II SA/Bd 916/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant asystent sędziego Magdalena Tambelli – Orwat po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2015r. nr [...] Wójt Gminy, na podstawie art. 2, art. 4, art. 5, art. 10 ust. 1, art. 13, art. 28, art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016 r. poz. 214), odmówił A. K. świadczenia wychowawczego na M. K., w okresie od [...] kwietnia 2016r. do [...] września 2017r. Organ wskazał, że A. K. złożył w wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, M. K., urodzoną w dniu [...] kwietnia 2012 r. Wnioskodawca domaga się ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na kolejne dziecko w wieku poniżej 18 roku życia, inne niż pierwsze dziecko, w związku z czym brak jest podstaw do weryfikacji kryterium dochodowego. Z wniosku wynika, iż rodzina, której wniosek ów dotyczy składa się z pięciu osób: wnioskodawcy, jego małżonki oraz dzieci D., M. i M. K. Córki D. i M. K. są dziećmi wnioskodawcy z poprzedniego związku, które, jak wynika z orzeczeń sądu, znajdują się pod opieką matki. Organ, powołując się na zawartą w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wskazał, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Zatem, w stosunku do rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji czy też żyjących w rozłączeniu ustawodawca stawia warunek posiadania orzeczenia sądu o opiece naprzemiennej obojga rodziców. Jak wynika z Protokołu Ugody zawartej przed Sądem Rejonowym z dnia [...] grudnia 2010 r. sygn. akt [...] regulującej kontakty wnioskodawcy z dziećmi D. i M. K., wnioskodawca zabiera córki z miejsca ich zamieszkania do swojego miejsca zamieszkania w każdą drugą i czwartą sobotę miesiąca o godz. 11.00 i odwozi dzieci do miejsca zamieszkania matki w każdą drugą i czwartą niedzielę miesiąca o godz. 18.00, ponadto zabiera córki z miejsca ich zamieszkania do swojego miejsca zamieszkania w każdą pierwszą i trzecią środę miesiąca o godz. 16.00 i odwozi dzieci do miejsca zamieszkania matki tego samego dnia o godz. 19.00, a także zabiera córki z miejsca ich zamieszkania do swojego miejsca zamieszkania w każdy drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia i każdy drugi dzień Wielkiej Nocy o godz. 11.00 i odwozi dzieci do miejsca zamieszkania matki tego samego dnia o godz. 19.00. Ponadto wnioskodawca zabiera córkę D. K. z miejsca jej zamieszkania do swojego miejsca zamieszkania na 2 tygodnie wakacji letnich w miesiącu lipcu po uzgodnieniu terminu z matką dziecka. Powyższe orzeczenie reguluje zatem, zdaniem organu, wyłącznie kontakty wnioskodawcy z córkami, nie stanowi zaś o ustaleniu opieki naprzemiennej. Organ, biorąc pod uwagę wyżej wskazane okoliczności stwierdził, że w skład rodziny wchodzą: wnioskodawca, małżonka wnioskodawcy oraz córka M. K. W związku z powyższym M. K. jest jedynym dzieckiem w rodzinie, a tym samym jest pierwszym dzieckiem, wobec czego w sprawie niniejszej zastosowanie ma kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Z uwagi zaś na to, że wnioskodawca nie wnosi o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, organ nie ma podstaw do weryfikacji sytuacji dochodowej rodziny i spełnienia kryterium dochodowego. W odwołaniu wniesionym od powyższej decyzji A. K. podniósł, że córka M. jest jego trzecim dzieckiem, w związku z czym powinien on otrzymywać na nią pomoc w ramach programu 500+. Odwołujący się podkreślił, że płaci alimenty na rzecz pozostałych dzieci, ma również z nimi regularny kontakt. Wskazał również, że przyznana została mu Karta Dużej Rodziny, która świadczy o tym, że w skład rodziny wchodzi troje dzieci. