II SA/Bd 914/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Jarzembski(spr.) Sędzia WSA Anna Klotz Protokolant asystent sędziego Maciej Hoffman po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając z upoważnienia Burmistrza tego miasta na podstawie art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) odmówił M.K. przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką Z.B.. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w sprawie nie zaistniała przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wprawdzie wykreśliła się ona z rejestru osób bezrobotnych, ale wykreślenie w opinii organu nie jest równoznaczne z rezygnacją z zatrudnienia. W odwołaniu M. K. powołała się na orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie interpretacji przesłanki rezygnacji z aktywności zawodowej na tle przepisów o świadczeniu pielęgnacyjnym. Zarzuciła organowi naruszenie art. 7, 8 i 9 K.p.a., bowiem nie poinformowano jej o obowiązujących przepisach prawa oraz nie wyjaśniono wszystkich okoliczności faktycznych. Wskazała, że przed chorobą matki była bezrobotna, jednak podejmowała działania zmierzające do uzyskania pracy przez okazywaną gotowość do podjęcia pracy oraz udział w kursach organizowanych przez PUP. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że za osobę, która zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny w aktualnym stanie prawnym uznać należy, osobę która będąc zatrudniona zrzekła się tego zatrudnienia w celu sprawowania opieki. W ocenie organu odwoławczego fakt, że M. K. przed przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego posiadała status osoby bezrobotnej oznacza, że nie został w tej sprawie spełniony ustawowy wymóg rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wyjaśnił również, że ustawodawca rozgraniczył pojęcia rezygnacji z zatrudnienia od jego niepodejmowania, wobec czego nie mógł uwzględnić argumentów przedstawionych w odwołaniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. K. wniosła o uchylenie decyzji SKO zarzucając organowi odwoławczemu pobieżną ocenę materiału dowodowego zebranego przez MGOPS w K. W jej ocenie rezygnacja ze statusu osoby bezrobotnej jest tożsama z rezygnacją z zatrudnienia. Nadto wskazała, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż rzeczywiście sprawuje opiekę nad matką. Ponownie wskazała, że przed chorobą matki była bezrobotna, jednak podejmowała działania zmierzające do uzyskania pracy przez okazywaną gotowość do podjęcia pracy oraz udział w kursach organizowanych przez PUP. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 143, poz. 1269 z póżn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) powoływanej dalej jako P.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 oraz art. 133 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną - i wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Sądową kontrola w niniejszej sprawie objęta jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2013 r., utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2013 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza K., którą odmówiono M. K. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Materialno-prawną podstawę odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz 992). Przepis ten stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1). Nadto otrzymanie specjalnego zasiłku opiekuńczego możliwe jest gdy, łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 623 zł. (ust. 2). Powyższy przepis wprowadza szereg przesłanek, których spełnienie przez osobę ubiegającą się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnia przyznanie przedmiotowego zasiłku, przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych, wyliczonych w art. 16a ust. 8 ww. ustawy. Wśród koniecznych do spełnienia przesłanek ustawodawca wskazał, ażeby osoba ubiegająca się o zasiłek w związku ze sprawowaniem opieki nad daną osobą faktycznie tę opiekę sprawowała. Nadto na osobie ubiegającej się o zasiłek ciążyć musi względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Osoba wymagająca opieki musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Spełniony musi zostać również wskazane powyżej kryterium dochodowe. Co nader istotne w rozpoznawanej sprawie przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnione jest od rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywania pracy lub świadczenia usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej – w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą opieki. Niespełnienie ostatniej ze wskazanych przesłanek legło u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż instytucja specjalnego zasiłku opiekuńczego wprowadzona została do ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548). Z woli ustawodawcy dotychczasowe decyzje o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wygasły z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. Ustawodawca wprowadzając nową instytucję w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego odmiennie uregulował przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Od osób, które nabywały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 1 stycznia 2013 r. wymagało się rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osoba legitymująca się orzeczeniem lekarskim o stopniu niepełnosprawności lub też niepodejmowania pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad taką osoba. Natomiast w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego zawężono krąg osób uprawnionych do tego zasiłku, do osób które zrezygnowały z dotychczas wykonywanej pracy w celu sprawowania opieki nad osoba legitymująca się orzeczeniem lekarskim o stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że do kręgu osób uprawnionych do przyznania nowego zasiłku ustawodawca nie zaliczył osób, które zatrudnienia nie podejmowały, w tym również osób, które pozostawały zarejestrowane jako osoby bezrobotne. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż decyzje organu pierwszej jak i drugiej instancji odpowiadają prawu. Kwestią sporną między stronami pozostaje, czy skarżąca spełniła przesłankę rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osoba legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Niezbędnym jest więc ocena, czy w przedmiotowej sprawie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia, a powstaniem niepełnosprawności u Z. B., nad którą skarżąca sprawuje opiekę. Z akt administracyjnych sprawy przedłożonych Sądowi wynika, że skarżąca od [...] grudnia 2006 r. do [...] lipca 2011 r. była zarejestrowana jako bezrobotna w PUP w N.. Powyższe jednoznacznie oznacza, że skarżąca od [...] grudnia 2006 r. nie wykonywała pracy zarobkowej. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2011 r. wynika, iż ustalony u Z. B. znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] czerwca 2011 r. W tym też roku skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne. Z analizy stanu faktycznego sprawy wynika, iż skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia o której mowa w art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z akt tych wynika, że skarżąca nie zrezygnowała z pracy zarobkowej w celu opieki nad niepełnosprawną matką, bowiem jej stopień niepełnosprawności datuje się dopiero od 3 czerwca 2011 r. Brak jest więc w rozpatrywanej sprawie związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy, która miała miejsce w 2006 r., a opieką nad osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność datuje się od [...] czerwca 2011 r. Podzielić należy stanowisko Kolegium, iż specjalny zasiłek opiekuńczy stanowi częściową rekompensatę za utracone wynagrodzenie za pracę, przez osoby które z niej rezygnują by sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest świadczeniem, które przysługuje za samą faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, bowiem do sprawowania tej opieki zobowiązują przepisy ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W związku z powyższym nie mogą odnieść zamierzonego skutku zarzuty podnoszone w skardze. Przywołane przez skarżącą orzecznictwo sądów administracyjnych odnosi się do przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w jego brzemieniu sprzed 1 stycznia 2013 r. i odnosi się interpretacji przesłanki niepodejmowaniu zatrudnienia, z której ustawodawca zrezygnował w przepisie art. 16 a ww. ustawy. Z uwagi na powyżej poczynione uwagi dotyczące przesłanek przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego bez znaczenia w rozpoznawanej jest również fakt, iż przed ubieganiem się o przyznanie przedmiotowego zasiłku skarżąca podejmowała kroki w celu znalezienia pracy oraz brała udział w szkoleniach zawodowych W tym stanie rzeczy, z uwagi na brak podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.