z którą chcąc skorzystać z prawa pomocy, strona skarżąca powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że odstąpienie od obowiązku przedstawienia dokumentów uzupełniających wniosek o prawo pomocy, do których nawiązuje konstrukcja art. 255 P.p.s.a., nie pozwala traktować wniosku jako obarczonego brakiem formalnym, niemniej w określonych okolicznościach, gdy przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą one wątpliwości, nakazuje oddalić wniosek jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Ocena ta odnosi się nawet do niedopełnienia jedynie w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co jest wynikiem uznania, że jedynie rzetelne wywiązanie się przez zainteresowanego z przedstawienia pełnej informacji o swojej sytuacji materialnej może być podstawą formułowanej przez organ sądowy wypowiedzi o możliwości partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2015 r. sygn. I OZ 1216/14; postanowienie NSA z 4 lipca 2014 r. sygn. I OZ 530/14). W niniejszym postępowaniu niewyjaśniona pozostała kwestia rzeczywistych dochodów i wydatków skarżącego, gdyż nie nadesłał on żadnych dokumentów ani oświadczeń określonych w zarządzeniu z dnia 21 grudnia 2015 r. Nie nadsyłając dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów dotyczących złożonego wniosku wnioskodawca tym samym nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym bardziej, że w toku postępowania skarżący – jest reprezentowany przez adwokata, co pośrednio wskazuje, że jego sytuacja dochodowa pozwalała na pokrycie związanych z tym kosztów. Podkreślić należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Tymczasem uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.