II SA/Bd 929/18
WyrokWSA w Bydgoszczy2019-02-12
Skład orzekający: Elżbieta Piechowiak, Renata Owczarzak, Grzegorz Saniewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych jest możliwe bez wcześniejszego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznających te płatności?Ratio decidendi
Ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych na podstawie art. 29 ustawy o ARiMR jest możliwe bez konieczności wcześniejszego wzruszenia ostatecznych decyzji przyznających te płatności. Nienależne pobranie środków może wynikać nie tylko z wyeliminowania decyzji przyznającej pomoc z obrotu prawnego, ale także z ustalenia, że beneficjent sztucznie stworzył warunki wymagane do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła ustalenia przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych przez spółkę R.-J. Sp. z o.o. za lata 2009-2013. Organ I instancji ustalił, że spółka, wraz z innymi podmiotami założonymi przez te same osoby, stworzyła sztuczne warunki w celu obejścia zasad degresywności płatności i uzyskania korzyści sprzecznych z celami funduszy unijnych. Po uchyleniu pierwszej decyzji przez organ II instancji i ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji ponownie wydał decyzję ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności. Organ II instancji utrzymał tę decyzję w mocy. Spółka wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym dotyczące przedawnienia i błędnej wykładni pojęcia kwoty nienależnie pobranej.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant asystentka sędziego Magdalena Tambelli – Orwat po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2019 r. sprawy ze skargi R. sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oddala skargę.
Decyzją z dnia [...].01.2018 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G., działając na podstawie art. 104 i 107 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), art. 16 ustawy z dnia [...] kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2017 r., poz. 935) oraz art. 29 ust. 1, 2, 7 i 8 ustawy z dnia [...] maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w (Dz.U. 2017 r., poz. 2137) w związku z:
. art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia [...] marca 2007 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2017, poz. 1856),
. art. 1 ust. 2, art.3 ust. 1, art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr [...] w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L 1995.312.1), zwane dalej "rozporządzeniem Nr [...],"
. art. 60 rozporządzenia Komisji (UE) Nr [...] dnia [...] grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr [...], (WE) nr [...], (WE) nr [...], (WE) nr [...], (WE) nr [...](WE) nr [...] (Dz. Urz. UE L 347 z [...].12.2013, str. 549 z późn. zm.), zwane dalej "rozporządzeniem Nr [...],"
. art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr [...] w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr [...], str. 8 z [...].1.2011, z późn. zm.);
. art. 54 ust. 1 rozporządzenia (UE) NR [...] z dnia [...] grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr [...], (WE) nr [...], (WE) nr [...], (WE) nr [...], (WE) nr [...](WE) nr [...] (Dz. Urz. UE, L 347 z [...].12.2013 r., str. 549-607) w związku z art. 41 ust. 5 rozporządzenia delegowane Komisji (UE) odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z [...].8.2014, str. 18—58),
. art. 43, 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr [...] w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z [...].06.2014 r. str. 48),
. art. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr [...] z dnia [...] października 2012 r. zmieniającego rozporządzenia (WE) nr [...](UE) nr [...] w odniesieniu do metody naliczania odpowiednich odsetek od nienależnych płatności do odzyskania od beneficjentów systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników ustanowionych rozporządzeniem Rady (WE) nr [...], wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ustanowionego rozporządzeniem Rady nr 1698/2005 oraz wsparcia sektora wina ustanowionego rozporządzeniem Rady (WE) nr [...] (Dz. Urz. L Nr [...] z [...].10.2012, str. 2),
w wyniku wszczętego w dniu [...] marca 2016 r. postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2009-2014, ustalił R. – J. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu [...].05.2010 r. do Biura Powiatowego ARiMR w G. wpłynął wniosek R.-J. Sp. z o.o. reprezentowanej przez T. K., w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w związku z przejęciem części gospodarstwa rolnego od R.-G. Sp. z o.o. Producent rolny ubiegał się o płatność rolnośrodowiskową do następujących pakietów: pakiet 1 Rolnictwo zrównoważone, wariant 1.1. Zrównoważony system gospodarowania - pow. 99,82 ha oraz pakiet 8 Ochrona gleb i wód, wariant 8.3. Międzyplon ścierniskowy — pow. 95,47 ha.
Po przeprowadzeniu wymaganych kontroli Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. w dniu [...].02.2011 r. wydał decyzję Nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na 2010 rok w przypadku przejęcia części gospodarstwa rolnego. Na przyznaną płatność w łącznej kwocie [...]zł składały się następujące elementy: wariant 1.1.-35 935,20 zł (99,82 ha) i wariant 8.3. - [...] zł (95,47 ha).
R.-J. Sp. z o.o., przejęła zobowiązanie rolnośrodowiskowe od R.-G. Sp. z o.o. na podstawie oświadczenia o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na lata 2007-2013 na przejętych działkach rolnych (umowa dzierżawy na okres 9 lat zawarta w dniu [...].04.2010 r.) W ramach umowy dzierżawy R.-J. Sp. z o.o. przejęła użytki rolne położone w obrębie T. , gmina G., powiat k. województwo pomorskie o łącznej powierzchni 99,82 ha tj. działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 60,67 ha, działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 4,35 ha oraz działka ewidencyjna nr [...] o przekazanej powierzchni 34,80 ha. Dla gruntów przejętych ww. umową dzierżawy R. - G. Sp. z o.o. na mocy decyzji Nr [...] z dnia [...].01.2010 r. otrzymała płatność rolnośrodowiskową na rok 2009 w ramach pakietu 1 Rolnictwo zrównoważone, wariant 1.1. Zrównoważony system gospodarowania — [...] zł (99.82 ha) oraz pakietu 8 Ochrona gleb i wód, wariant 8.3. Międzyplon ścierniskowy - [...] zł (4,35 ha ).
W dniu [...].05.2011 r. do Biura Powiatowego ARiMR w G. wpłynął wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011 R.-J. Sp. z o.o. We wniosku tym producent rolny ubiegał się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej - pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone, wariant 1.1. Zrównoważony system gospodarowania (99,82) ha oraz pakiet 8 Ochrona gleb i wód, wariant 8.3.1. Międzyplon ścierniskowy (4,35 ha).
Organ I instancji po przeprowadzeniu wszystkich wymaganych kontroli decyzją Nr [...] z dnia [...].12.2011 r. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową na rok 2011 w łącznej kwocie [...]zł, na którą składały się płatność w pakiecie 1 - w wysokości [...] zł (99,82 ha) oraz płatność w pakiecie 8 - w wysokości [...] zł (4,35 ha).
W dniu [...].05.2012 r. do Biura Powiatowego ARiMR w G. wpłynął wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 R.-J. Sp. z o. o. We wniosku tym producent rolny ubiegał się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej - pakiet 1 Rolnictwo zrównoważone, wariant 1.1. Zrównoważony system gospodarowania (99,79 ha) oraz pakiet 8 Ochrona gleb i wód, wariant 8.3.1. Międzyplon ścierniskowy (4,32 ha).
Po przeprowadzeniu wszystkich wymaganych kontroli Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. w dniu [...].12.2012 r. wydał decyzję Nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 w pomniejszonej wysokości. Na przyznaną płatność w łącznej kwocie [...]zł składały się następujące elementy: płatności w pakiecie 1 - w wysokości [...] zł (99,79 ha) oraz płatność w pakiecie 8 - w wysokości [...] zł (4,32 ha).
W dniu [...].04.2013 r. do Biura Powiatowego ARiMR w G. wpłynął wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 R.-J. Sp. z o.o. We wniosku tym producent rolny ubiegał się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej - pakiet 1 Rolnictwo zrównoważone, wariant 1.1. Zrównoważony system gospodarowania (99,79 ha) oraz pakiet 8 Ochrona gleb i wód, wariant 8.3.1. Międzyplon ścierniskowy (4,32 ha).
Organ I instancji, po przeprowadzeniu wszystkich wymaganych kontroli, decyzją Nr [...] z dnia [...].03.2014 r. przyznał stronie płatności rolnośrodowiskowe na rok 2013 w łącznej kwocie [...]zł, na którą składały się: płatność w pakiecie 1 - w wysokości [...] zł (99,79 ha) oraz płatność w pakiecie 8 - w wysokości [...] zł (3,86 ha).
W dniach 4 - [...].05.2015 r. w ARiMR miała miejsce kontrola w zakresie płatności dokonanych przez Komisję Europejską w ramach EFRROW, tytułem wydatków deklarowanych za okres od 16 października do [...] grudnia 2014 r. w ramach działania 214 - Program rolnośrodowiskowy PROW 2007-2014. Kontrolerzy T. O. losowo skontrolowali 12 spółek, zarejestrowanych pod tym samym adresem: ul. [...], 87 - 220 R. C.. Przedmiotowe spółki to: K. S.. z o. o., R.-G. Sp. z o. o., R.-O. Sp. z o. o., S.-P. Sp. z o. o., E.-P. Sp. z o. o., R.-S. Sp. z o. o., R.-P. Sp. z o. o., R.-C. Sp. z o. o., R.-J. Sp. z o. o., R.-T. Sp. z o. o., R.-S. Sp. z o. o. i R.-P. Sp. z o. o.
Z ustaleń poczynionych podczas kontroli wynikało, że:
. wszystkie wnioski o płatność zostały złożone przez T. K., za wyjątkiem R.-O. Sp. z o. o. (złożony przez M. H.);
. przedmiotowe spółki deklarowały działki ewidencyjne położone w trzech województwach: kujawsko - pomorskim, pomorskim i warmińsko - mazurskim, niektóre z nich znajdowały się w tej samej gminie, w tym samym obrębie np. R. , P., B. R. czy G. i zostały zadeklarowane przez kilka spółek; wspólnikiem większościowym w spółkach: K. S.. z o. o., R.-G. Sp. z o. o., R.-O. Sp. z o. o., S.-P. Sp. z o. o., E.-P. Sp. z o. o., R.-S. Sp. z o. o., R.-P. Sp. z o. o., R.-C. Sp. z o. o., R.-J. Sp. z o. o. jest Pan T. K..
Kontrolerzy analizując wnioski o płatność oraz decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. ustalili, że w 18 z 23 płatności zadeklarowano działki w ramach wariantów: 1.1, 2.1, 2.2, 2.3 i 3.1 gdzie stosuje się degresywność płatności dla powierzchni co najmniej 100 ha (pakiety 1 i 3) i 10 ha (wariant 3.1).
Przedmiotowa kontrola została rozszerzona o dodatkową analizę 12 innych podmiotów, tj.: R.-A. Sp. z o. o., K.-P. Sp. z o. o., A.-P. Sp. z o. o., F.-P. Sp. z o. o., M.-P. Sp. z o. o., T.-P. Sp. z o. o., R.-D. Sp. z o. o., R.-D. Sp. z o. o., R.-D. Sp. z o. o., R.-T. Sp. z o. o., R.-D. Sp. z o. o., W.-P. Sp. z o. o. W ww. podmiotach kontrolerzy również dopatrzyli się tworzenia spółek w celu obejścia zasad degresywności i łączenia pakietów.
