I SA/Gd 1050/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2007 r. postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. S. D. wnioskiem z dnia 28 lutego 2012 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, na utrzymaniu małżonków pozostaje uczęszczająca do szkoły średniej córka, źródłem dochodów rodziny jest prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza, przy czym na skutek wypadku, któremu uległ w dniu 31 grudnia 2011 r. nie osiąga on z tego tytułu dochodów, małżonkowie – poza nieruchomością, na której posadowiony jest dom o powierzchni 220 m2 i która obciążona jest hipoteką do kwoty 70.000 zł – nie posiadają innego majątku, skarżący posiada znaczne zadłużenie wobec banków z tytułu zaciągniętych kredytów na zakup samochodów ciężarowych, z jego rachunku bankowego prowadzona jest egzekucja. Wskazano również, że trudna sytuacja finansowa skarżącego wynika z obiektywnych trudności w branży transportowej. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270, dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 29 lutego 2012 r. (doręczonym w dniu 9 marca 2012 r.) wnioskodawca – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – zobowiązany został do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych oraz rachunków prowadzonych dla potrzeb wykonywanej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wypłaty, wpłaty, przelewy), a w przypadku ich nieposiadania – oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków w tym przedmiocie, (2) oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie uzyskiwanych przez nią miesięcznych dochodów (podania ich źródła oraz wysokości) wraz z dokumentem okoliczności te potwierdzającym; w przypadku nieosiagania dochodów – oświadczenia, czy ma ona status osoby bezrobotnej, jeśli tak – dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (decyzji/zaświadczenia z urzędu pracy), (3) oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych), (4) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego przez wnioskodawcę z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, ewidencji środków trwałych oraz kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania rodziny (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, inne), (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (7) dowodów potwierdzających wysokość zadłużenia wobec banków z tytułu zaciągniętych przez wnioskodawcę kredytów oraz kwotę ich miesięcznej spłaty, (8) dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca przedłożył następujące dokumenty: - wyciągi z rachunków kart kredytowych [...] posiadanych przez każdego z małżonków, których saldo zadłużenia na dzień 28 lutego 2012 r. wynosiło 9.323,52 zł oraz 9.244,09 zł, - zestawienie operacji dokonanych na rachunku bankowym wnioskodawcy prowadzonym przez [...] w okresie od 1 lutego do 13 marca 2012 r., za pośrednictwem, którego skarżący dokonuje spłaty kredytu mieszkaniowego zaciągniętego w tym banku i którego saldo końcowe wyniosło 101,99 zł wraz z potwierdzeniem aktualnego stanu zadłużenia z tytułu kredytu mieszkaniowego, które na dzień 13 marca 2012 r. wynosiło 20.148,57 CHF (miesięczna spłata w lutym br. wyniosła 430,72 zł, a w marcu br. – 423,67 zł), - wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] dla potrzeb działalności gospodarczej wnioskodawcy sporządzony za okres od 1 grudnia do 13 marca 2012 r., z którego prowadzona jest egzekucja administracyjna, a którego saldo końcowe było ujemne i wynosiło 15.500 zł, zaś wpływy ww. okresie ukształtowały się na poziomie 20.739,83 zł, - zestawienie przychodów, wydatków i dochodów sporządzone za listopad i grudzień 2011 r. oraz za styczeń 2012 r., - zaświadczenie od pracodawcy żony z dnia 12 marca 2012 r. o dochodach za okres od 1 grudnia 2011 r. do 29 lutego 2012 r., które wynoszą 253,12 zł netto (293,33 zł brutto) miesięcznie, - zgłoszenie aktualizacyjne