SA/Bd 2600/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Was Asesor WSA Mirella Łent Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi Miasta B. na decyzję Wojewody K.-P. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wojewoda K.-P. decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i art. 139 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst – Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (jedn. tekst – Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez S. W., T. P., K. W., M. W. i S. W. od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...], znak: [...] orzekającej o zwrocie części nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], stanowiącej działkę oznaczoną w ewidencji gruntów nr [...], k.m. 059 o pow. 0,0299 ha oraz o odmowie zwrotu części nieruchomości stanowiącej działki nr [...] o pow. 0,0110 ha, nr [...] o pow. 0,0974 ha, nr [...] o pow. 0,0055 ha i nr [...] o pow. 0,0098 ha w obrębie 059 – orzekł o: 1. uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...], znak: [...], 2. zwrocie nieodpłatnie na rzecz M. W. i S. W. – każdy do ½ części, nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], stanowiącej działkę oznaczoną w rejestrze gruntów nr [...] o pow. 0,098 ha, obręb 059, zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...] na rzecz Gminy B., 3. zwrocie nieodpłatnie na rzecz S. W. – do 5/8 części oraz T. P., K. W., M. W. i S. W. – każdy do 3/32 części, nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], [...] i [...], stanowiącej działki oznaczone w rejestrze gruntów nr [...] o pow. 0,0110 ha, nr [...] o pow. 0,0974 ha i nr [...] o pow. 0,0299 ha, obręb 059, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] na rzecz Gminy B., 4. odmowie zwrotu części nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], stanowiącej działkę oznaczoną w rejestrze gruntów nr [...] o pow. 0,0055 ha, obręb 059, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] na rzecz Gminy B. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ I instancji ustalił, iż objęte wnioskiem o zwrot działki przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Miejskiej Rady Narodowej w B. z dnia [...], znak: [...] zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości zapisanych w księdze wieczystej KW nr [...] oraz KW nr [...]. Podstawę wydanej decyzji Miejskiej Rady Narodowej stanowiły przepisy ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138). Zgodnie z art. 11 cytowanej ustawy z gruntów objętych podziałem 33% ogólnej powierzchni przechodziło na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej oraz jako działki budowlane umożliwiające prezydiom rad narodowych prowadzenie właściwej gospodarki terenami. Z decyzją wydaną przez Prezydenta Miasta B. w sprawie zwrotu nieruchomości nie zgodzili się wnioskodawcy. W złożonym odwołaniu podnieśli, iż działki, których zwrotu odmówiono, nie zostały wykorzystane na użytek publiczny. Rozpatrując odwołanie w oparciu o przedłożone w sprawie akta postępowania oraz oględziny dodatkowo przeprowadzone w postępowaniu odwoławczym i po uzupełnieniu materiałów dowodowych, organ II instancji stwierdził, że zgłoszone roszczenie zwrotu przejętej nieruchomości jest w pełni uzasadnione w odniesieniu do działek oznaczonych obecnie w rejestrze gruntów nr [...], nr [...], [...] oraz [...], obręb 059, zapisanych w księdze wieczystej KW nr [...] na rzecz Gminy B. Opisane działki mimo upływu ponad 30 lat od daty przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nie zostały wykorzystane na cel wskazany w art. 11 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138). W trakcie oględzin terenu przeprowadzonych w dniu 25 czerwca 2003 r. stwierdzono, iż przedmiotowe działki są użytkowane wyłącznie przez roszczących zwrotu i przez właściciela sąsiedniej nieruchomości – działka nr [...]. W odniesieniu do opisanych działek spełnione zostały zarówno faktyczne, jak i prawne przesłanki zbędności nieruchomości określone w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powołany przepis prawa precyzyjnie określa warunki, jakie muszą zaistnieć, aby nieruchomość została uznana za zbędną. Ma to miejsce wówczas, gdy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna (w tym przypadku od daty przejęcia) nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Organ administracji orzeka o zwrocie nieruchomości zbędnej na określony cel, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego władają nieruchomością. Nie wykorzystanie działek nr [...], nr [...], nr [...] oraz [...] przez ponad trzydzieści lat na jakikolwiek cel publiczny, brak ważnej decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu świadczy o ich zbędności dla celu, na który zostały przejęte. Jedynie działka oznaczona w rejestrze gruntów nr [...] o pow. 0,0055 ha, obręb 059 stanowiąca urządzony, wyłożony kostką chodnik, została wykorzystana na cel, dla realizacji którego została przejęta. W świetle art. 137 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy brak jest podstaw do zwrotu przedmiotowej działki, gdyż ta ze względu na jej wykorzystanie, winna pozostać własnością Gminy B. Przedstawione ustalenia dotyczące nieruchomości objętej roszczeniem zwrotu, przy jednoczesnym stwierdzeniu wadliwości rozstrzygnięcia organu I instancji, po wyłączeniu Prezydenta Miasta B. od dalszego prowadzenia sprawy, uzupełnieniu stosownego materiału dowodowego, dały podstawę do wydania przez organ odwoławczy decyzji orzekającej co do istoty sprawy. Ponieważ zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach, przejście przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło bez odszkodowania, zwrot nieruchomości następuje nieodpłatnie. Stosownie do art. 139 cytowanej wyżej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyło Miasto B. wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej działek [...], [...], [...] (pkt 2 i 3 decyzji). Skarżący zarzucił, że uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji jest ogólnikowe. Wskazano w uzasadnieniu fakty w sposób pobieżny, niezgodny ze stanem rzeczywistym. Nie dokonano oceny dowodów w sposób umożliwiający dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Według skarżącego sprawa nie została przez organ dostatecznie wyjaśniona do ostatecznego rozstrzygnięcia, czym naruszono art. 7 i 77 kpa. Ponadto zaskarżone rozstrzygnięcie nie spełnia wymogów art. 107 § 3 kpa. Wojewoda K.-P. podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniesienie przedmiotowej skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i nie zakończenie do tego dnia postępowania w sprawie skutkowało tym, że na mocy art. 97 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) – sprawa podlegała rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 134 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 – dalej zwaną ustawą p.p.s.a.) – Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując na podstawie art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontroli w zakresie zgodności zaskarżonej decyzji z obowiązującym prawem należało stwierdzić, że Wojewoda K.-P. podjął rozstrzygnięcie z naruszeniem prawa proceduralnego, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mianowicie niewłaściwym było, po wyłączeniu Prezydenta Miasta B. z prowadzenia sprawy, kontynuowanie postępowania odwoławczego. Słusznie przyjął Wojewoda K.-P., odwołując się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19.05.2003 r. OPS 1/03 ONSA 2003/4/115. że w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa, co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta. Wyłączenie osoby Prezydenta miasta od udziału w postępowaniu czyniło organ wykonawczy gminy niewładnym do działania. W tej sytuacji, wobec niezdolności organu do załatwienia sprawy, odpowiednie zastosowanie w rozpatrywanej sprawie miał przepis art. 26 § 2 kpa, według którego właściwym do załatwienia sprawy stał się Wojewoda, jako organ wyższego stopnia nad prezydentem miasta. Zauważyć przy tym należy, że Wojewoda mógł wyznaczyć do załatwienia sprawy inny podległy sobie organ, czego nie uczynił. W rezultacie Wojewoda obowiązany był załatwić sprawę należącą dotychczas do właściwości organu wyłączonego tj. Prezydenta Miasta B. działającego w sprawie jako organ I instancji. Wadliwym więc było rozpoznanie przez Wojewodę sprawy w trybie odwoławczym, przy założeniu, że wydana decyzja stała się ostateczna. W ten sposób naruszona została jedna z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, mianowicie zasada dwuinstancyjności postępowania uregulowana przepisami art. 15 oraz 127 kpa. Biorąc powyższe pod uwagę, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę uchylił zaskarżoną decyzję w całości. Jednocześnie w myśl art. 152 ustawy p.p.s.a. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. W toku ponownego załatwienia sprawy Wojewoda będzie miał na względzie wskazane wyżej przepisy dotyczące właściwości organu oraz zasadę dwuinstancyjności i albo wyznaczy inny podległy sobie organ do załatwienia sprawy w pierwszej instancji, a następnie rozpatrzy ewentualne odwołanie od decyzji tego organu, albo sam załatwi sprawę w pierwszej instancji z prawem odwołania do organu wyższego stopnia (art. 26 § 2 kpa w zw. z art. 127 kpa). G. Malinowska-Wasik M. Linska-Wawrzon M. Łent