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 1, art. 2 pkt 16, art. 4, art. 5, art. 13 ust. 1 i 2 oraz art. 48 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że istotnym w sprawie niniejszej jest ustalenie, czy M. K. jest trzecim dzieckiem dla odwołującego się, zatem organ niezależnie od dochodów rodziny powinien przyznać wnioskowane świadczenie. Organ odwoławczy podzielił stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, że dla przyznania wnioskowanego świadczenia ustawodawca w stosunku do rodziców rozwiedzionych bądź żyjących w separacji czy też żyjących w rozłączeniu stawia warunek posiadania orzeczenia sądu o opiece naprzemiennej obojga rodziców. Zdaniem Kolegium, z akt sprawy nie wynika, iż sąd ustanowił dla odwołującego się opiekę naprzemienną nad córkami tj. dziecko zamieszkuje na zmianę dwa tygodnie u ojca, dwa tygodnie u matki, są to wyłącznie prawnie uregulowane kontakty odwołującego się z córkami. Odnośnie zawartego w odwołaniu argumentu przyznania rodzinie Karty Dużej Rodziny, organ wskazał, że przepisy ustawy o Karcie Dużej Rodziny nie definiują pojęcia "rodziny", a jedynie określają, jaki rodzaj rodziny należy uznawać za rodzinę wielodzietną. Dla uznania rodziny za wielodzietną nie ma również znaczenia zawarcie lub nie związku małżeńskiego przez rodziców, wystarczająca jest okoliczność, że rodzinę tworzy co najmniej troje dzieci będących "na utrzymaniu rodzica (rodziców) lub małżonka rodzica. Ustawodawca nie wprowadził przy tym wymogu, aby wszystkie dzieci w tak rozumianej rodzinie było wspólnymi dziećmi rodziców wchodzących w skład tej rodziny. W świetle przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w poczet rodziny odwołującego się nie można zaliczyć córek odwołującego się z poprzedniego związku, gdyż znajdują się one pod opieką matki, a odwołujący się ma ustalone przez sąd wyłącznie prawo do kontaktów. W skład rodziny wchodzi: wnioskodawca, żona oraz córka M. K. Wobec powyższego, Kolegium za słuszne uznało dokonane przez organ pierwszej instancji ustalenia, że córka M. jest pierwszym i jedynym dzieckiem w rodzinie odwołującego się, odwołujący się natomiast nie wniósł o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, w związku z czym organ nie miał podstaw do weryfikacji sytuacji dochodowej rodziny i spełnienia kryterium dochodowego. W skardze do Sądu A. K. podniósł, że nie zgadza się z treścią decyzji odwoławczej, wskazując, że ma troje dzieci, wobec czego należy mu się świadczenie przyznane w ramach programu 500+. Skarżący podniósł, że opieka naprzemienna sprawowana przez tyle samo dni w miesiącu przez ojca i matkę dzieci byłaby dla dzieci krzywdząca, bowiem nie wiedziałyby one wtedy gdzie jest ich dom. Skarżący podkreślił, że płaci na dzieci z poprzedniego związku alimenty i zapewnia im opiekę, kiedy tylko może. Wskazał także, że świadczenie mu się należy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718). Z powyższego wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Wskazana regulacja nie pozostawia wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądu administracyjnego, należy stwierdzić, że rozpoznające sprawę organy decyzje wydały zgodnie z literą prawa zarówno materialnego, jak i procesowego. Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest decyzja z dnia [...] czerwca 2016r. nr [...], którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] maja 2015r. nr [...], odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego na M. K., w okresie od [...] kwietnia 2016r. do [...] września 2017r. Świadczenie, będące przedmiotem wniosku skarżącego, jest świadczeniem nowym, zawartym w treści ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195). Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Świadczenie wychowawcze, o czym stanowi art. 4 ust. 2 ustawy, przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W myśl art. 5 ust. 3 ustawy. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Powyższe oznacza, że na drugie i kolejne dziecko w rodzinie otrzymuje się comiesięczne świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł bez względu na osiągany dochód. Zwrócić należy uwagę na zawartą w treści ustawy definicję rodziny, zgodnie z którą w poczet rodziny zalicza się odpowiednio następujących jej członków: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców; (art. 2 pkt 16 ustawy). W przedmiotowej sprawie kwestia sporna sprowadza się do ustalenia składu rodziny skarżącego, zwłaszcza w kontekście liczby dzieci wchodzących w poczet tej rodziny. