II SA/Bd 950/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Asesor WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 31 sierpnia 2006 r., nr L. dz. [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów oraz zwolnienia z obowiązku opłaty 1. oddala skargę w części dotyczącej skreślenia z listy studentów, 2. w pozostałej części skargę odrzuca. Dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w T. decyzją [...] 2005 r., Nr [...] orzekł o skreśleniu Marcina P. z listy studentów z uwagi na nieuiszczenie do dnia [...] 2005 r. opłaty w wysokości 1770 zł za zajęcia dydaktyczne w semestrze letnim roku akademickiego 2004/2005, mimo upływu dodatkowego 7-dniowego terminu do jej zapłacenia, który został określony w uprzednio dostarczonym wezwaniu. Od powyższej decyzji Marcin P. odwołał się, wnosząc o jej uchylenie oraz o zwolnienie z obowiązku uiszczenia czesnego do czasu uzyskania zatrudnienia. Podniósł, że jest osobą bezrobotną, nie mającą żadnych dochodów, pozostającą na utrzymaniu rodziców, emerytów, a dotychczasowe studia kosztowały go już, co najmniej 35.000 zł,. Odwołujący się wyjaśnił też, że do absolutorium brakuje mu jedynie zdanie jednego egzaminu. Rektor Uniwersytetu [...] w T. rozpatrując odwołanie Marcina P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i nie wyraził zgody na umorzenie zaległej opłaty za semestr letni roku akademickiego 2004/2005. Uzasadniając swoje stanowisko podzielił poczynione przez Dziekana ustalenia natury faktycznej i prawnej, wskazując jednocześnie, że nieuiszczenie opłaty w terminie określonym zarządzeniem Nr [...] Rektora [...] z dnia [...] 2004 r. powoduje, zgodnie z § 37 ust. 5 Regulaminu Studiów Uniwersytetu [...][ w T., skreślenie z listy studentów. Ponadto Rektor uznał, iż brak jest podstaw formalnych do zwolnienia Marcina P. z obowiązku uiszczenia czesnego, gdyż zgodnie z § 37 ust. 3 wskazanego wyżej regulaminu, rektor tylko w uzasadnionych przypadkach może taką decyzje podjąć w stosunku do studenta. W skardze wniesionej do Sądu na decyzję Rektora, Marcin P. wniósł o jej uchylenie, zarzucając jednocześnie, że zaskarżona decyzja nie zawiera merytorycznej motywacji podjętego rozstrzygnięcia, skutkiem czego, została podjęta z naruszeniem przepisu art. 107 § 1 kpa, który wymaga by decyzja administracyjna zawierała uzasadnienie faktyczne i prawne. Skarżący podniósł też, że prawo do bezpłatnych studiów zostało zagwarantowane w Konstytucji. W ocenie skarżącego za uchyleniem zaskarżonej przemawia również słuszny interes strony, jak i interes społeczny, które są w przedmiotowej sprawie tożsame z uwagi na to, że zaskarżona decyzja uniemożliwia stronie ukończenia studiów. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że Sąd mógł rozpoznać merytorycznie skargę jedynie w tej jej części, której przedmiotem jest zakwestionowanie decyzji rektora o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej o skreśleniu z listy studentów. Pozostała część skargi dotyczy bowiem rozpoznania przez rektora, w pierwszej instancji, wniosku o zwolnienie z opłaty za studia, bez wyczerpania przez stronę środków zaskarżenia, co powoduje niedopuszczalność skargi w tym zakresie. Odnosząc się do rozpoznania skargi w części dotyczącej skreślenia strony z listy studentów, to trzeba wyjaśnić, że sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji tylko z punktu widzenia jej legalności tj. z punktu widzenia zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wynika zaś, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowym postępowaniu sytuacja taka jednak nie nastąpiła. Z przepisu art. 148 ustawy z dnia 12 września 1990 r., o szkolnictwie wyższym, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, wynika, że możliwość skreślenia z listy studentów, zachodzi jedynie w przypadkach określonych w regulaminie studiów. Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja, zostały wydane z zastosowaniem przepisu § 37 ust. 5 Regulaminu Studiów Uniwersytetu [...] w T. Przepis ten stanowi, że studenta, który w terminie określonym zarządzeniem rektora nie uiścił w całości lub części opłaty za zajęcia dydaktyczne, dziekan pisemnie wzywa do uiszczenia w ciągu 7 dni od daty doręczenia wezwania, zaległej opłaty pod rygorem skreślenia z listy studentów. W ocenie Sądu zaistniały przesłanki do zastosowania wskazanych przepisów. W sprawie okolicznością bezsporną i niewątpliwą jest nieuiszczenie przez skarżącego opłaty w kwocie 1770 zł za zajęcia dydaktyczne w semestrze letnim roku akademickiego 2004/2005. Z przepisu § 3 Zarządzenia Nr [...] Rektora [...] z dnia [...] 2004 r., w sprawie zasad pobierania opłat za zajęcia dydaktyczne, wynika, że skarżący najpóźniej winien był uiścić należną opłatę do [...] 