I SA/Gd 100/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Kotlarek, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 maja 2024 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 lipca 2023 r. nr UP-485/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia 6 lipca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako ZUS lub organ), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) dalej: k.p.a., w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., ponownie rozpoznając sprawę, utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 9 maja 2023 r. o odmowie umorzenia K. S. (dalej jako strona lub Skarżąca) należności z tytułu nieopłaconych składek. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy: W dniu 17 lutego 2023 r. do ZUS wpłynął wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej. Decyzją z dnia 9 maja 2023 r. ZUS odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek, wskazując w uzasadnieniu, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.; a Skarżąca nie wykazała zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; nie wykazała też, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; ani nie wykazała, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona oświadczyła, że nie jest właścicielem domu, a jedynie współwłaścicielem. Ma rodzeństwo, które pomaga jej płacić podatek i rachunki. Dodała, że utrzymuje syna, który od 20 lat choruje psychicznie i jest agresywny. Do wniosku strona dołączyła kartę informacyjną leczenia szpitalnego z Wojewódzkiego Szpitala Psychiatrycznego z 27 kwietnia 2023 r. z pobytu syna w placówce w okresie od 3 marca 2023 r. do 27 kwietnia 2023 r. oraz decyzję Wójta Gminy z 10 lutego 2023 r. o łącznym zobowiązaniu pieniężnym w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za 2023 r. W dniu 4 lipca 2023 r. do ZUS wpłynęło pismo, w którym strona oświadczyła, że jest wdową, która utrzymuje od 20 lat chorego psychicznie syna. Podkreśliła, że sytuacja jest bardzo trudna, gdyż syn jest agresywny. W marcu 2023 r. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej o pomoc i do dziś jej nie otrzymała. Poinformowała też, że musi się martwić o opał na zimę. Ponadto dostarczyła dokumenty, że dom posiada we współwłasności, a samochód sprzedała, dlatego przemieszcza się rowerem. Strona podkreśliła, że żyje bardzo oszczędnie, jednak wszystko jest bardzo drogie. Decyzją z 6 lipca 2023 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. W uzasadnieniu ZUS wyjaśnił, że z przedłożonego przez stronę oświadczenia z dnia 26 września 2022 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że: strona jest wdową; ma czworo rodzeństwa, opiekuje się chorym synem; nie pracuje zarobkowo; od 7 maja 2018 r. pobiera rentę w wysokości 1.962,94 zł brutto tj. 1.786,28 zł netto; nie posiada dochodu z innych źródeł; nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłków z pomocy społecznej, ani nie korzysta z żadnych innych form pomocy. Strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 77 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 180 zł, 241 zł oraz 750 zł, z tytułu innych wydatków w wysokości 240 zł. Ponadto strona posiada zobowiązania finansowe: z tytułu podatków za okres 8 lutego 2022 r. w kwocie 7.722,03 zł, które zostały umorzone, z tytułu zaciągniętych kredytów za okres 30 listopada 2021 r. w kwocie 27.771,07 zł, tj. 500 zł miesięcznie. Strona posiada ¼ części domu, natomiast nie posiada majątku ruchomego, innych praw majątkowych, ani wierzytelności. Urząd Skarbowy umorzył stronie zadłużenie z tytułu podatków; strona spłaca należność za remont samochodu, którego już nie posiada po 100 zł miesięcznie. Z ustaleń ZUS wynika ponadto, że strona w dniu 31 sierpnia 2022 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego towarów; obecnie pobiera rentę rodzinną w wysokości 2.253,46 zł brutto, 2.050,65 zł netto; świadczenie jest wolne od potrąceń egzekucyjnych. Strona jest właścicielem 1/5 części gruntów rolnych zabudowanych o powierzchni 0,7136 ha. Strona ma troje dzieci: córkę oraz dwóch synów. ZUS ustalił też, że strona spłacała niniejsze zadłużenie w formie układu ratalnego, który terminowo realizowała do 10 raty, ostatnia wpłata dokonana 20 lipca 2022 r. w wysokości 949 zł; układ ratalny został zerwany. Wskazując na treść art. 24 u.s.u.s. ZUS stwierdził, że należności mogą być dochodzone, albowiem nie upłynął jeszcze termin, w którym należności ulegają przedawnieniu. W ocenie organu w sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Kolejno organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. ZUS podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i stwierdził, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania, ponieważ działalność gospodarcza nie jest już prowadzona. Organ uwzględnił, że strona cierpi na nadciśnienie, a jej syn choruje na schizofrenię paranoidalną, jednakże stwierdził, że strona otrzymuje świadczenie rentowe, które jest stałym dochodem wypłacanym bez względu na stan zdrowia oraz ewentualną konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny i może stanowić źródło sukcesywnej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest – w opinii ZUS - sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Organ zaznaczył, że jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie dłużnika niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb, czego po ponownej analizie sprawy nie można z całą pewnością stwierdzić, dlatego w rozpoznawanej sprawie ta przesłanka w ocenie ZUS nie zachodzi. W ocenie organu, ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie. ZUS dokonując rozeznania sytuacji finansowej strony ustalił, że minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego w IV kwartale 2022 r. zostało określone na kwotę 1.553,84 zł. Źródłem dochodu strony jest świadczenie rentowe w wysokości 2.050,65 zł. Zatem obecne dochody plasują się na poziomie wyższym od kwoty minimum socjalnego, co zdaniem organu prowadzi do wniosku, że egzystencja strony pozostaje niezagrożona. ZUS uwzględnił ponadto, że w piśmie z 14 marca 2023 r. strona poinformowała, że syn posiada własne źródło dochodu w postaci zasiłku z pomocy społecznej, jednak nie podała w jakiej wysokości. Wyjaśniła, że syn pomimo posiadanych środków finansowych nie partycypuje w wydatkach związanych z utrzymaniem domu i to strona sama musi pokrywać wszystkie koszty związane z utrzymaniem domu. Ponadto, w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym strona wykazała, że ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1.248 zł. W opinii ZUS, w związku z wykazanymi dochodami w gospodarstwie domowym strony można uznać, że posiada ona wystarczające środki na pokrycie wykazanych opłat, a zobowiązania z tytułu kredytu nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. ZUS zwrócił również uwagę i na tę okoliczność, że strona ma dorosłą córkę, która posiada własne źródło dochodu i mogłaby wesprzeć matkę. Organ podkreślił też, że w piśmie z 10 lutego 2023 r., strona oświadczyła, że zrobiła ogrodzenie działki, co świadczy to o tym, że pomimo powoływanej trudnej sytuacji udało się zabezpieczyć środki pieniężne na bezdyskusyjnie duży wydatek, który jak można przypuszczać, był zbliżony do wysokości przedmiotowego zadłużenia. Zdaniem ZUS, strona nie wykazała korzystania z pomocy społecznej. Korzystanie ze wsparcia instytucji socjalnych w szerokim zakresie byłoby dodatkowym potwierdzeniem trudnej sytuacji, ponieważ udzielenie pomocy ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, zdaniem ZUS, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Podjęcie decyzji o umorzeniu należności biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Zdaniem ZUS obecna sytuacja strony pozwala na spłatę zadłużenia w formie układu ratalnego. Jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości egzekwowania długu, choćby w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne. W ocenie ZUS, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 77 k.p.a., bowiem organ zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia. Skarżąca wywiodła od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w której wskazując na naruszenie art. 28 u.s.u.s. oraz trudną sytuację materialną i rodzinną związaną z chorobą syna, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Uzasadnienie skargi stanowi rozwinięcie stawianych zarzutów i w swojej istocie jest powtórzeniem argumentacji podnoszonej na wcześniejszym etapie postępowania. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia 5 stycznia 2024 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu podtrzymał skargę. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik zarzucił naruszenie: 1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz na jego dowolnej i jednostronnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza poprzez nieuwzględnienie i zbagatelizowanie sytuacji osobisto-majątkowej Skarżącej, w szczególności zaawansowanego wieku Skarżącej, jej stanu zdrowia, choroby syna, a także wysokości otrzymywanego świadczenia oraz braku oszczędności; - art. 8 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarte w niej zbyt ogólne stwierdzenia oraz brak sprecyzowania, uzasadnienia i wykazania z jakich przyczyn organ nie umorzył Skarżącej w szczególności należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pomimo wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku opisanego w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. - art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie należności pomimo wystąpienia całkowitej nieściągalności zadłużenia z majątku Skarżącej; - art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie należności z tytułu składek pomimo faktu wystąpienia uzasadnionych okoliczności. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że Skarżąca pozostaje w bardzo trudnej sytuacji życiowej, jest bowiem osobą starszą, schorowaną, utrzymującą się z otrzymywanego świadczenia rentowego, tj. renty rodzinnej w wysokości ok. 2050 zł miesięcznie. Strona nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, nie posiada jakichkolwiek oszczędności, a otrzymywane świadczenie rentowe w całości wydatkowane zostaje na bieżące koszty utrzymania Skarżącej. Skarżąca z uwagi na chorobę pełnoletniego syna (schizofrenia) sprawuje nad nim w zasadzie stałą opiekę. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, w opinii pełnomocnika, nie sposób zgodzić się z twierdzeniami ZUS, że Skarżąca ma realną możliwość spłacenia powstałego zadłużenia. Wręcz przeciwnie, wysokość uzyskanego przez Skarżącą świadczenia rentowego, a także wysokość kosztów comiesięcznego utrzymania, a także brak jakichkolwiek oszczędności uniemożliwia stronie spłatę zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Zdaniem strony skarżącej powyższe okoliczności uzasadniają stwierdzenie, iż w przedmiotowej sprawie występuje całkowita nieściągalność występującego zadłużenia, co uzasadnia umorzenie należności W ocenie pełnomocnika, ZUS w uzasadnieniu decyzji nie wyjaśnił, z jakich powodów nie znalazł podstaw dla umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w trybie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Sytuacja życiowa strony, w szczególności jej aktualny stan zdrowia, brak możliwości podjęcia zatrudnienia, brak posiadania oszczędności, a także konieczność sprawowania opieki nad chorym synem stanowi przejaw szczególnie uzasadnionego przypadku dający podstawę dla umorzenia powyższych należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona do sądu decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu skutkującym wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego. ZUS w zakresie niezbędnym dla prawidłowego rozpoznania sprawy zebrał obszerny materiał dowodowy, który wnikliwie ocenił w kontekście prawidłowo wskazanych przepisów prawa, zaś wyciągniętym wnioskom nie sposób zarzucić dowolności. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z dnia 6 lipca 2023 r. w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, a spór koncentruje się wokół rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie odmówił umorzenia tych należności. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jak wynika z ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił nieruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r., poz. 1520 ze zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. W ocenie Sądu, ZUS zasadnie przyjął, że z przyczyn oczywistych w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1, bowiem dłużnik żyje. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; nie ogłoszono upadłości; nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie zachodzi przesłanka braku majątku, ponieważ pobiera świadczenie rentowe, z którego może być prowadzona skuteczna egzekucja, jest właścicielką 1/5 części gruntów rolnych oraz nie wystąpiło kryterium braku następców prawnych – Skarżąca ma 3 dzieci; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie Skarżąca wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, dlatego że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ aktualnie postępowanie egzekucyjne nie jest prowadzone, a Skarżąca posiada majątek z którego taka egzekucja może być prowadzona. Zdaniem Sądu powyższe okoliczności wyłączają przesłankę całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W ocenie Sądu, ustalenie, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez stronę skarżącą (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11, LEX nr 1305514). Oznacza to, że ustalenia w zakresie przesłanki "całkowitej nieściągalności" dokonuje organ rozpoznający wniosek, bez względu na zakres inicjatywy dowodowej skarżącego w tym przedmiocie. Także bowiem w przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ stosuje art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 44/12, LEX nr 1310089). Zdaniem Sądu, ZUS zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie nie można jeszcze stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż w sprawie postępowanie egzekucyjne może być prowadzone, co wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. W ocenie Sądu organ nie naruszył w tym zakresie przepisu art. 28 u.s.u.s. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W myśl § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; - przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W ocenie Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie udowodniono okoliczności wynikających z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przemawiających za umorzeniem należności. Zdaniem Sądu, ZUS prawidłowo stwierdził, że Skarżąca nie wykazała aby poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia; nie wystąpiły również okoliczności o których mowa w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia, które miałyby negatywny wpływ na możliwości płatnicze i możliwość uzyskiwania dochodów przez Skarżącą. Organ wywiódł prawidłowy wniosek, że wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W przypadku Skarżącej, w opinii Sądu, przesłanka ta nie zachodzi, ponieważ pomimo trudności zdrowotnych Skarżąca dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci świadczenia rentowego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia, i może ono stanowić źródło stopniowej spłaty zadłużenia. Zdaniem Sądu, ograniczone możliwości płatnicze Skarżącej nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Według prawidłowych ustaleń organu, z przedłożonego przez stronę oświadczenia z dnia 26 września 2022 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że: strona jest wdową; ma czworo rodzeństwa, opiekuje się chorym synem; nie pracuje zarobkowo; od 7 maja 2018 r. pobiera rentę w wysokości 1.962,94 zł brutto tj. 1.786,28 zł netto; nie posiada dochodu z innych źródeł; nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłków z pomocy społecznej, ani nie korzysta z żadnych innych form pomocy. Strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 77 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 180 zł, 241 zł oraz 750 zł, z tytułu innych wydatków w wysokości 240 zł. Ponadto strona posiada zobowiązania finansowe: z tytułu podatków za okres 8 lutego 2022 r. w kwocie 7.722,03 zł, które zostały umorzone, z tytułu zaciągniętych kredytów za okres 30 listopada 2021 r. w kwocie 27.771,07 zł, tj. 500 zł miesięcznie. Strona posiada ¼ części domu, natomiast nie posiada majątku ruchomego, innych praw majątkowych, ani wierzytelności. Urząd Skarbowy umorzył stronie zadłużenie z tytułu podatków; strona spłaca należność za remont samochodu, którego już nie posiada po 100 zł miesięcznie. Z prawidłowych ustaleń ZUS wynika ponadto, że strona w dniu 31 sierpnia 2022 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego towarów; obecnie pobiera rentę rodzinną w wysokości 2.253,46 zł brutto, 2.050,65 zł netto; świadczenie jest wolne od potrąceń egzekucyjnych. Strona jest właścicielem 1/5 części gruntów rolnych zabudowanych o powierzchni 0,7136 ha. Strona ma troje dzieci: córkę oraz dwóch synów. ZUS ustalił też, że strona spłacała zadłużenie w formie układu ratalnego, który został zerwany. Źródłem dochodu strony jest świadczenie rentowe w wysokości 2.050,65 zł, a w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym strona wykazała, że ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1.248 zł. W opinii Sądu, ZUS zatem zasadnie przyjął, że obecna sytuacja zdrowotna nie przesądza o tym, że Skarżąca nie będzie w stanie regulować swoich zobowiązań (również w przyszłości) tym bardziej, że posiada źródło dochodu z tytułu otrzymywanego świadczenia rentowego. Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a., działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast należy mocno wyartykułować, że kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie ZUS, dlatego też Sąd nie może jakby tego chciała Skarżąca ponownie rozpatrzyć jej wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS. Taką decyzję może podjąć wyłącznie ZUS w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.). W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności składkowych. Po dokonaniu analizy sytuacji finansowej Skarżącej ZUS zasadnie stwierdził, że Skarżąca nie udowodniła, że jej sytuacja materialno - bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. W ocenie Sądu, prezentowana argumentacja jest prawidłowa, albowiem analiza akt sprawy pozwala stwierdzić, że przedłożona dokumentacja obrazująca stan majątkowy i sytuację rodzinną Skarżącej wskazuje, że Skarżąca z powodów zdrowotnych może regulować istniejące zaległości, bowiem osiąga dochód, co umożliwia zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji spłacenie zaległych należności. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że dołączona do skargi dokumentacja nie wpływa w sposób istotny na dokonaną przez organ ocenę sytuacji majątkowo – bytowej Skarżącej, bowiem Skarżąca nie przedstawiła dokumentu, z którego wynikałaby trwała niezdolność lub realna przeszkoda do uregulowania należności z tytułu składek. Sąd stanął na stanowisku, że zasadnie organ uznał, iż za odmową umorzenia przemawia również ocena struktury zadłużenia, tj. fakt, że zaniedbanie w tym zakresie dotyczy okresu prowadzenia działalności, co prowadzi do wniosku, że ubezpieczona w sposób rażący uchybiła obowiązkowi ustawowemu i zasadzie obowiązującej wszystkich płatników, a więc powszechności w systematycznym opłacaniu składek. Stosownie do art. 46 u.s.u.s., to właśnie ubezpieczony jako płatnik składek, jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej płatnik wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Organ ustalił wysokość ponoszonych przez Skarżącą opłat na utrzymanie, uwzględnił również, że Skarżąca nie wskazała na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości spłacenia należności. Oceniając obecną sytuację finansową Skarżącej, organ zasadnie uznał, że nie zachodzą przesłanki, które pozwalałyby na umorzenie przedmiotowych zaległości składkowych. Z przedłożonych do sprawy dokumentów, w tym oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że Skarżąca osiąga dochód w postaci świadczenia rentowego. Stan zdrowia nie wyklucza spłaty przedmiotowego zadłużenia z tytułu składek. Obowiązek regulowania zadłużenia wpływa oczywiście na sytuację finansową strony, jednakże nie można przyjąć, że sam w sobie powoduje konieczność umorzenia należności składkowych. Regulowanie należności cywilnoprawnych może stanowić obciążenie dla budżetu Skarżącej, jednakże sama w sobie nie wykluczona spłaty przedmiotowego zadłużenia, np. w ramach dogodnego układu ratalnego, który mógłby zostać zawarty w niniejszej sprawie po spełnieniu określonych warunków, co pozwoliłby Skarżącej na zaplanowanie wydatków z nim związanych, a ponadto mógłby pozwolić na niewszczynanie egzekucji. Sąd podkreśla, że przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podstawową kwestią jest ocena, czy w wyniku spłaty należności pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie w zaskarżonej decyzji ocena taka została prawidłowo przeprowadzona. Jak już wyżej zasygnalizowano, działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu Skarżącej. Należy zaakcentować, że podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla skarżącego. Pojęcie uzyskiwania dochodu jest pojęciem obiektywnym, o czym świadczy fakt, że ustawodawca umożliwia prowadzenie egzekucji np. z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń rentowych i emerytalnych oraz z wierzytelności zobowiązanego. Tym samym np. wynagrodzenie za pracę, renta lub emerytura są źródłami dochodu, które mogą być przeznaczone do pewnej wysokości na spłatę zadłużenia z tytułu składek, tak dobrowolne, jak i w drodze egzekucji administracyjnej. Zgodzić się zatem należy z wnioskiem organu, iż przedłożone w sprawie dokumenty nie dowodzą, aby Skarżąca nie mogła uregulować choćby części należności, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, ponieważ pociągnęłoby to dla niej zbyt ciężkie skutki. Wskazać należy, że płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. Nie jest wymaganym, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest bowiem rozłożenie należności na raty dostosowane do indywidualnych możliwości Skarżącej, które mogą być sukcesywnie spłacane. Okoliczności te zostały zatem słusznie, w ocenie Sądu, potraktowane jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania wobec Skarżącej ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. W opinii Sądu, organ prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając Skarżącej umorzenia zaległych składek. Dodatkowo należy wskazać, że w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872). W ocenie Sądu, organ nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a. ZUS podejmując rozstrzygnięcie w kontrolowanej sprawie zobligowany był z urzędu lub na wniosek strony, podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ ten był obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a ponadto ocenić, na podstawie całokształtu tego materiału, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wyraz powyższemu organ powinien dać w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto Sąd zwraca także uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżąca może ponownie wystąpić do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Dokonując analizy zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ona przepisów prawa materialnego, ani procesowego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego. Decyzja zawiera wszystkie prawem wymagane elementy, w tym uzasadnienie faktyczne i prawne, a także prawidłową podstawę prawną. Merytorycznie zaskarżona decyzja również nie budzi wątpliwości Sądu, bowiem dokonana przez organ analiza sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej Skarżącej, była kompleksowa, a rozstrzygnięcie nie nosiło cech dowolności, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.