II SA/Bd 986/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 01 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję działającego z upoważnienia Prezydenta M. B. Inspektora w Wydziale Świadczeń Rodzinnych z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę [...](czterysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. Inspektor w Wydziale Świadczeń Rodzinnych na podstawie m.in. art. 17 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111) odmówił przyznania R. S. (dalej określany jako Skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu organ wskazał, że Skarżący nie wykazał, iż niepełnosprawność matki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, czego wymaga art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołanie od ww. decyzji złożył Skarżący, zarzucając je naruszenie art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 8, art. 9, art. 77 § 1 art. 7 w zw. z art. 80 kpa i wnosząc o jej uchylenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] , na podstawie na podstawie art. 17 ust. 1, art. 17a pkt 1, 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej powoływana jako kpa) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że stosownie do treści art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z akt sprawy wynika, że Skarżący do wniosku dołączył orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z [...] .11.2016 r., którym jego matka została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, przy czym daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji nie można określić. Spór w niniejszej sprawie dotyczy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi opiekującemu się niepełnosprawną matką w sytuacji, gdy nie ma innych osób lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W stanie prawnym obowiązującym od 1.01.2013 r. brzmienie art. 17 ust. 1a cyt. ustawy uległo zmianie i aktualnie osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 ustawy innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy wskazać, że również w stanie prawnym po nowelizacji przepisów ustawy świadczenie pielęgnacyjne w opisanej sytuacji nie będzie przysługiwało synowi osoby wymagającej opieki, albowiem nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ odwoławczy wskazał, że Skarżący nie pracuje, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i od [...] .08.2005 r. pobiera rentę z ZUS z tytułu całkowitej niezdolności do pracy - świadczenie przysługuje do [...] .05.2023 r. Zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. b cyt. ustawy, ilekroć mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności, oznacza to całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Biorąc pod uwagę powyższe, Kolegium stwierdziło, że z uwagi na stan zdrowia - całkowita niezdolność do pracy - Skarżący nie jest w stanie świadczyć pomocy i opieki swojej schorowanej i niepełnosprawnej w stopniu znacznym matce, albowiem zgodnie z treścią art. 3 pkt 21 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych orzeczona całkowita niezdolność do pracy oznacza znaczny stopnień niepełnosprawności. Skargę na powyższą decyzję złożył Skarżący, zarzucając jej: naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez Skarżącego renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy pozbawia go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; b) naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a rentą uzyskiwaną przez Skarżącego, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia; c) naruszenie art. 7 i art. 77 kpa poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. nieustalenie różnicy wysokości świadczeń, tj. renty w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica wysokości świadczeń, uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego chociażby w części stanowiącej tę różnicę oraz naruszenie tego przepisu poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu, w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego; naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 9 w zw. z art. 79a oraz art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa poprzez zaniechanie poinformowania Skarżącego o uznaniu okoliczności pobierania przez niego renty za negatywną przesłankę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania Skarżącego do usunięcia takiej przesłanki poprzez przedłożenie w toku postępowania dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do renty, tym samym niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wskazując na powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o uchylenie decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek z innych powodów, niż w niej wskazane. W pierwszej kolejności wskazać należy, że powodem, dla którego Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję odmawiającą Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, było ustalenie, że Skarżący uwagi na to, że pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie świadczyć pomocy niepełnosprawnej matce. Zatem, wbrew temu, co wynika z treści skargi, organowi odwoławczemu nie chodziło o sam fakt pobierania renty przez Skarżącego, ale o wynikający z tej okoliczności stan zdrowia Skarżącego. Stosownie do art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych: "1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.". Analizując treść ww. przepisów, nie można z nich wyciągnąć wniosku, że syn (czyli osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki), który jest całkowicie niezdolny do pracy, nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego, opiekując się matką. Dokonane przez SKO rozumowanie stanowi skrót myślowy, prowadzący do błędnych wniosków. Należy podkreślić, że z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżący sprawuje opiekę nad matką. Zatem wynikające tylko z tego rozumowanie, że skoro pobiera on rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, to nie jest w stanie faktycznie takiej opieki sprawować, stanowi tylko nie poparte żadnymi dowodami, a wręcz z nimi sprzeczne, przypuszczenie organu. Jeśli SKO miało wątpliwości w tym zakresie, mogło zlecić wykonanie kolejnego wywiadu środowiskowego, uwzględniającego te wątpliwości w zakresie faktycznej możliwości sprawowania przez Skarżącego opieki nad matką. Nie ma żadnego znaczenia dla sprawy zawarta w art. 3 pkt 21 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych definicja znacznego stopnia niepełnosprawności, która oznacza całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Orzeczenie wobec opiekuna znacznego stopnie niepełnosprawności nie ma żadnego bezpośredniego wpływu na możliwość sprawowania przez niego opieki w rozumieniu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dodatkowo wskazać należy, że zgodnie z art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.), zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Zatem de facto orzeczenie całkowitej niezdolności do pracy danej osoby nie przesądza o braku możliwości podjęcia przez nią pracy. Mając na uwadze powyższe, organ naruszył przepisy postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, w stopniu mogącym mieć wpływ na treść decyzji, co uzasadniało stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej powoływana jako "ppsa") uchylenie decyzji. Ponadto należy wskazać, że Kolegium w żaden sposób nie odniosło się w treści decyzji do stanowiska wyrażonego przez organ I instancji, które stanowiło podstawę do odmowy przyznania świadczenia przez tenże organ. Należy w tym zakresie wskazać, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21.10.2014 r., K 38/13, OTK-A 2014/9/104, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym, jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, organy, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Zatem odmowa przyznania świadczenia z tegoż powodu przez organ I instancji była nieprawidłowa. Nie były w związku z powyższymi rozważaniami zasadne zarzuty skargi związane z zawartymi w niej twierdzeniami, że powodem odmowy przyznania świadczenia Skarżącemu był fakt pobierania przez niego renty. Ubiegając w tym zakresie ewentualne wątpliwości organu, które mogą wyniknąć podczas ponownego rozpatrywania przez niego ponownie sprawy, związane z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, stwierdzić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych został już przesądzony pogląd, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalne lub rentowe, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury lub renty, na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.) – tak np. wyrok WSA w Kielcach z 8.09.2021 r., II SA/Ke 679/21, LEX nr 3248621, wyrok WSA w Gdańsku z 15.07.2021 r., III SA/Gd 408/21, LEX nr 3198455. Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali, czy stan zdrowia Skarżącego pozwala mu na sprawowanie opieki nad matką. Jeżeli odpowiedź będzie pozytywna i nie zajdą inne okoliczności uniemożliwiające przyznanie Skarżącemu wnioskowanego świadczenia, wówczas organ rozważy wezwanie Skarżącego do złożenia zaświadczenia, że zawiesił prawo do renty stosownie do art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).