Biorąc pod uwagę powyższe Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. przeprowadził analizę w zakresie przesłanek zaistnienia sztucznych warunków pozwalających na uzyskanie przez T. K. korzyści finansowych sprzecznych z celami funduszy unijnych. Przedmiotowe postępowanie objęło wszystkie programy, w których T. K. występował o płatności w roku 2015, tj. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), płatności rolnośrodowiskowe PROW 2007-2013 oraz płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020.
W oparciu o zebrany materiał dowodowy organ I instancji ustalił, że doszło do stworzenia sztucznych warunków - utworzenia przez T. K. oraz M. H. wielu spółek handlowych, powiązanych ze sobą osobowo, organizacyjnie i ekonomicznie w celu uzyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia przez obejście zasady degresywności oraz zakazu jednoczesnego realizowania programu rolnośrodowiskowego objętego PROW 2007-2013 oraz działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020.
W dniu [...].03.2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalania kwot nienależnie pobranych płatności przyznanych R.-J. Sp. z o.o. w ramach realizowanego w latach 20009 - 2013 programu rolnośrodowiskowego na mocy decyzji nr [...] z dnia [...].01.2010 r., nr [...] z dnia [...].02.2011 r., nr [...] z dnia [...].12.2011 r., nr [...] z dnia [...].12.2012 r., nr [...] z dnia [...].03.2014 r.
Kierownik Biura Powiatowego ARIMR w G. postanowieniem z dnia [...].11.2016 r., nr [...] dopuścił część dowodów zgłoszonych przez zainteresowanego, a postanowieniem nr [...] odmówił dopuszczenia części dowodów w sprawie.
W dniu [...].12.2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego. Na mocy tej decyzji ustalono R.-J. Sp. z o.o. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, w wysokości [...] zł.
Na skutek zaskarżenia, w dniu [...].11.2017 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wydał decyzję nr [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Organ odwoławczy uznał, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. w decyzji nr [...] z dnia [...].12.2016 r. nie uzasadnił w należyty sposób kwestii związanych z terminem przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego. Ponadto wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji nie odniósł się do art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr [...], tj. nie wskazał momentu ostatecznego zakończenia programu PROW 2007 - 2013, a co za tym idzie nie zbadał, czy doszło, czy też nie, do przedawnienia obowiązku zwrotu płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego i ewentualnego przerwania, bądź też nie, biegu terminu przedawnienia. Tym samym organ odwoławczy nie mógł odnieść się do zarzutu naruszenia art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr [...], poprzez nie zastosowanie w niniejszej sprawie przewidzianej w nim dyspozycji w zakresie okresu przedawnienia i wydania błędnej decyzji administracyjnej w tym zakresie. Ostatecznie organ odwoławczy uznał, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. naruszył przepisy postępowania, tj. art. 11 i art. 107 § 1 Kpa, gdyż organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 11 Kpa powinien był wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy.
W związku z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. wydał w dniu [...].01.2018 r. decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego. Na mocy tej decyzji ustalono R.-J. Sp. z o.o. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości [...] zł.
Organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie zgromadzonego materiału dowodowego, biorąc pod uwagę wskazania Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T.. W dniu [...].12.2017 r. do pełnomocnika strony wystosowano zawiadomienie o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego.
Strona skorzystała z przysługującego jej prawa i w dniu [...].12.2017 r. do Biura Powiatowego ARiMR w G. wpłynęło pismo dotyczące wypowiedzenia się strony w przedmiocie zebranego materiału dowodowego oraz uzupełnienia stanowiska strony w sprawie. W treści przedmiotowego pisma pełnomocnik strony wniósł o:
1. zapoznanie strony z datą zamknięcia Programu PROW 2007-2013 oraz datą przedstawienia Komisji Europejskiej deklaracji o zamknięciu programu,
2. uzupełnienie materiału dowodowego o dodatkowe wyjaśnienia strony – zeznania T. K., jako reprezentanta wszystkich podmiotów spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, które składały wnioski o wypłatę środków objętych przedmiotowym postępowaniem na okoliczności związane z trybem postępowania administracyjnego od początku składania wniosków objętych postępowaniem oraz świadomości strony i jej wiedzy -dotyczących obowiązków stron ubiegających się o przyznanie przedmiotowych środków wsparcia,
3. dopuszczenie materiału dowodowego w postaci dowodów przedstawionych przez stronę w materiale dowodowym w zakresie planów rolnośrodowiskowych, protokołów kontroli z poszczególnych lat w zakresie wykonania przez strony programów rolnośrodowiskowych oraz dowodów w postaci aktów notarialnych dotyczących zakupu ziemi, które strona przedstawiła organowi II instancji.
Postanowieniem nr [...] z dnia [...].01.2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. postanowił dopuścić w sprawie dowody w postaci uwierzytelnionych kserokopii aktów notarialnych dotyczących nabycia gruntów przez następujące spółki: R.-A. Sp. z o.o., R.-O. Sp. z o.o., R.-D. Sp. z o.o., Z.-P. Sp. z o.o., R.-T. Sp. z o.o., K. S.. z o.o., W.-R. Sp. z o.o., R.-P. Sp. z o.o., R.-P. Sp. z o.o., A.-P. Sp. z o.o., W.-P. Sp. z o.o., S.-M. Sp. z o.o., R.-P. Sp. z o.o., R.-G. Sp. z o.o., F.-P. Sp. z o.o., R.-C. Sp. z o.o., R.-F. Sp. z o.o., M.-P. Sp. z o.o., R.-O. Sp. z o.o., R.-D. Sp. z o.o., R.-J. Sp. z o.o., R.-T. Sp. z o.o. i T.-P. Sp. z o.o. oraz umów dzierżawy nieruchomości rolnej zawartych przez spółki: S.-M. Sp. z o.o. i T.-R. Sp. z o.o.
Organ I instancji zwrócił uwagę, że aby można było mówić o sztucznych warunkach w myśl art. 60 rozporządzenia Nr [...], niezbędne jest istnienie dwóch przesłanek - obiektywnej i subiektywnej. Przesłanka obiektywna dotyczy ustalenia, że nie może zostać osiągnięty cel danego wsparcia, subiektywna zaś - że przez stworzenie takich sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie korzyść sprzeczną z tym celem.
W związku z powyższym ustalono, że w niniejszej sprawie doszło do spełnienia przesłanki obiektywnej. Element obiektywny polegał na stworzeniu przez te same osoby (T. K. i M. H.) wielu spółek wnioskujących o płatności rolnośrodowiskowe oraz płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne do deklarowanych przez ww. osoby fizyczne działek rolnych o obszarach kwalifikujących je w przedziałach o wysokich stawkach płatności, co umożliwiło obejście kwotowych i obszarowych ograniczeń wynikających z przepisów prawa aby uzyskać nienależne płatności z programu rolnośrodowiskowego.
Z kolei przeprowadzona przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. w zaskarżonej decyzji analiza tworzenia spółek, analiza udziałowców, zarządów (reprezentantów), siedzib, deklarowanych wariantów oraz ich powierzchni, położenia użytkowanych nieruchomości rolnych, wymiany działek ewidencyjnych, struktury poszczególnych gospodarstw, zakupu usług rolniczych oraz zatrudniania pracowników wykazała istnienie przesłanki subiektywnej.
Skład zarządu spółek i sposób reprezentacji w latach 2009-2014 (częściowo także 2015 rok), umożliwiał T. K. oraz M. H. podejmowanie decyzji oraz zaciąganie zobowiązań związanych z prowadzeniem działalności rolniczej w odniesieniu do 39 spółek. Stworzony układ własnościowy i zarządzający pozwalał zdaniem organu administracji na koordynację działań między spółkami, co pozwoliło uznać, że w świetle istniejących powiązań, utworzone w latach 2009-2011 spółki z ograniczoną odpowiedzialnością stanowią jeden organizm gospodarczy, zarządzany przez tę samą grupę osób, a odrębność utworzonych osób prawnych (spółek) ma jedynie charakter formalnoprawny (z punktu widzenia przepisów prawa handlowego, każda spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest odrębnym podmiotem prawa, posiadając osobowość prawną). Ustalone wielorodzajowe powiązania zdaniem orzekającego organu dowodzą, że powoływano kolejne spółki w celu obejścia prawa polegającego na stworzeniu systemu optymalizującego wielkość i rodzaj płatności. To zaś wyklucza uznanie, że każda ze spółek prowadziła niezależną, autonomiczną działalność rolniczą. Utworzone przez te same podmioty - T. K. oraz M. H., kolejne spółki zmierzały w ocenie organu wyłącznie do stworzenia sztucznych warunków do prowadzenia działalności nakierowanej na osiągnięcie korzyści.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. uznał więc, że T. K. oraz M. H. byli podmiotami konsolidującymi działania poszczególnych spółek, wykorzystywanych do ubiegania się o płatności w sposób stanowiący sprzeniewierzenie się warunkom danego rodzaju płatności.
W odwołaniu od powyższej decyzji R.-J. Sp. z o.o. zaskarżyła ją w całości, zarzucając:
1. obrazę przepisów prawa materialnego art. 29 ust. 1, 2, 7, 8 i 9 ustawy z dnia [...] maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez błędne zastosowanie i wydanie decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobrane bez wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznych decyzji przyznających płatności rolnośrodowiskowe za lata 2009 - 2014, które to decyzje stanowią zagadnienie wstępne bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem w decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobrane;
2. obrazę przepisów prawa materialnego art. 28 ustawy z dnia [...] marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz rozwoju obszarów wiejskich poprzez błędną wykładnie pojęcia kwoty nienależnie pobranej, co skutkowało wszczęciem postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej;
3. art. 73. ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r. poprzez niezastosowanie w niniejszej sprawie przewidzianej w nim dyspozycji w zakresie okresu przedawnienia i wydanie błędnej decyzji administracyjnej w tym zakresie dot. roku 2009;
4. art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr [...] z dnia [...] grudnia 1995 r. poprzez nie zastosowanie w niniejszej sprawie przewidzianej w nim dyspozycji w zakresie okresu przedawnienia i wydanie błędnej decyzji administracyjnej w tym zakresie dot. lat 2013-2014;
5. art. 80 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr [...] odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr [...] w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z [...].12.2009 r., str. 65) poprzez błędne zastosowanie niniejszego przepisu i ustalenie płatności nienależnej do zwrotu pomimo nie ziszczenia się przesłanek w tym zakresie oraz nie zastosowanie ust. 3;
6. art. 5 ust. 1 i 2 i 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr [...] w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr [...], str. 8 z [...].01.2011 r., z późn. zm.) poprzez błędne zastosowanie niniejszego przepisu i ustalenie płatności nienależnej do zwrotu pomimo nie ziszczenia się przesłanek w tym zakresie oraz nie zastosowanie ust.3;
7. art. 73 ust. 1-3 rozporządzenia Komisji (WE) nr [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r. poprzez błędne zastosowanie niniejszego przepisu i ustalenie płatności nienależnej do zwrotu pomimo nie ziszczenia się przesłanek w tym zakresie oraz nie zastosowanie ust. 4;
8. art. 43 i 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr [...] w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z [...].06.2014 r., str. 48), art. 54 ust. 1 rozporządzenia (UE) Nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr [...], (WE) nr [...], (WE) nr [...], (WE) nr [...], (WE) nr [...](WE) nr [...] (Dz. Urz. UE L, 347 z [...].12.2013 r., str. 549-607) w związku z art. 41 ust. 5 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr [...] w odniesieniu i do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z [...].08.2014 r., str. 18-58) poprzez ich zastosowanie niezgodnie z ich dyspozycją;
9. art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr [...] poprzez zastosowanie przewidzianej w nim sankcji pomimo braku zaistnienia przesłanek;
10. art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr [...], (WE) nr [...], (WE) nr [...], (WE) nr [...], (WE) nr [...](WE) nr [...] (Dz. Urz. UE L 347 z [...].12.2013 r. str. 549) poprzez zastosowanie przewidzianej w nim sankcji pomimo braku zaistnienia przesłanek.
Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik odwołującego wniósł o uchylenie przedmiotowej decyzji i przekazanie organowi I instancji sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu zamykającego PROW 2007 - 2013 w [...], o który strona wnioskowała w swoim piśmie z dnia [...].12.2017 r.
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...].05.2018 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W ocenie organu odwoławczego złożone przez stronę odwołanie od decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego nie zawiera żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.
Wskazano na art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, który przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych, podkreślając, że przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.
Zwrócono też uwagę, że ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności, były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. Przy czym określenie "nienależne" odnosi się nie tylko do sytuacji, w której akt stanowiący podstawę prawną przyznania płatności zostanie wyeliminowany z obrotu prawnego na podstawie regulacji krajowych (Kpa), ale także do każdej sytuacji, gdy zostanie stwierdzona konieczność zwrotu całości lub części płatności, z uwagi na zaistnienie przesłanek przewidzianych w przepisach prawa krajowego lub unijnego, a taka właśnie sytuacja w ocenie organu II instancji miała miejsce w rozpatrywanej sprawie.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wyjaśnił, że decyzja wydawana na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR jest decyzją pokontrolną, stwierdzającą pewien obowiązek, na skutek niewłaściwego skorzystania z przyznanego stronie uprawnienia. Na potrzeby wydania takiej decyzji nie trzeba wzruszać, przepisy prawa tego też nie przewidują, wcześniejszej decyzji przyznającej dane uprawnienia. Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, zwanych "pomocą", mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy zostało ustalone, że beneficjent sztucznie stworzył warunki wymagane do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Powyższe oznacza, że dla ustalenia kwot świadczeń nienależnie pobranych przez skarżącego w latach 2009-2013, nie było konieczne wzruszenie decyzji przyznających płatności za te lata i dopuszczalne jest uznanie za nienależnie pobrane płatności za ten okres w sytuacji, gdy w porządku prawnym pozostają ostateczne decyzje, na mocy których strona otrzymała płatności płatności.
Odnosząc się do sformułowanego w odwołaniu zarzutu co do naruszenia art. 29 ust. 9 ustawy o ARiMR organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z przywołanym przepisem załatwienie sprawy, o której mowa w ust. 1 (ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych), powinno nastąpić w terminie 3 miesięcy. W niniejszej sprawie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. wszczął postępowanie windykacyjne w dniu [...].04.2016 r. i po upływie terminu określonego w cytowanym przepisie poinformował stronę, na podstawie art. 36 § 1 Kpa, o niezałatwieniu sprawy w terminie, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin jej załatwienia.
W związku z powyższym Dyrektor Oddziału Regionalnego ARIMR uznał za bezzasadny zarzut obrazy przepisów prawa materialnego art. 29 ust. 1, 2, 7, 8 i 9 ustawy ARiMR poprzez błędne zastosowanie i wydanie decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobrane bez wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznych decyzji przyznających płatności rolnośrodowiskowe za lata 2013 - 2014, które to decyzje stanowią zagadnienie wstępne bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem w decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobrane. W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, organ I instancji słusznie zastosował przepis art. 29 ust. 1 cytowanej ustawy, przewidujący decyzyjny tryb ustalania nienależnie pobranych płatności.
Organ II instancji nie dopatrzył się także naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, poprzez błędną wykładnię pojęcia kwoty nienależnie pobranej, co skutkowało wszczęciem postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej. Organ wyjaśnił, że przez kwoty nienależnie pobranych środków/należności należy rozumieć należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie rolnika, również wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nienależnej wysokości, czyli wszystkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika (np. deklaracja we wniosku niezgodna ze stanem faktycznym, brak realizacji obowiązków związanych z utrzymywaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzeganiem norm i wymogów, zaniechanie realizacji zobowiązania w odniesieniu do płatności w ramach PROW).
W niniejszej sprawie nieprawidłowość, która wynikła ze stworzenia w sposób sztuczny kilkudziesięciu spółek przez T. K. w celu maksymalizacji płatności, w ocenie organu odwoławczego jest nieprawidłowością wynikającą z winy strony, a co za tym idzie płatności podlegające odzyskaniu są płatnościami "nienależnymi" i tym samym organ I instancji prawidłowo określił rodzaj należności.
Podkreślono przy tym, że nienależną płatnością jest wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową.
W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w rozpatrywanej sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 i w art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr [...], a organ I instancji prawidłowo zastosował przewidziane w nich sankcje.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wyjaśnił, że o samodzielności, czy też niezależności strony, nie świadczy wpis do ewidencji producentów i nadany numer producenta rolnego. Postępowanie w sprawie wpisu do ewidencji producentów T. K. nie obejmowało bowiem weryfikacji jego majątku, czy też ewentualnych powiązań z innymi spółkami również będącymi producentami rolnymi. Dla uzyskania wpisu do ewidencji producentów nie jest wymagane wykazanie dowodami faktu bycia posiadaczem i prowadzenia działalności rolniczej na posiadanych gruntach. Wystarczające zatem są oświadczenia zawarte we wniosku podmiotu ubiegającego się o wpis, przy czym wsteczny charakter obowiązku zwrotu jest uzasadniony celem oraz kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach.
Wobec powyższego za prawidłowe uznano wyliczenia organu I instancji, zawarte w zaskarżonej decyzji, zważywszy, że wyliczenia te wynikają z różnicy kwoty płatności, przyznanych za poszczególne lata i kwoty podlegającej windykacji w poprzednich latach.
Organ odwoławczy podkreślił, że w sytuacji, gdy nowa ustawa nie reguluje kwestii intertemporalnych, zagadnienie to powinny wypełnić w drodze wykładni organy stosujące prawo. W tym zakresie prezentowany jest pogląd, że brak jednoznacznego stanowiska ustawodawcy co do tego, jakie należy stosować przepisy do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, nie oznacza istnienia luki w prawie (uchwała NSA z dnia 20 października 1997 r., FPK 11/97, ONSA z 1998 r., z. 1, poz. 10; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 maja 2004 r. SK 39/03, OTK ZU 2004, nr 5/A, poz. 40). W sytuacji, gdy sam ustawodawca wyraźnie nie rozstrzyga w ustawie problemów intertemporalnych, nie ma jednoznacznej reguły mającej uniwersalne zastosowanie we wszystkich przypadkach. Zdaniem organu II instancji z pewnością taką regułą nie może być też automatyczne stosowanie przepisów nowej ustawy do stanów prawnych (zdarzeń) mających miejsce przed datą wejścia w życie nowej ustawy.
Wskazano, że do pozytywnych aspektów bezpośredniego działania ustawy nowej najczęściej zalicza się to, że w stosunku do wszystkich podmiotów mają zastosowanie te same nowe przepisy prawa, które przynajmniej z założenia powinny lepiej odzwierciedlać aktualne stosunki prawne. Ponadto, przepisy nowej ustawy są wyrazem woli ustawodawcy, która została powzięta później niż wola ustawodawcy, której wyrazem była ustawa wcześniejsza (P. Tuleja, Konstytucyjne podstawy prawa intertemporalnego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, "Kwartalnik Prawa Prywatnego" 1997, z. 1).
To jednak, czy dać pierwszeństwo zasadzie dalszego działania przepisów dotychczasowych, czy też zasadzie bezpośredniego działania ustawy nowej, zdaniem organu II instancji musi każdorazowo wynikać z konkretnej sprawy, charakteru przepisów podlegających zmianie, biorąc jednocześnie pod uwagę skutki jakie może wywołać przyjęcie jednej lub drugiej zasady. Na bezpośrednie działanie ustawy nowej, do zdarzeń mających miejsce przed jej wejściem w życie, powinien zdecydować się ustawodawca tylko w sytuacji, gdy za tym przemawia ważny interes publiczny, którego nie można wyważyć z interesem jednostki (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego K 9/92, OTK 1993, cz. I, s. 69 i nast; K 14/92, OTK 1993, cz. II, s. 328 i nast). Poza tym, bezpośrednie działanie prawa nowego, chociaż wygodne dla ustawodawcy z punktu widzenia porządku prawnego, w praktyce niesie liczne zagrożenia w postaci naruszenia zasady zaufania obywatela do państwa, zasady ochrony praw nabytych, czy też zasady nieretroakcji prawa, które to zasady wynikają z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP).
Wobec powyższego wskazano, że we wszystkich decyzjach o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, należy każdorazowo powoływać się na treść art. 43 oraz 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr [...].
Na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego w przekonaniu organu II instancji nie ulegało wątpliwości, że pomiędzy powołanymi przez T. K. kilkudziesięcioma spółkami istnieją powiązania organizacyjne, osobowe, ekonomiczne i funkcjonalne. Pomoc była wypłacana na podstawie składanych wniosków przez spółki i T. K.. Natomiast dopiero w dalszym postępowaniu stwierdzono, że płatności były wypłacane niezgodnie z zasadą korzystania z pomocy poprzez stworzenie sztucznych warunków przez wszystkie podmioty.
Na poparcie powyższego wskazano, iż Kierownik Biura Powiatowego ARIMR w G. po otrzymaniu raportu ETO z wizytacji w dniach 4-8 maja 2015 r., miał obowiązek zbadać wiarygodność zarzutów w nim wskazanych. W tym celu organ powziął niezbędne czynności, aby rzetelnie odnieść się do wskazanych zarzutów, tj. wezwał strony do złożenia wyjaśnień na okoliczność podejrzenia stworzenia sztucznych warunków, przesłuchał T. K. i M. H., przeprowadził wizje lokalne w siedzibach spółek i w gospodarstwie T. K., szczegółowo przeanalizował całokształt złożonego przez pełnomocnika strony oraz zgromadzonego z urzędu materiału dowodowego, włączając do postępowania dowody istotne do rozstrzygnięcia sprawy.
