I SA/Gd 1057/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 25 września 2007 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2004 r. postanawia przyznać wnioskodawcy prawo pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2008 r., złożonym na formularzu PPF, M. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 13 października 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw, w wyniku którego postanowienie straciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu została rozpoznana przez sąd. Postanowieniem z dnia 20 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż uznał, że wnioskodawca uniemożliwił prawidłową ocenę jego sytuacji finansowej, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów źródłowych, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W zażaleniu wniesionym na powyższe postanowienie skarżący wskazał na zmianę sytuacji osobistej jako przyczynę nieprzedłożenia dokumentów w terminie. Jednocześnie skarżący załączył do zażalenia następujące dokumenty: 1) decyzję w sprawie nadania numeru identyfikacji podatkowej, 2) historię rachunku bankowego, 3) powtórnie wypełniony formularz PPF, odzwierciedlający zmianę sytuacji życiowej skarżącego, 4) harmonogram spłat kredytu, 5) kopię wezwania na rozprawę przed sądem w sprawie rozwodowej, 6) umowę użyczenia lokalu mieszkalnego wraz z potwierdzeniem uiszczania opłat czynszowych. Postanowieniem z dnia 20 marca 2009 r., I FZ 58/09, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. W uzasadnieniu tego postanowienia podano, że okoliczności wskazane w piśmie strony z dnia 5 listopada 2008 r. uzasadniały umożliwienie stronie złożenia dokumentów obrazujących zmienioną sytuację majątkową i osobistą skarżącego. Wprawdzie wcześniej, 13 października 2008 r., referendarz sądowy WSA w Gdańsku odmówił już przyznania prawa pomocy, jednakże na skutek wniesienia sprzeciwu po raz kolejny WSA w Gdańsku stanął przed możliwością wyznaczenia skarżącemu dodatkowego terminu na przedstawienie dokumentów potwierdzających jego twierdzenia odnośnie zmienionej sytuacji majątkowej. Decyzja dotycząca przyznania prawa pomocy powinna być podjęta po uwzględnieniu całokształtu sytuacji życiowej wnioskodawcy. Wprawdzie to na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy, jednakże sąd I instancji – dysponując informacjami od skarżącego na temat istotnej zmiany jego sytuacji osobistej – powinien umożliwić wnioskodawcy zobrazowanie tej sytuacji stosownymi dokumentami. Na to, że w niniejszej sprawie faktycznie nastąpiła istotna zmiana sytuacji osobistej strony, wskazują dokumenty załączone do zażalenia na postanowienie WSA w Gdańsku. Jak wskazał NSA, sąd I instancji, ponownie rozpatrując sprawę, powinien dokonać oceny zasadności wniosku strony o przyznanie prawa pomocy, biorąc po uwagę również dodatkowe dokumenty i okoliczności, które zostały wskazane w zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Uwzględniając ocenę wyrażoną w ww. postanowieniu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił, że skarżący prowadzi obecnie samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymując się z dochodu uzyskiwanego z prowadzonej działalności gospodarczej. Średnia miesięczna wysokość tego dochodu za okres od stycznia do listopada ubiegłego roku wyniosła 3.023,04 zł brutto (dowód: zestawienie przychodu, kosztów i dochodu, k. 92). Wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jego majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 72 m2 oraz samochód osobowy marki Ford Sierra, rok produkcji 1991, o wartości około 2.500 zł. Z uwagi na sytuację osobistą (sprawa rozwodowa w toku, dowód: wezwanie na rozprawę, k. 98) skarżący wyprowadził się z mieszkania, które zajmował wspólnie z rodziną, i wynajął samodzielny lokal, za który opłaca czynsz w wysokości 1.500 zł miesięcznie i opłaty eksploatacyjne w kwocie 280 zł (dowód: potwierdzenia uiszczenia opłat, k. 101). W celu sfinansowania powyższego zaciągnął kredyt w banku na kwotę 10.000 zł, tytułem którego uiszcza miesięcznie ratę w wysokości 227,16 zł (dowód: harmonogram spłat kredytu, k. 96). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W świetle powołanych uregulowań przyznaje się prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania, oraz gdy nie pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy musi być rozpatrywana w dwóch aspektach, z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie Sądu skarżący wykazał, że nie ma aktualnie realnych możliwości finansowych poniesienia w niniejszej sprawie kosztów zastępstwa procesowego z wyboru bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Świadczy o tym wysokość uzyskiwanego przez skarżącego dochodu w stosunku do wysokości ponoszonych przez niego stałych i niezbędnych wydatków (czynsz oraz opłaty eksploatacyjne) oraz brak jakichkolwiek oszczędności, z których mógłby sfinansować koszty zastępstwa z wyboru. Należy też podkreślić, że aktualna sytuacja finansowa skarżącego znajduje odzwierciedlenie w przedłożonych przez niego na etapie zażalenia dokumentach źródłowych. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.