NIP-1, - wezwania z dnia 3 stycznia i 2 marca 2012 r. do zapłaty kwoty 23.126,18 zł z tytułu umowy kredytowej, - wydruk z systemu rachunków kredytowych [...] potwierdzający kwotę zadłużenia z tytułu kredytu zaciągniętego na potrzeby działalności gospodarczej wnioskodawcy (saldo kapitału na dzień 29 lutego 2012 r. wynosiło 43.097,73 zł) oraz harmonogram spłat miesięcznych rat w okresie od 29 lutego 2012 r. do 30 października 2014 r., - fakturę za wodę i ścieki za okres od 1 stycznia do 21 lutego 2012 r. na kwotę 99,91 zł, - potwierdzenia dokonanych w dniu 20 lutego i 5 marca 2012 r. opłat za telefon oraz energię elektryczną w kwocie 582,52 zł i 584,77 zł. Analiza tych dokumentów nie pozwala uznać wnioskodawcy za osobę, która nie może ponieść kosztów postępowania w całości, czy też w części, w tym wpisu od skargi kasacyjnej oraz kosztów zastępstwa procesowego z wyboru. Z przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów księgowych wynika bowiem, że w okresie od listopada 2011 r. do stycznia 2012 r. z prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie towarowego transportu drogowego osiągnął on przychód w łącznej kwocie 54.741,65 zł, a zatem średnia miesięczna wysokość przychodów z tego tytułu wyniosła 18.247,21 zł. Wprawdzie w każdym z ww. miesięcy wnioskodawca wykazał stratę odpowiednio w wysokościach: 8.536,52 zł, 6.703,03 zł i 1.948,70 zł (deklarując przychody w kwotach: 21.172 zł, 18.110 zł i 15.459,65 zł oraz wydatki w kwotach: 29.708,52 zł, 24.813,03 zł i 17.408,35 zł), to jednak podkreślić należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wyjaśniono, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją. W konsekwencji miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W tym miejscu odnieść należy się do podnoszonej przez wnioskodawcę okoliczności nieosiągania dochodów w związku z wypadkiem, któremu uległ on w dniu 31 grudnia 2011 r. Przeczą temu dokumenty księgowe, z których jednoznacznie wynika, że po tej dacie skarżący nadal prowadził działalność gospodarczą, z której uzyskiwał przychody. W konsekwencji uznać należało, że wysokość przedstawionych przychodów, ale także wydatków ponoszonych na zakup towarów, które w udokumentowanym okresie stanowiły 70,45%, 70,39% i 61,82% wszystkich wydatków skarżącego związanych z działalnością gospodarczą, wskazuje, że skarżący dysponuje znacznymi środkami pieniężnymi. Oceny takiej, jak już wskazano, nie zmienia wykazywanie przez wnioskodawcę straty w prowadzonej działalności. Podkreślić przy tym należy, że zadeklarowane wydatki na zakup towarów nie były przez skarżącego ponoszone ani za pośrednictwem rachunku bankowego prowadzonego dla potrzeb wykonywanej działalności gospodarczej, z którego wyciąg przedstawił, ani też z rachunku karty kredytowej, co może świadczyć o tym, że skarżący dysponował znacznym kwotami w gotówce. O posiadaniu przez skarżącego środków pieniężnych może świadczyć także wysokość ponoszonych przez niego miesięcznych wydatków, w tym opłat za telefon w kwocie 582,52 zł, spłatę rat z tytułu kredytu mieszkaniowego, kredytu zaciągniętego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zwrócić również należy uwagę, że wnioskodawca nie nadesłał wszystkich wymaganych dokumentów, pomijając ewidencję środków trwałych, oświadczenie o posiadanych pojazdach mechanicznych, informację NIP-B stanowiącą załącznik do deklaracji NIP-1, w której zobowiązany jest wskazać numer rachunku bankowego, za którego pomocą rozlicza się z urzędem skarbowym. Natomiast dokumenty nadesłane przez skarżącego pozwalają przyjąć, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze selektywnie, manipulując danymi tak by potwierdzały jego trudną sytuację finansową. Końcowo wyjaśnić należy skarżącemu, że przewidziana w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z tych wszystkich względów uznano, iż wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.