Ponadto wskazano, że pełnomocnik spółki stwierdziła, iż strona była dwukrotnie weryfikowana za lata 2013 i 2014, co do sztucznych warunków i nie stwierdzono sztucznych warunków. Wszystkie decyzje ARiMR jak i jej pracowników były wydawane na podstawie prawa krajowego oraz unijnego. Organ odwoławczy, odnosząc się do pozytywnych decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. za lata poprzednie, tj. 2013 i 2014, wskazał, że każdy wniosek o przyznanie płatności wszczyna nowe, odrębne postępowanie administracyjne, w ramach którego organ prowadzi od nowa postępowanie wyjaśniające i w ramach tego postępowania nie jest związany wynikami postępowań z lat ubiegłych. Oznacza to, że każde postępowanie administracyjne w sprawie płatności rolnośrodowiskowej jest autonomiczne i organ weryfikuje spełnienie przez producenta rolnego kryteriów wymaganych do przyznania płatności w odniesieniu do każdego złożonego wniosku o jej przyznanie i taka sytuacja miała również miejsce w niniejszej sprawie. Pełnomocnik strony zarzucił w uzasadnieniu odwołania, że na podstawie pozytywnych decyzji organu strona podejmowała nieodwracalne decyzje gospodarcze, wydając w dobrej wierze środki uzyskane z płatności oraz zaciągając zobowiązania finansowe, lecz zarzut ten, w świetle przywołanej powyżej odrębności postępowań administracyjnych, zdaniem organu odwoławczego należy uznać za bezzasadny.
Podkreślono ponadto, że jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G., w ramach postępowania w sprawie przyznania T. K. płatności rolnośrodowiskowej, odrębnie dla roku 2013 i 2014, zweryfikował kwestię ewentualnego stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności. Z decyzji organu I instancji za poszczególne lata wynika, że organ - po ocenie zgromadzonego w trakcie postępowania materiału dowodowego, który stanowiły wyjaśnienia strony wraz z dowodami (m.in. aktualny odpis z rejestru przedsiębiorców pobrany z centralnej informacji krajowego rejestru sądowego, fakturami VAT dotyczącymi sprzedaży przez spółkę płodów rolnych bądź dokonywanych zakupów, wyciągi elektroniczne ksiąg wieczystych dotyczące posiadania gruntów) - uznał, że brak jest formalnych przeszkód do przyznania wnioskowanych płatności. W ocenie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dał podstaw do stwierdzenia, że spółka stworzyła sztuczne warunki do przyznania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR zwrócił uwagę, że materiał dowodowy zebrany przez organ w postępowaniu w sprawie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 i 2014 rok w żaden sposób nie jest równoważny do materiału zebranego w ramach postępowania w sprawie przyznania spółce płatności rolnośrodowiskowej na 2015 rok, w ramach którego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. dokonał szczegółowej analizy funkcjonowania wszystkich spółek T. K., wnioskujących o przyznanie płatności w kampanii 2015. W postępowaniu dotyczącym przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej na 2015 r. organ zgromadził obszerny materiał dowodowy, włączając do tego postępowania zarówno dowody przedstawione przez stronę, jak i dokumentację dotyczącą postępowań prowadzonych w odniesieniu do pozostałych podmiotów wnioskujących o przyznanie płatności na 2015 rok, powiązanych z T. K. i M. H.. Analiza całości dokumentacji związanej z ubieganiem się o płatności na rok 2015 wszystkich powiązanych podmiotów wykazała, że odwołujący znalazł się w łańcuchu wzajemnych powiązań osobowych, organizacyjnych, biznesowych i własnościowych świadczących o stworzeniu sztucznych warunków w celu osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań przepisów prawnych Unii Europejskiej, które to działania traktowane są jako obejście prawa. Kierunek analizy sprawy przez organ I instancji pod kątem wzajemnych powiązań między podmiotami wynikał z ustaleń kontroli w zakresie płatności dokonanych przez Komisję Europejską w ramach EFRROW, tytułem wydatków deklarowanych za okres od 16 października do [...] grudnia 2014 r. w ramach działania 214 - Program rolnośrodowiskowy PROW 2007-2014.
Wskazano, że organ I instancji w ramach postępowań prowadzonych w kampaniach 2013 i 2014 podjął rozstrzygnięcie w kwestii sztucznych warunków na podstawie dowodów przedłożonych przez stronę, w tym wyjaśnienia, że odwołujący samodzielnie prowadził gospodarstwo rolne. Jak wykazało postępowanie prowadzone w odniesieniu do wniosku strony za 2015 r., wyjaśnienie to nie było zgodne ze stanem faktycznym.
Tym samym Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 i 2 i 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr [...] w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr [...], str. 8 z [...].01.2011 r., z późn. zm.) poprzez błędne zastosowanie niniejszego przepisu i ustalenie płatności nienależnej do zwrotu pomimo nie ziszczenia się przesłanek w tym zakresie oraz nie zastosowanie ust. 3.
Organ odwoławczy wskazał na zawartą w art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr [...] definicję rolnika i wynikającą z art. 4 ust. 1 lit. b ww. rozporządzenia definicję gospodarstwa a także działalność rolniczą, o której mowa w art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia. Uwzględniając również przepisy krajowe, organ zwrócił uwagę, że dla oceny, czy spółka może zostać uznana za rolnika w świetle jego definicji sformułowanej w art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr [...], a zatem czy prowadzi samodzielnie działalność rolniczą należy brać również pod uwagę inne okoliczności, takie jak osoby pełniące funkcje zarządcze, czy wyposażenie techniczne i organizacyjne takiego podmiotu. Zgodnie natomiast z definicją gospodarstwa (art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr [...]) należy brać pod uwagę wszystkie jednostki produkcyjne bez względu na ich położenie na terenie kraju. Niezależnie zaś od istniejącej swobody układania stosunków gospodarczych i wyboru formy prowadzenia działalności, jak wynika z definicji art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia 1307/2013, rolnikiem jest również grupa osób fizycznych lub prawnych, która zarządza gospodarstwem tj. wszystkimi jednostkami produkcyjnymi na terenie kraju.
Organ podniósł, że o tym, że spółki tworzą de facto jedno gospodarstwo, decyduje fakt sprawowania zarządu bądź kontroli przez T. K. i M. H. (obecnie małżonków - data zawarcia związku małżeńskiego: [...].11.2015 r.), którzy występują w spółkach, jako udziałowcy (bezpośrednio lub pośrednio) oraz występują/występowali, jako członkowie zarządu, co umożliwia decydowanie w sprawach działalności poszczególnych spółek. Poza sporem pozostaje również to, że spółki do listopada 2015 r. posiadały tę samą siedzibę.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wyjaśnił również, że zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze - art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr [...] - z tym, że przepis ten odnosi się tylko do płatności na rok 2009. W przypadku odwołującej spółki wypłata płatności za rok 2009, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu [...].01.2010 r., natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, stanowiące pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, zostało doręczone w dniu [...].04.2016 r., a zatem pomiędzy datą płatności, a pierwszym powiadomieniem beneficjenta o istnieniu płatności nienależnej nie minął okres dziesięciu lat. W rozpatrywanej sprawie nie ma również zastosowania okres 4 lat, gdyż w okolicznościach sprawy nie można przyjąć, że producent działał w dobrej wierze.
Zwrócono uwagę, że nie istnieje definicja ustawowa dobrej wiary. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się bowiem, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli, że działał zgodnie z prawem. W dobrej wierze jest zatem ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności". Ocena okoliczności konkretnej sytuacji (np. co do uznania błędu za usprawiedliwiony) i zasadności postępowania z ogólnie przyjętymi normami postępowania powinna być poddana bardzo surowym i ostrym kryteriom. Ustalenie wystąpienia dobrej wiary, czy też przypisanie jej określonemu podmiotowi, zawsze wymaga spełnienia tych samych trzech elementów. Są nimi: 1. przeświadczenie o istnieniu (albo nieistnieniu) prawa lub stosunku prawnego, 2. błędność tego przeświadczenia i 3. możliwość usprawiedliwienia błędu w danych okolicznościach. Przeświadczenie (mniemanie, przekonanie) o istnieniu określonego stanu prawnego jest punktem centralnym pojęcia dobrej wiary. Na ogół przyjmuje się, że dobrą wiarę uchyla już brak staranności, bowiem "w złej wierze jest ten, kto zna rzeczywisty stan prawny albo nawet wprawdzie go nie zna, ale mógł się o nim przy dołożeniu należytych starań dowiedzieć." D. wiarę wyłącza ujawnienie takich okoliczności, które u przeciętnego człowieka powinny wzbudzić poważne wątpliwości, że nie przysługuje mu prawo do korzystania z rzeczy w dotychczasowym zakresie. Jako zasadę stosowaną w przypadku braku odmiennej woli ustawodawcy należy jednak przyjąć, że już zwykłe niedbalstwo, czyli brak należytej starannością wyklucza dobrą wiarę. Generalnie w obrocie prawnym nie można bowiem usprawiedliwiać niedbalstwa Takie stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z [...] stycznia 2010 r., 11 CSK374/09 (LEX nr 677771).
Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji co do tego, że T. K. i M. H. nie działali w dobrej wierze, ponieważ ich udział w czynnościach mających na celu obejście przepisów prawa był świadomy. T. K. i M. H. świadomie powoływali spółki, które, po rejestracji w ewidencji producentów, występowały o przyznanie płatności obszarowych, w tym płatności rolnośrodowiskowych. Potwierdza to zebrany w sprawie obszerny materiał dowodowy, po analizie którego organ stwierdził, że takie działanie T. K. i M. H. miało na celu obejście przepisów prawa w taki sposób, aby uzyskać jak największe wsparcie finansowe. Każdorazowo, składając podpis na wnioskach, obydwoje potwierdzali, że znane są im zasady przyznawania płatności i pomocy finansowej objętych wnioskiem. Bez znaczenia w tym miejscu pozostaje fakt, że jak zeznał T. K., wnioski o płatności przygotowywał doradca, zaś M. H. stwierdziła, że nie były jej znane warunki przyznawania płatności. W każdym przypadku to wnioskodawca, czyli w niniejszym przypadku działający w imieniu spółek T. K. i M. H., ponosili odpowiedzialność za treść złożonych deklaracji we wnioskach.
W odwołaniu strona stwierdziła, że dobra wiara objawiała się m.in. tym, że R.-J. Sp. z o.o. dopiero w 2010 r. została zarejestrowanym producentem, zaś płatność za 2009 rok spółka otrzymała w związku z przejęciem zobowiązań od R.-G. Sp. z o.o. Przez wszystkie lata spółka realizowała wszelkie wymagania zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, a organ rokrocznie dokonywał kontroli administracyjnej i nie doszukał się żadnej nieprawidłowości.
W ocenie organu odwoławczego powyższe argumenty strony w żadnym wypadku nie są potwierdzeniem wystąpienia dobrej wiary po stronie wnioskodawcy. Jak wynika z akt sprawy, spółka została wpisana do KRS w dniu [...].03.2010 r., na podstawie umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zawartej w dniu [...].02.2010 r., po czym w dniu [...].04.2010 r. został złożony w Biurze Powiatowym ARiMR w G. wniosek o wpis spółki do ewidencji producentów. W dniu [...].05.2010 r. R.-J. Sp. z o.o. wystąpiła z pierwszym wnioskiem o przyznanie płatności, w tym płatności rolnośrodowiskowej w związku z przejęciem części gospodarstwa rolnego od R.-G. Sp. z o.o. Argument co do tego, że zarejestrowanie spółki jako producenta rolnego nastąpiło dopiero w 2010 r., co ma być przejawem dobrej wiary, jest zatem w ocenie organu niezrozumiały i bezzasadny. Co prawda wszechstronna analiza spółek (producentów rolnych) powołanych przez Pana T. R. i Panią M. H. pod kątem wystąpienia sztucznych warunków nastąpiła w ramach kampanii 2015, to jednak w żadnym wypadku nie można mówić o nieświadomości strony co do tego, że stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania płatności.