2005 r., (lub do końca maja 2005 r., co dotyczyłoby sytuacji uiszczania opłaty w ratach, która jednak nie miała miejsca). Skoro więc pomimo wymagalności opłaty, nie została ona uiszczona, to istniała podstawa do wezwania strony przez dziekana do uiszczenia zaległej opłaty w trybie przytoczonego przepisu § 37 ust. 5 regulaminu studiów. Z nadesłanych przez organ dokumentów wynika również, że skarżący został wezwany przez prodziekana na podstawie powyższego przepisu do uiszczenia wskazanej kwoty w terminie 7 dni pod rygorem skreślenia z listy studentów (vide: k. 95 akt sądowych). Skarżący nie zakwestionował tej okoliczności (vide: k. 97, 99, 103 w/w akt), a ponadto fakt doręczenia mu powyższego wezwania w dniu 6 maja 2005 r., wynika z pisma Poczty Polskiej z 24 października 2006 r. (vide: k. 108 w/w akt). Mając na względzie powyższe okoliczności, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja w zakresie utrzymania w mocy decyzji o skreśleniu z listy studentów, nie narusza prawa. Zaszły bowiem opisane wyżej przesłanki z art. 148 ustawy z dnia 12 września 1990 r., o szkolnictwie wyższym. Skarżący nie podważał zresztą przyjętych przez organy obu instancji ustaleń natury faktycznej, jak i prawnej w powyższym zakresie. Odnosząc się do rozpoznania skargi w części dotyczącej rozpoznania przez rektora zawartego w odwołaniu wniosku strony, który sformułowała jako "wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia czesnego do czasu uzyskania zatrudnienia", to należy stwierdzić, że podlegała ona odrzuceniu bez merytorycznego jej badania. Jakkolwiek rektor nie wskazał w sposób szczegółowy podstawy prawnej swego rozstrzygnięcia w tym zakresie, powołując wskazane zarządzenia nr [...] z dnia [...] 2004 r., w sprawie zasad pobierania opłat za zajęcia dydaktyczne, to jednak należy uznać, że właściwą podstawą prawną wydanego orzeczenia jest § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991 r., w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni (Dz.U.91.84.380), który stanowi, że w uzasadnionych przypadkach rektor, na wniosek studenta zaopiniowany przez uczelniany organ samorządu studenckiego, może zwolnić studenta z obowiązku uiszczania opłaty w całości lub w części. Odpowiednikiem tego przepisu we wskazanym zarządzeniu nr [...] z dnia [...] 2004 r., jest przepis § 14, przewidujący również możliwość zwolnienia studenta z tejże opłaty przez rektora [...]. Zaskarżona decyzja zawiera pouczenie o prawie wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Pouczenie to jednak należy odnieść jedynie do rozstrzygnięcia rektora jako organu odwoławczego rozpatrującego odwołanie od decyzji dziekana o skreśleniu strony z listy studentów. Organ wbrew więc przepisowi art. 107 § 1 kpa, nie wskazał, czy i w jakim trybie służy odwołanie od rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z w/w opłaty. Rozważając zagadnienie dopuszczalności zaskarżenia takiego rodzaju rozstrzygnięcia, należy przytoczyć treść przepisu art. 161 § 1 w/w ustawy o szkolnictwie wyższym, który stanowi, że do decyzji podjętych przez organ uczelni w indywidualnych sprawach studenckich, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego, przy czym decyzje wydane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W ocenie Sądu należało uznać, że odmowa organu szkoły wyższej w sprawie zwolnienia od opłaty za studia jest aktem indywidualnym, który należy traktować jak decyzję administracyjną (bo tak to czyni ustawodawca), ale właśnie w płaszczyźnie gwarancji procesowych studenta. W szczególności student musi mieć możliwość zaskarżenia takiego rozstrzygnięcia, ponieważ ma ono znaczenie dla jego praw i obowiązków. Trzeba tu przytoczyć uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13.10.2003 r., (OPS 5/03 ONSA 2004/1/9, Lex 82226), w której stwierdzono, że: "W świetle art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) decyzja w sprawie zwolnienia z opłaty za zajęcia dydaktyczne w uczelni państwowej, o której mowa w § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991 r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni (Dz. U. Nr 84, poz. 380 ze zm.), jest indywidualnym aktem władztwa zakładowego, do którego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego (art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.)". Sąd Administracyjny stosownie do treści art. 52 § 1 i 2 w/w ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, może jednak rozpoznać merytorycznie skargę jedynie po wyczerpaniu środków obrony przed organem wykonującym administrację publiczną, a więc od decyzji wydanej w trybie odwoławczym. Tymczasem skarżący złożył skargę na wskazane rozstrzygnięcie rektora bez wyczerpania tychże środków, co skutkuje odrzuceniem skargi jako przedwczesnej, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 powołanej ustawy, który stanowi, że sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn (niż wskazane enumeratywnie w tym przepisie), je wniesienie jest niedopuszczalne. Należy jednak wyjaśnić, że skoro rektor nie zawarł pouczenia co do trybu wyczerpania środków zaskarżenia, to stronie służy zasadne żądanie domagania się tego od organu. Niezależnie jednak od zrealizowania przez rektora tego żądania, strona może nie czekając na pouczenie w tym zakresie, stosownie do art. 52 § 1 w/w ustawy, wyczerpać przysługujący jej środek zaskarżenia, co będzie stanowiło dopiero niezbędny warunek możliwości złożenia skargi do sądu administracyjnego (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 30.03.2006 r., sygn. akt II SA/Ol 133/06, Lex nr 177466). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 w/w ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt 1 wyroku, a o odrzuceniu skargi w pozostałej części - co dotyczy rozpoznania przez rektora wniosku o zwolnienie z opłaty za studia - na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 tej ustawy.