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, rodzina liczy pięć osób – skarżącego wraz z małżonką oraz troje dzieci, dwie córki z poprzedniego związku oraz córkę z aktualnie trwającego małżeństwa. Według stanowiska organów, biorąc pod uwagę definicję zawartą w ww. art. 16 ustawy, rodzina skarżącego liczy trzy osoby – skarżącego wraz z małżonką oraz wspólną córkę pary z aktualnie trwającego małżeństwa. Skarżący powołuje się na art. 16 ust. 2 in fine, który stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Rozważenia wymaga, czy córki skarżącego z uprzednio trwającego związku pozostają pod opieką naprzemienną obojga rodziców żyjących w rozłączeniu. Akta sprawy zawierają Protokół Ugody zawartej przed Sądem Rejonowym z dnia [...] grudnia 2010 r. sygn. akt [...] regulującej kontakty skarżącego z dziećmi D. i M. K. Z protokołu tego wynika, że skarżący zabiera córki z miejsca ich zamieszkania do swojego miejsca zamieszkania w każdą drugą i czwartą sobotę miesiąca o godz. 11.00 i odwozi dzieci do miejsca zamieszkania matki w każdą drugą i czwartą niedzielę miesiąca o godz. 18.00, ponadto zabiera córki z miejsca ich zamieszkania do swojego miejsca zamieszkania w każdą pierwszą i trzecią środę miesiąca o godz. 16.00 i odwozi dzieci do miejsca zamieszkania matki tego samego dnia o godz. 19.00, a także zabiera córki z miejsca ich zamieszkania do swojego miejsca zamieszkania w każdy drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia i każdy drugi dzień Wielkiej Nocy o godz. 11.00 i odwozi dzieci do miejsca zamieszkania matki tego samego dnia o godz. 19.00. Ponadto skarżący zabiera córkę D. K. z miejsca jej zamieszkania do swojego miejsca zamieszkania na 2 tygodnie wakacji letnich w miesiącu lipcu po uzgodnieniu terminu z matką dziecka. Piecza naprzemienna w polskim systemie prawnym możliwa jest w sytuacji porozumienia rodziców rozwodzących się, na ich zgodny wniosek, przybierającego postać tzw. planu wychowawczego. Piecza naprzemienna może zostać również orzeczona przez sąd w przypadku braku porozumienia. Instytucja pieczy naprzemiennej, zwanej także opieką naprzemienną lub pieczą czy też opieką równoważną, wprowadzona została w Polsce mocą przyjęcia ustawy o zmianach do ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.) oraz kodeks postępowania cywilnego (k.p.c.) z dnia 25 czerwca 2015 roku, które weszły w życie w dniu 29 sierpnia 2015 roku (Dz.U. z 2015 r. poz. 1062). Zgodnie z zdaniem pierwszym art. 58 § 1a, zmienionego ww. ustawą, w braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Potrzeba dokonania zmian wynika z konieczności zagwarantowania dziecku rodziców, którzy rozwodzą się oraz żyją w rozłączeniu respektowania jego naturalnego prawa do wychowania przez oboje rodziców. Prawo to jest uznane przez ratyfikowaną przez Polskę w 1991 roku Konwencję o prawach dziecka i odzwierciedlone w jej art.: 5, 7, 8, 9 i 18. Z kolei prawo dziecka i rodziców do uzyskiwania i utrzymywania ze sobą regularnych kontaktów wymienione jest w Konwencji w sprawie kontaktów z dziećmi z 15 maja 2003 r., która została przez Polskę podpisana 24 września 2003 r. Wymienione prawa dziecka znalazły już swój wyraz w zmianach dokonanych w 2008 roku w k.r.o., które weszły w życie w dniu 13 czerwca 2009 r. Wprowadzono wówczas m.in. przepis (art. 113 k.r.o.), który proklamuje zarówno prawo jak i obowiązek dziecka do utrzymywania kontaktów z rodzicami (vide: uzasadnienie do senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, druk nr 3104, dostępny na stronie http://www.sejm.gov.pl) Piecza naprzemienna nie jest wprost uregulowana w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, nie jest też instytucją, mającą w polskim porządku prawnym szerokie zastosowanie. Orzeczona może zostać jedynie przez sąd, lub też musi być wynikiem porozumienia rodziców zawartego przed sądem rodzinnym. Jedynie orzeczenie sądu w kwestii sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej o pieczy naprzemiennej, wynikające czy to z wyroku sądu, czy z porozumienia rodziców, stanowić może podstawę do uznania sprawowania takiego rodzaju opieki w kontekście definicji zawartej w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Do rozstrzygania kwestii sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej nie jest uprawniony sąd administracyjny. Wskazać jednak należy, że piecza naprzemienna ma określone cechy, które muszą zostać spełnione, aby sprawowana opieka mogła zostać określona mianem naprzemiennej. Co już wskazano powyżej, orzeczenie pieczy naprzemiennej wymaga zgodnego wniosku rodziców, przedstawienia przez nich porozumienia (planu wychowawczego) na temat sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej, jak również utrzymywania kontaktów z dzieckiem oraz pozytywnej prognozy co do ich współdziałania w sprawach dziecka. W przypadku opieki naprzemiennej każde z rodziców ma równe prawa i obowiązki wobec dziecka. Mieszka ono zarówno u jednego, jak i u drugiego z rodziców, wszelkie natomiast kwestie dotyczące wychowania uzgodnione są w planie wychowawczym. Wskazać należy na stanowisko dra hab. Tomasza Justyńskiego, prof. UMK w Toruniu, zawarte w artykule "W sprawie tzw. opieki naprzemiennej" (op. w "Rodzina i Prawo" Nr 19/2011) zgodnie z którym: "Istotne [...] wydaje się zwrócenie uwagi na to, że instytucje: 1) pozostawienia obojgu rodzicom pełnej władzy rodzicielskiej nad ich wspólnym dzieckiem oraz 2) powierzenie im "opieki naprzemiennej" nie są tożsame. Pozostawienie rozwodzącym się rodzicom nieuszczuplonej władzy rodzicielskiej nie oznacza powstania automatycznie opieki naprzemiennej. Obie figury prawne pozostają w stosunku do siebie w określonej relacji uzależnionej od szczegółowych, obowiązujących w konkretnym porządku prawnym, uregulowań prawnych." Przenosząc powyższe rozważania teoretyczne na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że postanowienia protokołu ugody w przedmiocie uregulowania kontaktów skarżącego z córkami nie stanowią o opiece naprzemiennej. Z protokołu tego wprost wynika, że miejsce zamieszkania córek i miejsce zamieszkania skarżącego nie jest miejscem tożsamym. Zwrócić ponadto uwagę należy, że ugoda zawarta została w dniu [...] grudnia 2010r., zatem przed nowelizacją kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (nowelizacja weszła w życie w dniu 29 sierpnia 2015r.) i reguluje ona jedynie kontakty pomiędzy skarżącym a córkami. Sąd nie kwestionuje, że skarżący ma troje dzieci, nie kwestionuje również, że skarżący wywiązuje się z zapisów ugody, jak również z zapisów zawartych w wyroku z dnia [...] sierpnia 2012r. (sygn. akt [...]) podwyższającym rentę alimentacyjną ustaloną od powoda i powoda wzajemnego, będącego w niniejszej sprawie skarżącym. Orzeczenia te jednak nie dowodzą wykonywania przez skarżącego pieczy naprzemiennej, w aktach sprawy brak jest dokumentu, który by sprawowanie takiej pieczy dowodził. Okoliczności utrzymywania przez skarżącego kontaktów z dziećmi i łożenia na utrzymanie tych dzieci pozostają jednak bez wpływu na definicję rodziny, o której mowa w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Skarżący w żaden sposób nie wykazał, że rodzina jego składa się z innych osób ponad skarżącego, małżonkę oraz córkę M., nie przedkładając stosownego orzeczenia sądu o opiece naprzemiennej obojga rodziców, wobec czego stwierdzić należy bezsprzecznie, że M. K. jest pierwszym i jedynym dzieckiem w rodzinie, dla którego zastosowanie ma art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Zwrócić jednak uwagę należy, że wniosek złożony przez skarżącego nie był wnioskiem o przyznanie świadczenia na pierwsze dziecko, co wyraźnie skarżący we wniosku zaznaczył. Rozpatrując zatem wniosek o przyznanie świadczenia na kolejne dziecko, organy prawidłowo uznały, że świadczenie to nie mogło zostać przyznane, z uwagi na to, że dziecko o którym mowa nie jest kolejnym dzieckiem w rodzinie, a jest dzieckiem pierwszym i jedynym. Za prawidłowe również uznać należy stanowisko organu w przedmiocie pojęcia rodziny zawartej w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w kontekście pojęcia "rodzina wielodzietna", o którym mowa w ustawie z dnia 5 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny (t. jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 758) Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.