W odwołaniu strona podniosła, że w ramach korespondencji z ETO polski rząd (w tym ARiMR) utrzymywał, że na podstawie przeprowadzonych kontroli administracyjnych spółki mogą być uważane za odrębne podmioty. Organ odwoławczy zwraca jednak uwagę, że powyższe stwierdzenie ARiMR wynikało z postępowań administracyjnych prowadzonych wobec spółek wnioskujących o płatności do 2014 roku włącznie, zaś w wyniku tych postępowań spółki otrzymały płatności obszarowe. W korespondencji z ETO, na którą powołuje się strona, ARiMR poinformowała również, że zgodnie z jej wewnętrznymi wytycznymi, w odniesieniu do spółek objętych kontrolą ETO może zachodzić podejrzenie o sztucznym podziale gospodarstwa w celu uniknięcia zastosowania modulacji lub stawek degresywnych lub limitu powierzchni, do której można uzyskać płatność. W swojej odpowiedzi ARiMR potwierdziła stan faktyczny przedstawiony przez kontrolerów Trybunału.
Mając na uwadze powyższe organ II instancji stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie dla roku 2009 nie ma zastosowania art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r., a zarzut strony co do nieuwzględnienia przez organ dyspozycji zawartej w tym przepisie, czyli nie przyjęcia wystąpienia dobrej wiary po stronie beneficjenta i tym samym zastosowania 4-letniego okresu przedawnienia wypłaconych środków finansowych, należy uznać za bezzasadny.
W rozpatrywanej sprawie w przekonaniu organu odwoławczego nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr [...] z dnia [...].12.1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UEL 312, s. 1 z dnia [...].12.1995 r. ze zm.) który stanowi, iż okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata (maksymalnie osiem lat uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika za którą należy uznać co do zasady:
. datę złożenia wniosku o przyznanie płatności (w przypadku wniosku zawierającego nieprawidłowe deklaracje),
. lub datę zaprzestania realizacji zobowiązania (w przypadku płatności w ramach PROW),
. lub upływ terminu na wykonanie określonych działań (w przypadku braku realizacji obowiązków związanych z utrzymywaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzeganiem norm i wymogów).
Przy tym upływ terminu przedawnienia (uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia. P. program rolnośrodowiskowy jest programem wieloletnim, organ odwoławczy przyjął, że okres przedawniania biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu, przy czym pod pojęciem daty zakończenia programu należy rozumieć dzień zamknięcia programu wynikający z deklaracji zamykającej program wysyłanej do Komisji Europejskiej. Stosownie do powyższego w ramach PROW 2007 - 2013 będzie to data nie wcześniejsza niż [...] grudnia 2015 r. (data, do której możliwe jest dokonywanie wypłat w ramach programu) oraz nie późniejsza niż [...] czerwca 2016 r. (termin na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu, stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr [...] z dnia [...].06.2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. EU L nr [...] z [...].08.2005r., str. 1, ze zm.).
Podkreślenia zdaniem organu II instancji wymaga, że cytowany przepis art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr [...] w sposób szczególny reguluje okres przedawnienia dla programów wieloletnich, który biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Oznacza, to że termin przedawnienia wynikający z ww. przepisu lub dłuższy termin stosowany na mocy prawa krajowego zgodnie z ust. 3 tego przepisu, będzie mógł trwać nawet po zakończeniu programu. Z drugiej strony, termin przedawnienia czynności, do której odnosi się art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr [...], nie może zakończyć się przed momentem ostatecznego zakończenia programu.
Ponadto wyjaśniono, że z art. 28 rozporządzenia (WE) nr [...], zatytułowanego "Wypłaty i salda zamknięcie programu" wynika, że datą ostatecznego zamknięcia programu PROW 2007-2013 jest data [...] czerwca 2016 r. przewidziana dla przekazania przez Państwo Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu budżetowego. Również termin złożenia ostatniego rocznego sprawozdania z postępu realizacji upływał dnia [...] czerwca 2016 r. (art. 82 rozporządzenia (WE) nr [...]).
Zatem w odniesieniu do płatności w ramach PROW 2007-2013, w ocenie organu odwoławczego okres przedawnienia ulega przedłużeniu do dnia zamknięcia programu wynikającego z deklaracji zamykającej program wysłanej do Komisji Europejskiej, a więc co najmniej do dnia [...] grudnia 2015 r., jednakże nie dłużej niż do dnia [...] czerwca 2016 r., bowiem w myśl art. 37 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 i art. 41 ust. 4 lit c rozporządzenia (UE) nr [...] za ostatni rok realizacji programu sprawozdania roczne należy przedstawić Komisji nie później niż 6 miesięcy po ostatecznym terminie kwalifikowalności wydatków, który upłynął dnia [...] grudnia 2015 r. Zgodnie z art. 37 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr [...] państwa członkowskie przekazały Komisji kompletne sprawozdanie finansowe do dnia [...] czerwca 2016 r. (vide: motyw 4 preambuły do decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2015/213 z dnia [...] listopada 2016 r. w sprawie rozliczenia rachunków agencji płatniczych państw członkowskich dotyczących wydatków finansowanych przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w ostatnim roku realizacji programu dla okresu programowania 2007-2013 EFRROW (16 października 2014 r. - [...] grudnia 2015 r.) (notyfikowana jako dokument nr [...])7690).
W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku płatności rolnośrodowiskowej objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 mamy do czynienia z programem wieloletnim, co oznacza, że okres przedawnienia w każdym przypadku nie upłynął wcześniej niż [...] grudnia 2015 r. (tj. data, do której możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie później niż do dnia [...] czerwca 2016 r. (tj. termin na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr [...]). Tym samym w sytuacji, w której termin przedawnienia upływałby przed dniem zamknięcia programu, ulega on wydłużeniu do ww. daty. W przypadku realizowania przez stronę programu rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2007-2013, okres przedawnienia w przypadku kampanii: 2013 i 2014 zdaniem organu odwoławczego nie upłynął wcześniej niż [...] grudnia 2015 r. (data, do której możliwe było dokonywanie wpłat w ramach programu) i nie później niż do dnia [...] czerwca 2016 r. (tj. termin na przedstawienie Komisji Europejskiej sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu). Tym samym w sytuacji, w której termin przedawnienia upływałby przed dniem zamknięcia programu, ulega on wydłużeniu do daty ostatecznego zakończenia programu, czyli do dnia [...] czerwca 2016 r.
Ponadto, odnosząc się do pojęcia "ostatecznego zakończenia programu" wskazano, że Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia [...] czerwca 2017 r., sygn.. akt C-436/15 podniósł, że rozporządzenie Rady (WE) nr [...] nie przewiduje konkretnego wiążącego momentu w odniesieniu do "ostatecznego zakończenia programu", ponieważ [...] moment ten różni się nieuchronnie w zależności od poszczególnych etapów i procesów przewidzianych w celu zakończenia każdego wdrożonego programu wieloletniego (punkt 60). Dla kampanii: 2013 i 2014 okres przedawnienia liczy się od daty dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą przyjmuje się datę złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej dla danej kampanii do daty ostatecznego zakończenia programu, czyli do dnia [...] czerwca 2016 r. Daty składania wniosków przez Rol - Jedynka Spółka z o.o. przedstawiono w zaskarżonej decyzji.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. zwrócił uwagę, że przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. W niniejszej sprawie w ocenie organu odwoławczego pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności miało miejsce w dniu [...].04.2016 r., tj. dzień doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności; tym samym nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu przez Rol - Jedynka Spółka z o.o. nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2010, 2011, 2012 i 2013.
Biorąc pod uwagę powyższe Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR nie dopatrzył się, wbrew zarzutom skarżącego, błędnego ustalenia przez organ I instancji kwoty płatności do zwrotu przez nie zastosowanie się do przepisów regulujących tę kwestie w rozporządzeniu Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 i nie ustalenia prawidłowo terminu zamknięcia programu PROW 2007-2013 dla [...]. Jeszcze raz należy podkreślono, że zgodnie z art. 28 rozporządzenia (WE) nr [...], zatytułowanego "Wypłaty i salda zamknięcie programu" datą ostatecznego zamknięcia programu PROW 2007-2013 jest data [...] czerwca 2016 r. przewidziana dla przekazania przez Państwo Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu budżetowego. W tej sytuacji ustalenie rzeczywistej daty zamknięcia Programu PROW 2007-2013 dla [...] i prowadzenie w tym zakresie postępowania dowodowego jest zbyteczne.
Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w pełni podzielił ustalenia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G.. W rozpatrywanej sprawie, na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności rolnośrodowiskowej z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2010, 2011, 2012 i 2013, z których każda przekracza kwotę stanowiącą równowartości [...] euro, przeliczoną na złote według kursu euro, co także wykazano dokładnie w zaskarżonej decyzji, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 powołanego rozporządzenia Komisji (WE) nr [...]. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności, nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.
W skardze do Sądu R.-J. Sp. z o.o. zaskarżyła w całości decyzje organu odwoławczego, zarzucając naruszenie:
1. art. 3 ust 1 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr [...] z dnia [...] grudnia 1995 r. poprzez nie zastosowanie w niniejszej sprawie przewidzianej w nim dyspozycji w zakresie okresu przedawnienia i wydanie błędnej decyzji administracyjnej w tym zakresie dot. lat 2010-2012,
2. art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr [...] odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr [...] w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z [...].12.2009 r., str. 65), poprzez błędne niezastosowanie niniejszego przepisu wobec ziszczenia się przesłanek w nim zawartych co doprowadziło do braku odstąpienia przez organ od żądania zwrotu płatności od skarżącej za rok 2010,
3. art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr [...] w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr [...], str. 8 z [...].1.2011 r. ze zm.), poprzez błędne niezastosowanie niniejszego przepisu wobec ziszczenia się przesłanek w nim zawartych, co doprowadziło do braku odstąpienia przez organ od żądania zwrotu płatności od skarżącej za lata 2011-2013.
Skarżąca zarzuciła organowi także naruszenie innych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7 i art. 77 i 80 kpa w zw. z art. 21 ust 1-3 ustawy z dnia ustawy z dnia [...] marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. 2016, poz. 1387, ze zm.), poprzez poczynienie przez organ w zaskarżonej decyzji dowolnych ustaleń faktycznych, gdyż organ nie ustalił w postępowaniu kluczowej przesłanki w zakresie przedawnienia pomimo składanych wniosków dowodowych, (zgodnie z pismem strony z dnia [...].12.2017 roku) tj. daty zakończenia programu PROW 2007-2013 przez którą należy rozumieć dzień zamknięcia programu wynikający z deklaracji zamykającej program wysyłanej przez [...] do Komisji Europejskiej co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez organ.
Wobec powyższych zarzutów, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności czy celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).
Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji na poziomie ustawodawstwa krajowego stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ("ustawa o ARiMR").
Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowych, przeznaczonych na:
. współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
. finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.
Na gruncie przepisów prawa wspólnotowego zwrot nienależnie pobranych płatności reguluje art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) Nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr [...] w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25, z [...].01.2011, str. 8, z późn. zm.) :
1. w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.
2. odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu kwot.
3. obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.
Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.
Na mocy wyraźnego uchylenia zawartego w art. 43 Rozporządzenia delegowanego KOMISJI (UE) NR [...] z dnia [...] marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr [...] w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.181.48 z dnia 2014.06.20) Rozporządzenia (WE) nr [...](UE) nr [...] utraciły moc z dniem [...] stycznia 2015 r. Rozporządzenia te stosuje się jednak nadal w stosunku do:
a) wniosków o płatności bezpośrednie złożonych w odniesieniu do okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem [...] stycznia 2015 r.;
b) wniosków o płatność i wniosków o wsparcie złożonych w odniesieniu do roku 2014 i lat wcześniejszych oraz wniosków o płatność złożonych w odniesieniu do roku 2015 zgodnie z art. 66 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr [...]; oraz
c) systemu kontroli i kar administracyjnych w odniesieniu do obowiązków rolników w zakresie zasady wzajemnej zgodności zgodnie z art. 85t i 103 z rozporządzenia Rady (WE) nr [...].
Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że wszczęte przez organ I instancji zawiadomieniem z dnia [...] marca 2016 r. postępowanie dotyczy ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności przyznanych R. – J. Sp. z o.o. w ramach realizowanego w latach 2009 - 2013 programu rolnośrodowiskowego na mocy decyzji nr [...] z dnia [...].01.2010 r., nr [...] z dnia [...].02.2011 r., nr [...] z dnia [...].12.2011 r., nr [...] z dnia [...].12.2012 r., nr [...] z dnia [...].03.2014 r.
Analiza akt przedmiotowej sprawy potwierdza ustalenia organów, że w ramach realizowanego przez skarżącego w latach 2009 - 2013 programu rolnośrodowiskowego doszło do stworzenia sztucznych warunków dla uzyskania płatności wypłaconych na mocy ww. decyzji.
Stworzenie sztucznych warunków polegało na utworzeniu przez T. K. oraz M. H. wielu spółek prawa handlowego, powiązanych ze sobą osobowo, organizacyjnie i ekonomicznie, w celu zyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia przez obejście zasady degresywności oraz zakazu łączenia pakietu 1 z pakietem 2.
Skarżąca spółka nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest organizacyjnie, technicznie, osobowo i majątkowo powiązana z innymi podmiotami - spółkami założonymi i prowadzonymi przez T. K. oraz M. H., co stanowi organizowane, celowe działanie, zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności.
Skład Sądu potwierdza, że w przedmiotowej sprawie doszło do wystąpienia przesłanki subiektywnej i wykreowania obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających realizację celu regulacji prawnych, przewidzianych dla żądanych płatności (przesłanka obiektywna) tj. uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat wielu gospodarstw o mniejszej powierzchni. Przez stworzenie zaś bezpośrednich więzi pomiędzy kilkudziesięcioma podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności doszło do koordynacji działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów i ich zmowie w dążeniu do uzyskania korzyści. Stworzenie wielu spółek przez te same osoby - T. K. i M. H., wnioskujących o płatności rolnośrodowiskowe oraz płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne do deklarowanych przez te osoby działek rolnych o obszarach kwalifikujących je w przedziałach o wysokich stawkach płatności (w roku 2015 wnioskowało 19 spółek), umożliwiało obejście zasady degresywności, zakazu łączenia pakietu 1 z pakietem 2 a także zakazu realizacji jednocześnie programu rolnośrodowiskowego z programem rolno-środowiskowo-klimatycznym. Tym samym została spełniona dyspozycja przesłanki obiektywnej, bowiem zasada degresywności i zakazu łączenia określonych płatności stanowiła cel obwiązującej regulacji.
Sąd stwierdził, że na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że pomiędzy powołanymi kilkudziesięcioma spółkami istnieją powiązania organizacyjne, osobowe, ekonomiczne i funkcjonalne, co pozwala wnioskować, iż podmioty te zostały utworzone w celu pobierania pomocy finansowej wypłacanej przez ARiMR. W uzasadnieniu decyzji organy szczegółowo opisały i przeanalizowały sieć powiązań podmiotowych.
Ponadto Sąd stwierdził, że ustalenia organu znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym w sprawie. Ocena tego materiału jest prawidłowa i logiczna oraz nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów. Odmienne, subiektywne twierdzenia strony, co do poszczególnych okoliczności faktycznych, pozostają w oczywistej sprzeczności z ustaleniami i wnioskami, jakie nasuwa analiza obiektywnych dowodów.
Z uwagi na okoliczność, że mechanizmy działania utworzonych spółek i ich wzajemne powiązania mają wpływ na przyznane i wypłacone płatności za lata 2009 - 2013, koniecznym było stwierdzenie, czy doszło w tych latach do stworzenia sztucznych warunków, a w związku z tym, czy zachodziła konieczność wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz wyjaśnienia, czy nie zaistniały okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu wypłaconych świadczeń za płatności wypłacone na podstawie wniosków za lata 2009 - 2013.
Przed tutejszym Sądem rozpoznane zostały sprawy ze skarg T. K. oraz powiązanych spółek za lata późniejsze, w których Sąd, wskazując na mechanizm działania i opierając się na wspólnym dla tych spraw materiale dowodowym, potwierdził stanowisko organów o stworzeniu sztucznych warunków. Wyroki tutejszego Sądu wydane w tych sprawach nie są prawomocne i nie mają wpływu na niniejszą sprawę. Potwierdzają jednak jednolitość linii orzeczniczej wypracowanej na tych samych mechanizmach działania podmiotów powiązanych z tą sprawą i osobą skarżącego.
W ocenie Sądu pobieranie płatności w latach 2009-2013 (w tym okresie nastąpiła wypłata pomocy) w ramach stworzonych sztucznych warunków, uzasadnia uznanie tych środków za nienależnie pobrane i ich zwrot.
Na gruncie przepisów prawa wspólnotowego chronione są interesy finansowe Wspólnot Europejskich, poprzez ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego.
Na podstawie art. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L 312 s. 1 z dnia 23.12.1995 r., z późn. zm.), w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich przyjęto ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego.
W art. 1 ust. 2 ww. rozporządzenia wprowadzona została definicja nieprawidłowości, która oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.
W ocenie Sądu, stworzenie sztucznych warunków należy zakwalifikować do nieprawidłowości naruszających przepisy prawa wspólnotowego w rozumieniu art. 1 ust. 2 ww. rozporządzenia.
Powyższe rozporządzenie w art. 2 stanowi, że :
1. kontrole administracyjne, środki i kary wprowadza się w takim zakresie, w jakim jest to konieczne dla zapewnienia właściwego stosowania prawa wspólnotowego. Muszą one być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, w celu zapewnienia odpowiedniej ochrony interesów finansowych Wspólnot.
2. sankcji administracyjnej nie nakłada się, jeżeli nie zostało to przewidziane w akcie prawnym Wspólnoty obowiązującym przed datą dopuszczenia się nieprawidłowości. Jeśli po dokonaniu nieprawidłowości nastąpi zmiana przepisów nakładających kary administracyjne i zawartych w zasadach Wspólnoty, stosowane będą z mocą wsteczną mniej surowe przepisy.
3. w postanowieniach prawa wspólnotowego zostaną określone charakter oraz zakres środków administracyjnych i sankcji, jakie są niezbędne dla prawidłowego stosowania danych zasad, z uwzględnieniem charakteru i wagi nieprawidłowości, przyznanej lub uzyskanej korzyści oraz stopnia odpowiedzialności.
4. z zastrzeżeniem stosowanego prawa wspólnotowego, procedury dotyczące zastosowania wspólnotowych kontroli, środków i kar będą podlegały prawu Państw Członkowskich.
W tym miejscu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L.2013.347.549), zawierającego "Klauzulę dotyczącą przypadków obchodzenia prawa", postanowiono, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
Wobec zatem art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95w związku z art. 60 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1306/2013 dnia 17 grudnia 2013 r., przypadek pozyskania płatności w ramach stworzenia sztucznych warunków skutkuje brakiem podstaw do ich przyznania lub koniecznością wycofania korzyści.
W art. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 postanowiono, że:
1. okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.
2. przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.
3. okres wykonania decyzji nakładającej karę administracyjną wynosi trzy lata. Okres ten biegnie od dnia uprawomocnienia się decyzji. Przypadki przerwania i zawieszenia okresu przedawnienia zostaną uregulowane we właściwych przepisach prawa krajowego.
4. Państwa Członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu niż okres przewidziany odpowiednio w ust. 1 i 2.
Zgodnie z art. 73 ust. 1, 3, 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004 r., str. 18, z późn. zm.), w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Odsetki naliczane są za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa, niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych (ust. 3). Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. (ust.4). Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat (ust. 5).
Powyższy przepis art. 73 ust. 1-5 Rozporządzenia (WE) nr 796/2004 ma zastosowanie do płatności przed z dniem 1 stycznia 2010 r. w związku z art. 86 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z 02.12.2009 r., str. 65). Powyższy art. 86 stanowi, że Rozporządzenie (WE) nr 796/2004 traci moc z dniem 1 stycznia 2010 r. Jednakże rozporządzenie to stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. (ust. 1). Odesłania do rozporządzenia (WE) nr 796/2004 traktuje się jako odesłania do niniejszego rozporządzenia i odczytuje zgodnie z tabelą korelacji zawartą w załączniku II (ust. 2).
Natomiast w art. 80 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 uregulowano odzyskiwanie płatności na dalszy okres stanowiąc, że:
1. w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust. 2.
2. odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez rolnika wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia.
3. stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu kwot.
4. obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.
Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.
Na podstawie art. 43 i art. 44 rozporządzenia Komisji (UE) nur 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności przepisy powyżej przytoczone mają zastosowanie w przedmiotowej sprawie.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przed wydaniem decyzji ustalającej kwoty nienależnie, czy nadmiernie pobranych środków nie jest konieczne uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA: z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 96/12 oraz z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).
Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, zwanych "pomocą", mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy organ ustali, że beneficjent stworzył sztuczne warunki, które skutkują na podstawie art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 w związku z art. 60 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1306/2013 dnia 17 grudnia 2013 r. brakiem podstaw do ich przyznania lub koniecznością wycofania korzyści.
W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie zostało wykazane, że producent stworzył sztuczne warunki. Osiągnięty przez skarżącego cel skutkuje tym, że w dacie złożenia wniosków o Pomoc, odpowiednio w latach 2009-2013, wsparcie nie powinno zostać przyznane. Powyższe oznacza, że dla ustalenia kwot świadczeń nienależnie pobranych przez skarżącego z tego tytułu, nie było konieczne wzruszenie decyzji przyznającej pomoc za te lata i dopuszczalne jest uznanie za nienależnie pobrane płatności za ten okres w sytuacji, gdy w porządku prawnym pozostają ostateczne decyzje o przyznaniu tych płatności (por. wyrok NSA z 27 września 2017 r., sygn. akt II GSK 3718/15 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).
