II SA/Bd 928/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Bartosz Kornalewicz przy udziale prokuratora Prokuratury Okręgowej w Bydgoszczy W. K. po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 września 2011 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. II SA/Bd 928/11 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. (MOPS) odmówił skarżącej A. G. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babcią S. K. Organ ustalił, że S. K. jest wdową i posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane w dniu [...], oraz że posiada trójkę dzieci. Skarżąca zaś jako wnuczka S. K. należy do kręgu zobowiązanych do alimentacji, o których mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodziny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako "kro", a nadto rezygnuje z aktywności zawodowej celem sprawowania opieki nad chorą babcią. Istotnym jest jednak to, zdaniem organu, że z art. 129 kro wynika kolejność zobowiązanych do alimentacji i zgodnie z tym przepisem przed obowiązkiem alimentacyjnym ciężącym na wnuczce, pierwszeństwo ma obowiązek alimentacyjny ciążący na dzieciach S. K., które w pierwszej kolejności są zobowiązane wywiązywać się ze swoich obowiązków rodzinnych i prawnych wobec ciężko chorej matki, chyba że osoby te z ważnych powodów nie są w stanie uczynić zadość swoim obowiązkom. Do osób zobowiązanych do alimentacji w stosunku do S. K. należy troje jej dzieci. Z czego dwoje mieszka poza G., co może stanowić utrudnienie w sprawowaniu opieki nad ciężko chorą matką zamieszkującą w G. Natomiast córka M. P., matka skarżącej jest osobą aktywną zawodowo i mieszka w G., nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W ocenie organu, w tej sytuacji, z uwagi na treść art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992;ze zm.), zgodnie z którym osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane skarżącej. Osobą mogącą podjąć się trudu sprawowania opieki nad ciężko chorą S. K. jest bowiem jej córka M. P., jako że nie dopatrzono się okoliczności, które uniemożliwiałyby sprawowanie opieki przez nią. W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia skarżąca przede wszystkim podkreśliła, że jej babcia mieszka sama, a opiekę nad nią sprawuje zarówno ona, jak i jej matka M. P. Przy czym skarżąca opiekuje się babcią, kiedy jej mama pracuje. Mama opiekuje się babcią po pracy. W godzinach nocnych czuwają nad babcią na zmianę. Skarżąca wskazała, że jej mama prowadzi działalność gospodarczą i nie może z niej zrezygnować na rzecz 520 zł miesięcznie, gdyż praca na własny rachunek daje jej o wiele większe dochody i zapewnia nie tylko godny byt rodzinie, ale także pozwala na finansowanie leczenia i rehabilitację babci. Skarżąca podkreśliła, że jej matka z powyższych względów nie może zrezygnować z prowadzenia działalności gospodarczej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. (SKO) decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika MOPS. Wskazując na treść przepisów art. 17 ust. 1 pkt 2 i art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także art. 128 i 617 kro, SKO potwierdziło, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem jej babci, niemniej jednak jest ona spokrewniona z osobą wymagającą opieki w drugim stopniu. Dlatego też w pierwszej kolejności należy, zdaniem SKO ustalić, czy są osoby spokrewnione z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu, a następnie stwierdzić, czy osoby te są w stanie tę opiekę sprawować. Organ podkreślił, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przy czym w pierwszej kolejności do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej obowiązane są dzieci osoby wymagające opieki. Dopiero wówczas, gdy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu w imię opieki nad rodzicem pozbawią siebie źródła dochodu, wkracza państwo, które realizując zasadę pomocniczości, wspiera te osoby w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że bezspornym w niniejszej sprawie jest to, że S. K. ma troje dzieci. Spośród nich, córka M. P., mieszkająca w tej samej miejscowości pracuje zawodowo. Kwestią sporną, według organu pozostaje to, czy nie jest ona w stanie sprawować opieki nad swoją matką w rozumieniu przepisu art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ podkreślił, że zwrot "osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki" oznacza, że muszą zaistnieć przyczyny obiektywne, niezależnie od danej osoby, które uniemożliwiają sprawowanie opieki nad inną osobą, tzn. ich własna niepełnosprawność, długotrwała choroba, bardzo odległe zamieszkiwanie itp. W ocenie organu takie okoliczności w niniejszej sprawie nie zaistniały, a wyłączną przeszkodą w sprawowaniu opieki nie może być fakt wykonywania pracy zawodowej. Wszak dopiero rezygnacja z zatrudnienia (lub niepodejmowanie zatrudnienia) otwiera drogę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym stanie rzeczy skarżąca jako wnuczka osoby wymagającej opieki nie spełnia, zdaniem organu warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie SKO skarżąca stwierdziła, że jej mama M. P. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu i dzięki dochodom ze swojej pracy nie tylko zapewnia godny byt swojej rodzinie, ale pomaga także finansowo w zapewnieniu babci S. K. odpowiedniej opieki i pielęgnacji, leczenia i rehabilitacji (wizyty lekarskie, leki, sprzęt rehabilitacyjny, dostosowanie mieszkania do potrzeby osoby obłożenie chorej). Pomaga też w jej pielęgnacji w wolnych chwilach po pracy. Zdaniem skarżącej wywiązuje się więc z obowiązku alimentacyjnego w dość znacznym zakresie. Nie może natomiast rzucić pracy, która stanowi podstawę bytu jej rodziny i nie tylko. Skarżąca podkreśliła, że celem ustawodawcy jest wsparcie rodzin zapewniających opiekę swoim bliskim, a nie pogorszenie ich sytuacji materialnej, a taki efekt byłby, gdyby jej mama musiałby zrezygnować z pracy i sama zajęłaby się swoją matką, pomimo że jest wnuczka, również obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, mogąca bez przeszkód zapewnić opiekę. Skarżąca podała także, że w MOPS w G. zasugerowano jej, że skoro mama nie może sama zająć się swoją matką, aby nie stracić dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, które znacznie przewyższają oferowane świadczenie pielęgnacyjne, to powinna opłacać opiekę, której sama mimo obowiązku nie chce wykonywać, czyli że to ona powinna płacić jej 520 zł za opiekę nad babcią, której się podjęła. Skarżąca z powyższego wyciągnęła wniosek, że ludzie dobrze sytuowani nie powinni korzystać z dobrodziejstwa instytucji świadczenia pielęgnacyjnego, co kłóci się, jej zdaniem z faktem zniesienia kryterium dochodowego przy ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca wniosła o stwierdzenie, czy słusznie organy obu instancji orzekły, że praca zawodowa nie uniemożliwia sprawowanie opieki nad bliską osobą osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu i nie stwarza konieczności świadczenia tej opieki przez osoby spokrewnione w drugim stopniu, wobec czego nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpatrując skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego, nie wkraczając przy tym w zakres uprawnień organów administracji do orzekania bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Sąd nie może także oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy. Oceniając więc zaskarżoną decyzję, w zakresie w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności, stwierdzić należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu. Z przedłożonych sądowi akt administracyjnych bezspornie wynika, że S. K. jest wdową z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności. Mieszka sama w G. Ma troje dzieci. Dwoje z nich mieszka poza G. Córka M. P. mieszka w G. i prowadzi działalność gospodarczą. Nie ma ustalonego stopnia niepełnosprawności. Faktyczną opiekę nad S. K. sprawuje skarżąca, jej wnuczka, a córka M. P. Skarżąca nie pracuje. Ma dwójkę dzieci. Jest ubezpieczona w KRUS jako małżonka rolnika. W posiadanym gospodarstwie rolnym nie pracuje, ponieważ pracują na nim i mieszkają tam jej teściowie. Mieszka w G. przy ul. [...]. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne oraz obowiązujące przepisy prawa stwierdzić należy, że organy obu instancji podjęły prawidłowe rozstrzygnięcie odmawiając skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazać bowiem w tym miejscu należy, że podstawą materialno - prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (cyt. na wstępie). Zgodnie zaś z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto, w myśl przepisu art. 17 ust. 1a osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1 uzależnia więc przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom anieżeli matka, ojciec czy opiekun faktyczny danej osoby, które rezygnują z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, od tego, czy na osobach tych ciąży wobec podopiecznego obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami kro. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na stosowne regulacje ww. ustawy. Zgodnie z art. 128 kro obowiązek dostarczenia środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie zaś do art. 129 § 1 kro w przypadku istnienia kilku zstępnych lub wstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, o czym stanowi art. 132 kro. Z powyższych regulacji prawnych wynika, że w realiach niniejszej sprawy skarżąca nie spełnia warunków, od których zależy przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca jako wnuczka S. Kleinowskiej nie jest bowiem spokrewniona z nią w pierwszym stopniu, a ponadto córka S. K. M. P. będąca spokrewnioną z nią w pierwszym stopniu, nie może być uznana za osobę, która nie jest w stanie sprawować opieki nad matką (art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zgodzić się bowiem należy ze stanowiskiem SKO wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że pojęcie "nie jest w stanie sprawować opieki" zawarte w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza zaistnienie przyczyn obiektywnych, niezależnych od danej osoby, które uniemożliwiają sprawowanie opieki nad inną osobę i że może to być na przykład własna niepełnosprawność czy długotrwała choroba. Stwierdzić jednocześnie należy, że za szczególną okoliczność powodującą niemożność sprawowania opieki nie może zostać uznana konieczność wykonywania pracy zarobkowej przez osobę spokrewnioną z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu, skoro podstawą przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (vide: wyrok WSA w Białymstoku z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 267/11 dostępne na stronach internetowych nsa.gov.pl). Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że jedyną przeszkodą w sprawowaniu opieki nad S. K. przez jej córkę M. P. jest prowadzenie przez nią działalności gospodarczej. Zgodnie z tym co powyżej wyjaśniono nie jest to okoliczność świadcząca o tym, że M. P. nie jest w stanie sprawować opieki nad swoją matką S. K. Wobec tego, uznając że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów prawa w stopniu skutkującym jej uchylenie, orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), jak w sentencji wyroku.