I SA/Gd 1038/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości na rok 2014 postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W dniu 12 września 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący M. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. nr 88, poz. 553 ze zm.), skarżący podał, że nie posiada środków do życia, nie stać go na nic, jest osobą chorą po kontuzji, ma problemy zdrowotne i w związku z tym nie może podjąć pracy, pozostaje na utrzymaniu babci oraz rodziców, posiada zabudowaną nieruchomość komercyjną o powierzchni 8.600 m2, z której prowadzona jest egzekucja i która nie jest użytkowana. Wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wymienił raty kredytu i rehabilitację. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego, skoro skarżący oświadczając, że jest na utrzymaniu babci i rodziców, nie przedstawił posiadanych przez tych członków rodziny składników majątku, jak i źródeł oraz wysokości osiąganych przez nich dochodów. Obowiązek ujawnienia tego rodzaju danych wynika wprost z konstrukcji formularza urzędowego PPF, gdzie w rubrykach od 6 do 10 wnioskodawca winien wskazać osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, ich majątek oraz dochody. Wykazanie sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych tych osób było szczególnie istotne wobec oświadczenia skarżącego o ponoszonych stałych kosztach spłaty kredytu oraz rehabilitacji, jak również oświadczenia o braku jakichkolwiek środków do życia. Ponadto stwierdzić należy, że pomimo dwukrotnego już (postanowieniami z dnia 8 września 2015 r. i z dnia 26 kwietnia 2016 r.) odmówienia skarżącemu przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie z tej m.in. przyczyny, że skarżący uchylił się od przedłożenia dokumentów przedstawiających sytuacją finansową zarówno swej matki, jak i babci, skarżący również w obecnie rozpoznawanym wniosku zaniechał przedstawienia sytuacji finansowej osób, na których utrzymaniu, pozostaje. Z powyższych względów zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 20 września 2016 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania: a) w związku z pozostawaniem przez skarżącego na całkowitym utrzymaniu rodziców oraz babci - danych i dokumentów odnoszących się do ich sytuacji majątkowej i finansowej (obrazujących: źródło i wysokość dochodów osiągniętych przez nich w 2015 r., dochodów miesięcznych oraz ich średniej wysokości za okres od 1 czerwca 2016 r. w kwotach netto i brutto, stan środków i operacje księgowane na wszystkich ich rachunkach bankowych w okresie od 1 czerwca 2016 r., oświadczeń w przedmiocie posiadanych przez nich składników majątku i stałych zobowiązań, o których mowa w rubryce 7 i 11 formularza PPF); b) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych za skarżącego przez rodziców i babcię skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów jego utrzymania, w szczególności kosztów związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, internet, telefon, itp.), wydatków związanych z jego odpłatną rehabilitacją oraz spłat zaciągniętego przez niego kredytu, a także wysokość ponoszonych przez nich stałych miesięcznych wydatków związanych z własnym utrzymaniem; c) dokumentu obrazującego aktualny stan zadłużenia skarżącego z tytułu zaciągniętego kredytu oraz wysokość jego miesięcznej spłaty. W wezwaniu powyższym zawarto nadto pouczenie, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Przedmiotowe wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone w dniu 4 października 2016 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia do akt sprawy nie wpłynęły jakiekolwiek dokumenty źródłowe oraz oświadczenia wymagane ww. zarządzeniem. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na fakt, że na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca w żaden sposób nie odpowiedział, referendarz nie jest w stanie zweryfikować bardzo ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Wnioskodawca nie wyjaśnił m.in. jak jest sytuacja finansowa członków najbliższej rodziny, na których utrzymaniu pozostaje, nie wskazał wysokości ponoszonych wydatków z tytułu kredytu oraz rehabilitacji, które to dane miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku. Nie dołożył zatem należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca został pouczony, jakie dokumenty i oświadczenia oraz w jakim celu ma złożyć, a pomimo to dokumentów i oświadczeń takich nie przedstawił. Uniemożliwia to uwzględnienie wniosku, albowiem nie jest możliwe zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPF stwierdzenia wnioskodawcy, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej analizy sytuacji finansowej strony i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Istniejące nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają bowiem uznać, że strona udowodniła, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.