W ocenie Sądu stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy nie daje podstaw do uznania zarzutów skargi za uzasadnione. Ustalenie nienależnie pobranych płatności oparte jest na wynikach czynności kontrolnych. Akta sprawy potwierdzają, że w dniach 4-08.05.2015 r. w ARiMR miała miejsce kontrola w zakresie płatności dokonanych przez Komisję Europejską w ramach EFRROW, tytułem wydatków deklarowanych za okres od 16 października do [...] grudnia 2014 r. w ramach działania 214 - Program rolnośrodowiskowy PROW 2007-2013. Kontrolerzy T. O. losowo skontrolowali 12 spółek, zarejestrowanych pod tym samym adresem: ul. [...], 87-220 R. C.. Przedmiotowe spółki to: K. sp. z o.o., R.-G. sp. z o.o., R.-O. sp. z o.o., S.-P. sp. z o.o., E.-P. sp. z o.o., R.-S. sp. z o.o., R.-P. sp. z o.o., R.-C. sp. z o.o., R.-J. sp. z o.o., R.-T. sp. z o.o., R.-S. sp. z o.o. i R.-P. sp. z o.o.
Kontrola wykazała, że:
- wszystkie wnioski o płatność zostały złożone przez skarżącego - T. K., a wyjątkiem R.-O. sp. z o.o. (wniosek złożony przez M. H.);
- przedmiotowe spółki deklarowały działki ewidencyjne położone w trzech województwach: kujawsko - pomorskim, pomorskim i warmińsko - mazurskim, niektóre z nich znajdowały się w tej samej gminie, w tym samym obrębie np. R., P., B. R. czy G. , zostały zadeklarowane przez kilka spółek;
- wspólnikiem większościowym w spółkach: K. sp. z o.o., R.-G. sp. z o.o., R.-O. sp. z o.o., S.-P. sp. z o.o., E.-P. sp. z o.o., R.-S. sp. z o.o., R.-P. sp. z o.o., R.-C. sp. z o.o., R.-J. sp. z o.o. jest T. K..
Kontrolerzy analizując wnioski o płatność oraz decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. ustalili, że w 18 z 23 płatności zadeklarowano działki w ramach wariantów: 1.1, 2.1,2.2, 2.3 i 3.1 gdzie stosuje się degresywność płatności dla powierzchni co najmniej 100 ha (pakiety 3) i 10 ha (wariant 3.1).
Przedmiotowa kontrola została rozszerzona o dodatkową analizę 12 innych podmiotów, tj.: R.-A. sp. z o.o., K.-P. sp. z o.o., A.-P. sp. z o.o., F.-P. sp. z o.o., M.-P. sp. z o.o., T.-P. sp. z o.o., R.-D. sp. z o.o., R.-D. sp. z o.o., R.-D. sp. z o.o., R.-T. sp. z o.o., R.-D. sp. z o.o., W.-P. sp. z o.o.
W ww. podmiotach kontrolerzy również dopatrzyli się tworzenia spółek w celu obejścia zasad degresywności i łączenia pakietów.
Biorąc pod uwagę powyższe, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. przeprowadził analizę w zakresie przesłanek zaistnienia sztucznych warunków pozwalających na zyskanie przez T. K. korzyści finansowych sprzecznych z celami funduszy unijnych. Przedmiotowe postępowanie objęło wszystkie programy, w których skarżący występował o płatności w roku 2015, tj. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW), płatności rolnośrodowiskowe PROW 2007-2013 oraz płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020.
W ocenie Sądu organy orzekające w przedmiotowej sprawie dokonały prawidłowej subsumcji.
Stan faktyczny potwierdza, że skarżący działając wspólnie z M. H. stworzył sztuczne warunki, przez co naruszył przepisy prawa krajowego i wspólnotowego. Naruszenie to mieści się w pojęciu nieprawidłowości, które pociągają konieczność zwrotu przyznanych płatności, jako nienależnie pobranych.
Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności na ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego. Obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny i może dotyczyć tylko płatności wypłaconych w poprzednich latach.
W oparciu o zebrany materiał dowodowy organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że na skutek utworzenia przez T. K. oraz M. H. wielu spółek handlowych, powiązanych ze sobą osobowo, organizacyjnie i ekonomicznie w celu zyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia przez obejście zasady degresywności oraz zakazu jednoczesnego realizowania programu rolnośrodowiskowego objętego PROW 2007-2013 oraz działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020, doszło do stworzenia sztucznych warunków.
W ocenie Sądu to właśnie wynik kontroli przeprowadzonej w dniach 4 - [...].05.2015 r. ma kluczowe znaczenie przy rozpoczęciu biegu terminu do przedawnienia. Ustalenia organu wykluczyły działanie skarżącego w dobrej wierze i nieświadomego działania. Nie można zgodzić się również ze stanowiskiem, że organ popełnił błąd.
Przywołane powyżej przepisy prawa wspólnotowego szczegółowo regulują przesłanki wystąpienia przedawnienia do ustalenia płatności nienależnie pobranych.
Skarżący pozostaje w błędzie wywodząc, że bieg przedawnienia w tej konkretnie sprawie powiązany jest z momentem przyznania, czy też wypłacenia pomocy.
Bezsporne jest, że każda ze spraw za poszczególne lata, była rozpoznawana indywidualnie i została zakończona indywidualną decyzją administracyjną o przyznaniu pomocy.
Organy szczegółowo w uzasadnieniu wymieniły decyzje o przyznaniu wsparcia za kolejne wnioskowane lata 2009, 2010, 2011, 2012 2013, daty ich doręczenia i daty dokonania płatności.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokonano oceny wpływu rozstrzygnięć wydanych po kontrolach i weryfikacji przyznanych płatności w trakcie trwania 5 -letniego zobowiązania. Wypowiedziano się, co do zakresu ustaleń kontrolnych, które dotyczyły weryfikacji przyznanych płatności w ramach realizowanego w stosunku do skarżącego programu rolnośrodowiskowego.
Sąd powyżej wypowiedział się już i podziela jednocześnie stanowisko organów, że w przedmiotowej sprawie we wszystkich postępowaniach dotyczących ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w odniesieniu do wniosków złożonych przed 1 stycznia 2015 r. mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, tj.:
- w odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2008 i 2009 - art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004,
- w odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2010 - art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009,
- w odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na lata 2011-2012 - art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r.
Z zacytowanych powyżej przepisów organy wyprowadziły słuszny wniosek, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:
- płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,
- błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.
Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.
Nie można pominąć zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, a tym samym przepisy ustanawiające wyjątki od tej zasady powinny być interpretowane w sposób zawężający.
W ocenie Sądu stworzenie sztucznych warunków nie może być postrzegane w znaczeniu błędu rolnika, nieświadomego działania, czy też winy organu. Dlatego w rozpoznawanej sprawie przepisy prawa wspólnotowego i krajowego dotyczące odstępstw od ustalenia świadczenia nienależnie pobranego w ogóle nie mają zastosowania. Rolnik ma obowiązek zwrócić nienależnie wypłaconą kwotę powiększoną o odsetki.
Z uwagi na stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania płatności, kwoty przyznanej pomocy za lata 2009-2013 nie wynikały z pomyłki organu.
Kierunek analizy sprawy przez organ I instancji pod kątem wzajemnych powiązań między podmiotami wynikał z ustaleń kontroli w zakresie płatności dokonanych przez Komisję Europejską w ramach EFRROW, tytułem wydatków deklarowanych za okres od 16 października do 31 grudnia 2014 r. w ramach działania 214 - Program rolnośrodowiskowy PROW 2007-2014.
Sąd zgadza się ze stanowiskiem organów, że indywidualna weryfikacja przyznanych płatności za poszczególne lata nie dawała pełnego obrazu naruszeń. Organy nie dostrzegły wzajemnych powiązań między tworzonymi podmiotami gospodarczymi. Pierwszym sygnałem dla organu potwierdzającym stworzenie sztucznych warunków były wyniki kontroli przeprowadzonej Europejski Trybunał Obrachunkowy. Dopiero Raport ETO z wizytacji w dniach 4-8 maja 2015 r. uruchomił czynności kontrolne.
Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że doszło do dwukrotnej weryfikacji przyznanych płatności za lata 2013 i 2014, co do sztucznych warunków.
Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G., w ramach postępowania w sprawie przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej, odrębnie dla roku 2013 i 2014, zweryfikował kwestię płatności i nie stwierdził sztucznych warunków. Zupełnie inny był jednak zakres kontroli jednostkowych podmiotów gospodarczych w stosunku do kontroli kompleksowej wszystkich powiązanych ze sobą spółek.
W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby w sprawie doszło do błędnego zastosowania przepisów art. 80 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., w tym niezastosowania ust. 3 tego rozporządzenia, oraz art. 5 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. i niezastosowania ust. 3 tego rozporządzenia.
W ocenie Sądu przyznane skarżącemu płatności rolnośrodowiskowe są płatnościami pobranymi nienależnie, stąd mają do nich zastosowanie przepisy wskazanych powyżej trzech rozporządzeń.
Sąd zgadza się również ze stanowiskiem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Toruniu, że zwrot płatności uznanych za nienależne, ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy, niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze - art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 - z tym, że przepis ten odnosi się tylko do płatności na rok 2008 i 2009. W przypadku odwołującego, wypłata płatności za rok 2009, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu 29 stycznia 2010 r., natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, stanowiące pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, zostało doręczone w dniu [...].04.2016 r.,
Z zestawienia powyższych zdarzeń wynika, że pomiędzy datą płatności, a pierwszym powiadomieniem beneficjenta o istnieniu płatności nienależnej, nie minął okres dziesięciu lat.
Doprowadzenie do stworzenia sztucznych warunków w celu odniesienia korzyści z przyznanych płatności nie może być postrzegane w kategorii dobrej wiary czy też nieumyślnego działania, nieistotnego błędu rolnika, czy też błędu organu. Z tego względu nie może mieć zastosowania okres 4 lat do uznania przedawnienia, ponieważ nie można przyjąć, że producent działał w dobrej wierze.
Skład Sądu podziela pogląd dotyczący pojmowania dobrej wiary, wyrażony w doktrynie i orzecznictwie. Przyjmuje się, że "dobra wiara" jest domniemaniem prawnym (wyrok NSA z dnia 20 listopada 2013, sygn. akt II GSK 1155/12). Pojęcie to odnosi się do świadomości działającego. Generalnie przyjmuje się, iż dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi prawo przysługuje, czyli, że działa zgodnie z prawem. Może to być przekonanie błędne, ale usprawiedliwione okolicznościami, które przemawiają za tym, iż podmiot mógł przypuszczać, że działa prawidłowo i zgodnie z prawem (por. np. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r. sygn. akt II GSK 1209/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się, że niedbalstwo, czyli brak należytej staranności wyklucza dobrą wiarę (por. wyrok SN z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt II CSK 374/09 Lex 677771). To, czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem (LEX nr 1450661).
