II SAB/Bd 282/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Michał Kujawa po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata W. K. o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi M. T. na bezczynność Rady Gminy Z. W. w przedmiocie zmiany przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych postanawia oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę M. T. na bezczynność Rady Gminy Z. W. w przedmiocie zmiany przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2014 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym w tym obejmujące ustanowienie adwokata. Wyznaczony adwokat W. K. złożył dnia 10 czerwca 2014 r. wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, informując przy tym, że po analizie akt stwierdził brak możliwości wzruszenia postanowienia z dnia 16 stycznia 2014 r. W trakcie prowadzonego postępowania, Referendarz sądowy zwrócił się do pełnomocnika strony do wykazania czynności, których dokonał na rzecz skarżącego w sprawie o sygn. akt II SAB/Bd 282/13 (nadesłanie odpisów pism), pod rygorem odmowy przyznania wynagrodzenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik strony wyjaśnił, że w sprawie dokonał analizy akt w czytelni Sądu w związku z czym stwierdził brak możliwości wzruszenia postanowienia z dnia 16 stycznia 2014 r. Oświadczył również, że do sprawy nie złożył innego pisma procesowego. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: Zgodnie z art. 250 ustawy z 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), ustanowiony w ramach pomocy prawnej pełnomocnik ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych wydatków na podstawie art. 250 p.p.s.a. Z przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461, dalej: "rozporządzenie") wynika, że zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa, stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3-5 tego rozporządzenia. Opłata ta nie może być wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy. W sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, opłaty, o których mowa sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach (§ 2 ust. 1-3). Przepis § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia stanowi natomiast, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1 rozporządzenia, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 16 stycznia 2014 r. sygn. akt II SAB/Bd 282/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę M. T. na bezczynność Rady Gminy Z. W. w przedmiocie zmiany przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych. Rozpatrując zasadność złożonego przez pełnomocnika wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w pierwszej kolejności należy wziąć pod uwagę to jakich czynności dokonał on w sprawie np. czy sporządził pisma procesowe, opinie, czy nawiązywał kontakt z klientem oraz czy udzielał odpowiedzi na wezwania sądu. W niniejszej sprawie pełnomocnik został ustanowiony po odrzuceniu skargi przez Sąd. Pełnomocnik w swych lakonicznych wyjaśnieniach skierowanych do Sądu oświadczył, że nie widzi podstaw do wzruszenia postanowienia Sądu z dnia 16 stycznia 2014 r. i nie złożył innego pisma procesowego. Z akt sprawy wynika, że Sąd odrzucił postanowieniem z dnia 16 maja 2014 r. skargę kasacyjną sporządzoną osobiście przez skarżącego. Skoro zatem pełnomocnik doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do wzruszenia orzeczenia Sądu to powinien swoje stanowisko przedstawić skarżącemu. Temu celowi służy np. opinia prawna. Z akt sprawy nie wynika aby pełnomocnik tak postąpił. W opinii powinien przedstawić wywody dotyczące niecelowości składania skargi kasacyjnej. Należy zauważyć, że w świetle art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2014 r., poz. 635) przygotowywanie opinii prawnych należy do typowych przejawów świadczonej przez adwokatów pomocy prawnej. Wprawdzie przepisy tej ustawy ani przepisy prawa stosowanego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie formułują literalnie konkretnych wymagań co do treści opinii sporządzanej przez adwokata, jednak można wyprowadzić z nich wniosek, że ustanowiony adwokat powinien wykorzystać wszelkie jurydyczne argumenty w celu przekonania strony do swojego stanowiska i uzmysłowienia jej braku perspektyw powodzenia środka zaskarżenia. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlegać powinien zatem ocenie także pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Przyznane wynagrodzenie obciąża bowiem Skarb Państwa, a sąd dysponując w tym zakresie środkami publicznymi odpowiada za "zasadność i legalność ich wydatkowania" (por. B. Dauter w: S. Babiarz i inni, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Wyd. LexisNexis 2007, s. 317). Rozważając, co należy rozumieć pod pojęciem "opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej", w postanowieniu z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II OZ 106/11 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że o opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej można mówić wówczas, jeżeli realnie występuje kwestia wniesienia albo niewniesienia skargi kasacyjnej, a adwokat zgodnie z najlepszą wiedzą dochodzi do wniosku, iż nie ma podstaw do kwestionowania orzeczenia Sądu I instancji, a więc nie ma podstaw do sporządzenia i wnoszenia skargi kasacyjnej. Taka analiza sprawy oraz przyjęte w wyniku tej analizy przez adwokata stanowisko, że nie ma podstaw do wnoszenia skargi kasacyjnej pozwala adwokatowi na uchylenie się od sporządzenia i wnoszenia skargi kasacyjnej w sytuacji, gdy w jego ocenie brak jest ku temu podstaw. Tak więc to rozwiązanie ma służyć także adwokatowi, który tą opinią przekonuje stronę, której jest pełnomocnikiem, iż wnoszenie skargi kasacyjnej nie ma podstaw (LEX nr 1080401). Zdaniem orzekającego, ocena taka prowadząca do przekonania strony o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu sporządzonej opinii. Z treści powołanego § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia można wyprowadzić wniosek, że skoro Minister Sprawiedliwości przewidział za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej identyczną stawkę minimalną wynagrodzenia adwokata - 50% stawki minimalnej określonej w § 18 pkt 1 rozporządzenia, to oba pisma powinny charakteryzować się przynajmniej podobnymi wymogami formalnymi. Opinia taka, w ocenie orzekającego powinna zatem zawierać co najmniej właściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, ustalenie stanu prawnego, analizę prawną, ustalenie istnienia lub wykazanie nieistnienia zarzutów z uzasadnieniem oraz wnioski. Trudno przyjąć, aby skarga kasacyjna, której wymogi formalne wskazano literalnie w art. 176 p.p.s.a. była pismem procesowym wymagającym większego zaangażowania pełnomocnika przy jego sporządzeniu, niż opinia prawna o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, przy jednoczesnym określeniu wynagrodzenia pełnomocnika w identycznej wysokości. Sytuacja taka mogłaby bowiem prowadzić do stanu, w którym pełnomocnik prowadzący sprawę kierowałby się innymi przesłankami niż interes klienta, którego reprezentuje. Zdaniem orzekającego, podobnie jak w przypadku skargi kasacyjnej, szczegółowe i staranne sporządzanie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej jest obowiązkiem każdego adwokata i świadczy o właściwym pojmowaniu zadania Adwokatury strzeżenia praw i wolności obywatelskich w tym prawa obywatela do sądu. Z pism przedłożonych przez pełnomocnika skarżącego trudno doszukać się przekonującej argumentacji o braku podstaw zaskarżenia wydanego w sprawie postanowienia. Pełnomocnik ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia, że dokonał analizy akt. Tym samym podzielić należy pogląd wyrażony w literaturze postępowania cywilnego (mający odniesienie również do procedury sądowoadministracyjnej), że jeśli czynności podejmowane przez wyznaczonego pełnomocnika nie mają charakteru "pomocy prawnej" z uwagi na ich sprzeczność z zasadami profesjonalizmu, brak jest podstaw do przyznania adwokatowi ze środków Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (por. postanowienie SN z dnia 16 marca 2000 r., sygn. akt I PZ 86/99, Monitor Prawniczy 2000/11/681). Podsumowując powyższe, w ocenie orzekającego, wynagrodzenie ze środków budżetowych Skarbu Państwa pozostających do dyspozycji sądu należy się adwokatowi ustanowionemu z urzędu nie za samo stwierdzenie braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej lecz wyrażenie przezeń opinii sporządzonej przy zachowaniu standardów fachowości, gdzie adwokat przedstawia i wyjaśnia swoje racje oraz powody dla których nie znajduje szans na wygranie sprawy w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Ponieważ pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie w związku z faktycznym udzieleniem stronie pomocy prawnej, powinien wykazać w złożonej opinii poprzez jej prawidłowe sporządzenie, że pomoc taka stronie została udzielona. W realiach niniejszej sprawy, trudno za taką pomoc prawną uznać twierdzenie ograniczające się do oświadczenia braku możliwości wzruszenia postanowienia z dnia 16 stycznia 2014 r. Mając na względzie powyższe, stosownie do art. 250 oraz 258 § 2 pkt 8 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.