II SA/Bd 905/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie: sędzia WSA Grażyna Malinowska – Wasik (spr.) sędzia WSA Anna Klotz Protokolant Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 listopada 2009 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [....] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] Nr [...], którą Wójt Gminy C. odmówił przyznania S. K. pomocy w formie zasiłku celowego. Wyżej wymieniony pismem z dnia 23 lipca 2009 r. wnioskował o przyznanie zasiłku celowego na zakup węgla, pierzyny i wykładziny do kuchni, zaś zasiłku celowego zwrotnego, jeżeli wygra sprawę przeciwko ZUS o rentę pracowniczą. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż wnioskodawca nie spełnia warunków przewidzianych w ustawie o pomocy społecznej do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, gdyż osiągany przez niego dochód, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 ze zm.), jest wyższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Wyjaśnił, iż z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że źródłem utrzymania prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo domowe, całkowicie niezdolnego do pracy S. K. jest renta inwalidzka w wysokości 776,36 zł brutto, co po pomniejszeniu, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, o podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia daje dochód w wysokości 673,36 zł. Wnioskodawca otrzymuje również zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł. Łączna zatem kwota dochodu S. K. wynosi 826,36 zł. Dodatkowo świadczenie rentowe pomniejszone jest w związku z orzeczeniem Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 10 marca 2005 r., sygn. akt I C 737/03 o potrącenie komornicze i prowadzoną przeciw w/w egzekucją z renty. Nie ma to jednak, jak wskazał organ, wpływu na wyliczenie dochodu, albowiem wymienione enumeratywnie w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej pomniejszenia podstawy dochodu nie zawierają zajęć komorniczych z tytułu należności dotyczących kosztów procesu, klauzuli i opłaty egzekucyjnej. Osiągany zatem przez S. K. dochód w wysokości 826,36 zł przewyższa określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 477 zł. Organ II instancji podkreślił również, iż w związku z brakiem podstaw -z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego- do przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, rozpatrywano w sprawie możliwość udzielenia S. K. pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Jednakże organ uznał, na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, że w sprawie nie zachodzą żadne szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego, zgadzając się ze stanowiskiem organu I instancji, iż okoliczność, że wnioskodawca znaczną część zasobów finansowych przeznacza na prowadzenie korespondencji z urzędami, nie stanowi tej szczególnej okoliczności uzasadniającej, w myśl wskazanego przepisu, przyznanie zasiłku celowego. Przeciwnie, okoliczność ta może świadczyć o marnotrawieniu własnych zasobów finansowych, co zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej może stanowić podstawę do odmowy udzielenia pomocy. Jednocześnie organ odwoławczy zaznaczył, iż wprawdzie świadczenia przyznawane na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej oparte są na swobodnym uznaniu, to jednak organ administracyjny rozpatrując wnioski o przyznanie pomocy musi kierować się wszystkimi okolicznościami sprawy, w tym wynikającą z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz celami i możliwościami pomocy społecznej o których mowa w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem organu odwoławczego, zasadna była również odmowa przyznania przez organ I instancji zasiłku celowego zwrotnego, albowiem S. K. uzależnia zwrot wnioskowanego świadczenia od uzyskania środków z wygranej przez siebie sprawy przeciwko ZUS o rentę pracowniczą, tymczasem w decyzji dotyczącej przyznania pomocy w formie zasiłku celowego zwrotnego określa się zasady i termin spłat przyznanego świadczenia. Organ II instancji wyjaśnił również, iż S. K. objęty jest pomocą ze strony organu I instancji, który w miarę posiadanych środków uwzględnia jego wnioski w celu zaspokojenia jego najpilniejszych potrzeb. Niemniej jednak, jak wskazał organ, wnioskodawca rezygnuje stale z odbioru żywności w ramach PEAD, przez co sam doprowadza do pogorszenia swojej sytuacji bytowej, bowiem w ten sposób musi we własnym zakresie kupować sobie żywność, co wiąże się nierozerwalnie z kosztami. Ponadto organ odwoławczy zaznaczył, że jednorazowa odmowa udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego nie pozbawia wnioskodawcy pomocy w ogóle, w przypadku bowiem pogorszenia się jego sytuacji materialnej, ma on możliwość ponownego ubiegania się o pomoc zarówno w formie pieniężnej, jak i niepieniężnej. Na powyższą decyzję S. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, podnosząc że potrzebę udzielania mu pomocy finansowej na zakup węgla i na zakup wykładziny podłogowej uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt II SA/Bd 499/09. Stwierdził również, że jeżeli nie ma prawa do zasiłku celowego zwrotnego, to powinien otrzymać zasiłek celowy na zasadach ogólnych wynikających z art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać legalność rozstrzygnięcia zapadłego w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Nie może natomiast rozpoznając sprawę kierować się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W razie zaś stwierdzenia naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania, innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, Sąd nie stwierdził aby naruszała ona prawo. Podstawą materialno - prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji jest ustawa o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 to jest: sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego itp. Jednym ze świadczeń oferowanych w ramach pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W myśl powołanych przepisów zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie wskazanego świadczenia uzależnione jest więc od spełnienia przynajmniej jednej z wymienionych sytuacyjnych przesłanek zasiłku celowego oraz od spełnienia, tak jak w przypadku innych świadczeń z pomocy społecznej, kryterium dochodowego. W przypadku osoby samotnie gospodarującej, stosownie do treści § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2006 r., Nr 135, poz. 950), kryterium dochodowe ustalone zostało w wysokości nieprzekraczającej 477 zł. Dochód zaś, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej stanowi, zgodnie z art. 8 ust. 3, sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ze znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, schorowaną, której dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku ceowego wyniósł łącznie 826,36 zł, na co składa się zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł oraz renta inwalidzka w wysokości 776, 36 zł, którą należy pomniejszyć, w myśl powołanego przepisu, o podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, co daje kwotę 673,36 zł. Jak słusznie podkreśliły organy obu instancji, kwota uzyskanego przez skarżącego dochodu - 826,36 zł, nie może zostać pomniejszona o comiesięczne potrącenie komornicze w związku z orzeczeniem Sądu Okręgowego w Toruniu i prowadzoną przeciwko skarżącemu egzekucją z renty, ujęty bowiem w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej katalog odliczeń jest katalogiem zamkniętym, enumeratywnie wymieniającym obciążenia pomniejszające dochód oraz nie pozostawiającym żadnych wątpliwości interpretacyjnych. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżący spełnia kryterium sytuacyjne do przyznania zasiłku celowego, natomiast nie spełnia kryterium dochodowego przyznania wnioskowanego świadczenia, co uniemożliwia jak słusznie wskazały organy obu instancji, przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji organy administracji obowiązane były z urzędu rozważyć możliwość przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Stosownie do treści art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może zostać przyznany specjalny bezzwrotny zasiłek celowy, w wysokości nieprzekraczalnej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Przesłanką zatem możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego jest przesądzenie, czy w konkretnej sprawie, zachodzi szczególnie uzasadniona sytuacja warunkująca udzielenie pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Sąd podziela stanowisko organów administracyjnych, iż w przedmiotowej sprawie, w odniesieniu do skarżącego nie zachodzi ta szczególna sytuacja. Zdaniem Sądu, szczególne przypadki, których dotyczy przepis art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, to przypadki wyraźnie odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi rozległą korespondencję z organami i instytucjami państwowymi, przeznaczając tym samym znaczną część domowego budżetu na opłaty pocztowe i kserowanie pism. W ocenie Sądu, okoliczność ta nie stanowi, tego szczególnie uzasadnionego przypadku, o który mowa we wskazanym przepisie. Wydatki poniesione na ten cel nie mogą być uznane za służące zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej, a tym samym nie kwalifikują się w rozumieniu art. 39 ustawy do udzielenia na nie wsparcia finansowego przez organ pomocy społecznej. Także wydatki ponoszone przez skarżącego na zakup żywności, mogłyby być zmniejszone, na rzecz innych niezbędnych wydatków, gdyby skarżący nie rezygnował stale z odbioru żywności oferowanej mu w ramach PEAD. Sąd podziela stanowisko organów administracyjnych, że przez taką postawę życiową, skarżący sam doprowadza do pogorszenia swojej sytuacji bytowej. Przyznanie zasiłku celowego zwrotnego, nie było dodatkowo możliwe, z uwagi na okoliczność, że skarżący uzależniał jego zwrot od uzyskania środków z ewentualnie wygranej sprawy przeciwko ZUS o rentę pracowniczą. Należy podkreślić, iż to już w decyzji o przyznaniu pomocy w formie zasiłku celowego zwrotnego określa się zasady i termin spłat przyznanego świadczenia, dlatego też uwarunkowanie możliwości zwrotu świadczenia od innych okoliczności, stanowiło przesłankę negatywną do przyznania wnioskowanego świadczenia. Niewątpliwie zarówno przyznanie zasiłku celowego, a także zasiłku celowego specjalnego zwrotnego oraz bezzwrotnego, mieści się w sferze swobodnego uznania przyznającego go organu. Uznanie to nie oznacza jednak dowolności. Organ kierować się musi zarówno okolicznościami sprawy, jak i ogólnymi celami pomocy społecznej, a także własnymi możliwościami. W ocenie Sądu organy administracyjne dokonały szerokiej oceny sytuacji materialnej skarżącego oraz jego potrzeb, z uwzględnieniem celów pomocy społecznej związanych z umożliwieniem osobom przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej w zakresie zaspokajania niezbędnych potrzeb. W konsekwencji tej oceny prawidłowo stwierdziły, że w przedmiotowej sprawie nie można przyznać skarżącemu zasiłku celowego na podstawie art. 39 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, z powodu nie spełnienia przez niego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, zaś zasiłku specjalnego zarówno bezzwrotnego jak i zwrotnego, ze względu na brak przesłanki w postaci szczególnie uzasadnionego przypadku. Odnosząc się zaś do zarzutu skargi, uznania wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia19 sierpnia 2009 r. sygn. akt II SA/Bd 499/09 potrzeby udzielania pomocy finansowej skarżącemu na zakup węgla i na zakup wykładziny podłogowej, w związku z jego poprzednim wnioskiem należy wskazać, iż w wyroku tym Sąd nie przesądził merytorycznie o zasadności wnioskowanego świadczenia, lecz stwierdził, iż organ administracyjny, nie udokumentował okoliczności, na które się powołuje w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.