W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny, mniemając, że one istnieją, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania można w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest zaś ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Strona będąca w złej wierze nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałaby, gdyby się zachowała należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępowała rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 21/14, LEX nr 1666189). Ustalenie wystąpienia dobrej wiary, czy też przypisanie jej określonemu podmiotowi, zawsze wymaga spełnienia tych samych trzech elementów. Są nimi: 1. przeświadczenie o istnieniu (albo nieistnieniu) prawa lub stosunku prawnego, 2. błędność tego przeświadczenia i 3. możliwość usprawiedliwienia błędu w danych okolicznościach. Przeświadczenie (mniemanie, przekonanie) o istnieniu określonego stanu prawnego jest punktem centralnym pojęcia dobrej wiary. Na ogół przyjmuje się, że dobrą wiarę uchyla już brak staranności, bowiem "w złej wierze jest ten, kto zna rzeczywisty stan prawny albo nawet wprawdzie go nie zna, ale mógł się o nim przy dołożeniu należytych starań dowiedzieć".
Sąd podziela stanowisko organów, że T. K. i M. H. nie działali w dobrej wierze, ponieważ ich udział w czynnościach mających na celu obejście przepisów prawa - był świadomy. Świadomie powoływali spółki, które, po rejestracji w ewidencji producentów, występowały o przyznanie płatności obszarowych, w tym płatności rolnośrodowiskowych. Każdorazowo, składając podpis na wnioskach, obydwoje potwierdzali, że znane są im zasady przyznawania płatności i pomocy finansowej objętych wnioskiem. Z odpowiedzialności nie może zwalniać powołanie się na okoliczność przygotowywania wniosków przez doradcę. Nie może być przejawem dobrej wiary to, że strona już wcześniej uzyskiwała płatności rolnośrodowiskowe.
Nie zaistniały również przesłanki dla uznania dobrej wiary i 4-letniego okresu na przedawnienie dla roku 2010 i kolejnych lat 2011, 2012 i 2013.
Pokreślić należy, że Program rolnośrodowiskowy jest programem wieloletnim. W tym przypadku okres przedawniania biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.
Pod pojęciem daty zakończenia programu należy rozumieć dzień zamknięcia programu wynikający z deklaracji zamykającej program wysyłanej do Komisji Europejskiej. Stosownie do powyższego, w ramach PROW 2007-2013, będzie to data nie wcześniejsza, niż [...] grudnia 2015 r. (data, do której możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) oraz nie późniejsza niż [...] czerwca 2016 r. (termin na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu, stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21.06.2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. EU L nr 209 z 11.08.2005r., str. 1, ze zm.).
Przepis art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w sposób szczególny reguluje okres przedawnienia dla programów wieloletnich, który biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Oznacza to, że termin przedawnienia wynikający z ww. przepisu lub dłuższy termin stosowany na mocy prawa krajowego zgodnie z ust. 3 tego przepisu, będzie mógł trwać nawet po zakończeniu programu. Termin przedawnienia czynności, do której odnosi się art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WT EURATOM) nr 2988/95, nie może zakończyć się przed momentem ostatecznego zakończeni programu.
Z art. 28 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, zatytułowanej "Wypłaty salda i zamknięcie programu" wynika, że datą ostatecznego zamknięcia programu PROW 2007-2013 jest data 30 czerwca 2016 r. przewidziana dla przekazania przez Państwo Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu budżetowego. Również termin złożenia ostatniego rocznego sprawozdania z postępu realizacji upływa dnia 30 czerwca 2016 r. Zgodnie z art. 37 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 państwa członkowski przekazały Komisji kompletne sprawozdanie finansowe do dnia 30 czerwca 2016 r. (vide: motyw 4 preambuły do Decyzji Wykonawczej Komisji (UE) 2016/2113 z dnia 30 listopada 2016 r. w sprawie rozliczenia rachunków agencji płatniczych państw członkowskich dotyczących wydatków finansowanych przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w ostatnim roku realizacji programu dla okresu programowania 2007-2013 EFRROW (16 października 2014 r. - 31 grudnia 2015 r.), notyfikowana jako dokument nr C(2016)7690, Dz.U.UE.L.2016.327.79.
W konkluzji stwierdzić należy, że w przypadku płatności rolnośrodowiskowej objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 mamy do czynienia z programem wieloletnim, co oznacza, że okres przedawnienia w każdym przypadku nie upłynął wcześniej niż 31 grudnia 2015 r. (tj. data, do której możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie później niż do dnia 30 czerwca 2016 r. (tj. termin na przedstawienie Komisji Europejskiej przez Państwa Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu stosownie do postanowień art. 28 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005). Tym samym w sytuacji, w której termin przedawnienia upływałby przed dniem zamknięcia programu, ulega on wydłużeniu do ww. daty.
Przekładając powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że w ramach programu rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2007-2013,do którego przystąpiła skarżąca, okres przedawnienia w przypadku kampanii: 2010, 2011, 2012 i 2013 nie upłynął wcześniej, niż 31 grudnia 2015 r. (data, do której możliwe było dokonywanie wypłat w ramach programu) i nie później, niż do dnia 30 czerwca 2016 r. (tj. termin na przedstawienie Komisji Europejskiej sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu). Tym samym w sytuacji, w której termin przedawnienia upływałby przed dniem zamknięcia programu, ulega on wydłużeniu do daty ostatecznego zakończenia programu, czyli do dnia 30 czerwca 2016 r.
Ponadto, odnosząc się do pojęcia "ostatecznego zakończenia programu" Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 15 czerwca 2017 r., sygn. akt C-436/15 podniósł, że rozporządzenie Rady (WE) nr 2988/95 nie przewiduje konkretnego wiążącego momentu w odniesieniu do "ostatecznego zakończenia programu", ponieważ [...] moment ten różni się nieuchronnie w zależności od poszczególnych etapów i procesów przewidzianych w celu zakończenia każdego wdrożonego programu wieloletniego (punkt 60).
Wskazać należy, że dla kampanii: 2010, 2011, 2012 i 2013 okres przedawnienia liczy się od daty dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą przyjmuje się datę złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej dla danej kampanii, do daty ostatecznego zakończenia programu, czyli do dnia [...] czerwca 2016 r. Daty składania wniosków przez T. K. przedstawia tabela zamieszczona w zaskarżonej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G..
Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.
W niniejszej sprawie pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności miało miejsce w dniu [...] kwietnia 2016 r., tj. dniu doręczenia zawiadomienia skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.
Tym samym nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2010, 2011, 2012 i 2013.
W tej sytuacji ustalenie rzeczywistej daty zamknięcia programu PROW 2007-2013 dla [...] i prowadzenie w tym zakresie postępowania dowodowego jest zbyteczne.
Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje badanie i ustalenia, w jakiej dacie doszło do przekazania Komisji przez nasz kraj swojego sprawozdania z wykonania programu. Datą zakończenia programu PROW 2007- 2013 był 30 czerwca 2016 r.
W przypadku realizowania przez skarżącego programu rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2007-2013, okres przedawnienia dla kampanii z lat 2008-2012 upływał 30 czerwca 2016 r. (tj. termin na przedstawienie Komisji Europejskiej sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu). W sytuacji gdyby nawet termin przedawnienia upływał przed dniem zamknięcia programu, ulegał on wydłużeniu do ostatecznego zakończenia programu, czyli do dnia 30 czerwca 2016 r.
Art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004 r., str. 18, z późn. zm.) - odnoszący się do płatności na rok 2008-2009 - stanowi, że: Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.
Z porównania okresu jaki upłynął pomiędzy przyznaniem płatności, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności (10 lat i 4 lata jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze) wynika, że nie zaistniała też druga przesłanka przedawnienia nienależnie pobranej płatności (z art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004). Pierwsza wypłata miała miejsce w dniu 29.01.2010 r. i dotyczyła płatności rolonośrodowiskowej za rok 2009, natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych zostało doręczone w dniu [...] kwietnia 2016 r. Tak więc zawiadomienie o nieuzasadnionym charakterze ww. płatności nastąpiło przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Natomiast od daty ww. płatności do daty pierwszego powiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze płatności upłynęło więcej niż cztery lata. [...] działanie spółki nie nosiło cechy działania w dobrej wierze, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004.
Okoliczność, że doszło do stworzenia sztucznych warunków, wyłącza przesłanki do uznania czteroletniego okresu na przedawnienie. Analizując zestawienie wszystkich wydarzeń od momentu powiadomienia skarżącej w dniu [...] kwietnia 2016r. nie upłynął okres 10 lat, stanowiący podstawę do uznania przedawnienia.
Argumenty strony, wskazujące NATO, że dobra wiara objawiała się m.in. tym, że R.-J. Sp. z o.o. dopiero w 2010 r. została zarejestrowanym producentem, zaś płatność za 2009 rok spółka otrzymała w związku z przejęciem zobowiązań od R.-G. Sp. z o.o., słusznie zostały ocenione przez organ odwoławczy - jako nie potwierdzające wystąpienia dobrej wiary po stronie wnioskodawcy. Jak wynika z akt sprawy, spółka została wpisana do KRS w dniu [...].03.2010 r., na podstawie umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zawartej w dniu [...].02.2010 r., po czym w dniu [...].04.2010 r. został złożony w Biurze Powiatowym ARiMR w G. wniosek o wpis spółki do ewidencji producentów. W dniu [...].05.2010 r. R.-J. Sp. z o.o. wystąpiła z pierwszym wnioskiem o przyznanie płatności, w tym płatności rolnośrodowiskowej w związku z przejęciem części gospodarstwa rolnego od R.-G. Sp. z o.o. Argument co do tego, że zarejestrowanie spółki jako producenta rolnego nastąpiło dopiero w 2010 r., co ma być przejawem dobrej wiary, jest niezrozumiały i bezzasadny, przy czym wszechstronna analiza spółek (producentów rolnych) powołanych przez T. K. i M. H. pod kątem wystąpienia sztucznych warunków nastąpiła w ramach kampanii 2015, to jednak w żadnym wypadku nie można mówić o nieświadomości strony co do tego, że stworzyła sztuczne warunki w celu uzyskania płatności.
Skarżąca zarzuciła organowi, że ten poczynił dowolne ustalenia faktyczne, albowiem nie ustalono daty zakończenia programu PROW 2007-2013, rozumianej jako dzień zamknięcia programu wynikający z deklaracji zamykającej program wysyłanej przez Polskę do Komisji Europejskiej. W braku takiego dowodu skarżąca upatruje naruszenia przez organ art. 7. 77 i 80 Kpa w zw. z art. 21 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.
Ma racje organ, że data zamknięcia programu PROW 2007-20013 jest jednolita dla wszystka krajów uczestniczących w programie. Brak było jednak konieczności ustalania daty wysłania deklaracji przez państwo polskie do Komisji Europejskiej- albowiem data ta jest nieistotna, gdyż całkowite zamknięcie programu nastąpiło [...] czerwca 2016 r. Organ wskazał w zaskarżonej decyzji dowody, z których powyższa data wynika. W błędzie jest zatem skarżąca uznając, że jest to dowód kluczowy w sprawie.
Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że nie doszło w przedmiotowej sprawie do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania.
W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło