I SA/Gd 1079/07

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. R. K. zwrócił się z wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 24 grudnia 2007 r., o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wraz z wnioskiem przedłożono odpis zaświadczenia z dnia 31 października 2007 r. o wysokości pobieranego przez wnioskodawcę świadczenia przedemerytalnego oraz odpisy faktur z dnia 25 sierpnia i 31 października 2007 r. za zakup leków. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 cyt. ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle powołanych uregulowań wnioskodawcę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę pobiera on świadczenie przedemerytalne w wysokości 642,62 zł brutto, nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W rubrykach nr 6 i 8 formularza przeznaczonych dla wskazania osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą oraz podania ich stanu majątkowego wnioskodawca wpisał adnotację "nie dotyczy". W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podał, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, zajmuje jeden pokój w mieszkaniu syna, przeznacza miesięcznie 100 zł na mieszkanie i od 100 do 200 zł na leki. Wiadome jest z urzędu, iż wnioskodawca R. K. występował na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2006 r. jako pełnomocnik procesowy swojej małżonki L. K. (na podstawie pełnomocnictwa z dnia 29 marca 2006 r.) w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy zwrotu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1994 r. (sygn. akt I SA/Gd 474/04). Z akt ww. sprawy wiadomo również, iż małżonkowie zamieszkują wspólnie pod jedynym adresem (przy ul. [...]), w mieszkaniu ich syna M. K., a z oświadczenia L. K. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (złożonym na formularzu PPF w dniu 28 sierpnia 2004 r.) wynika, iż małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto znana jest z urzędu okoliczność, iż wnioskodawca występował również jako pełnomocnik swojej małżonki (na podstawie pełnomocnictwa z dnia 9 marca 2006 r.) w innej sprawie z jej skargi (sygn. akt I SA/Gd 137/04), w której reprezentował L. K. na rozprawie w dniu 10 marca 2006 r. i w której w dniu 30 czerwca 2006 r. doręczono mu odpis wyroku wraz z uzasadnieniem. W aktach ww. sprawy znajduje się oświadczenie skarżącej, złożone w dniu 30 marca 2004 r., w którym wskazała ona, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem R. K. Na podstawie art. 255 ww. ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z uwagi na wyżej opisane okoliczności faktyczne, w świetle których złożone przez wnioskodawcę oświadczenie budziło istotne wątpliwości, wezwano wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni: oświadczenia, czy pozostaje nadal w związku małżeńskim z L. K., w przypadku odpowiedzi negatywnej złożenia odpisu orzeczenia w przedmiocie rozwodu; w przypadku odpowiedzi pozytywnej złożenia oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych przez nią oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł przychodów małżonki wnioskodawcy i wysokości osiąganych z nich dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz przedłożenia stosownych dokumentów potwierdzających tę wysokość, oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę i jego małżonkę w 2007 r., wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczeń w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych oraz dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). Jednocześnie wnioskodawca został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie (doręczone w dniu 12 lutego 2008 r.) wnioskodawca złożył pismo, w którym wskazał: "Pozostaję nadal w związku małżeńskim z L. K., lecz od roku 1003 prowadzę oddzielne gospodarstwo domowe. Nie posiadam rozwodu z przyczyn finansowych, ponieważ na rozwód w obecnej sytuacji mnie nie stać". Nadto wnioskodawca oświadczył, że zawarł z małżonką umowę małżeńską wyłączającą wspólność majątkową oraz umowę dotyczącą podziału majątku, na podstawie której jego małżonka nabyła całość majątku, którego wartość na dzień 26 sierpnia 1993 r. wynosiła 10.500 (nowych) zł. Wnioskodawca wskazał, że jego małżonka posiada jedynie meble i sprzęty domowe o niewielkiej wartości nabyte na podstawie ww. podziału majątku, jej jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 1.200 zł, z której 500 zł przeznacza na utrzymanie ich studiującej córki, nie posiada nieruchomości, akcji, obligacji, kont i lokat dewizowych ani żadnego pojazdu. Nadto wnioskodawca oświadczył, że jego małżonka posiada rachunek bankowy, na który przekazywana jest jej emerytura, ale on nie zna tego rachunku, oraz że nie może dołączyć zaświadczenia o wysokości emerytury żony, ponieważ nie ma dostępu do tych dokumentów. Wskazał też, że opłaty z tytułu czynszu, energii elektrycznej, ogrzewania, gazu, itp. płacone przez małżonkę wynoszą około 300 zł miesięcznie. Do pisma wnioskodawca dołączył odpis umowy majątkowej małżeńskiej wyłączającej wspólność majątkową z dnia 25 sierpnia 1993 r. oraz odpis umowy o podział majątku wspólnego z dnia 26 sierpnia 1993 r. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji dotyczących jego małżonki. Wskazać należy, iż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, uchylił się od podania tak istotnych danych obrazujących stan majątkowy jego małżonki jak wysokość posiadanych przez nią oszczędności. Nie wykonał także nałożonego na niego obowiązku przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez nią dochodów i posiadanych zasobów finansowych (wyciągów z prowadzonych dla niej rachunków i lokatach bankowych), pomimo że został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia ww. danych i dokumentów tylko wówczas, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu. Podkreślić należy, iż wnioskodawca nie przedłożył też wymienionych w wezwaniu dokumentów źródłowych, dotyczących jego osobiście, tj. wyciągów z prowadzonych dla niego rachunków bankowych (alternatywnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych), oświadczenia o wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez niego w 2007 r., oświadczenia w przedmiocie posiadanych przez niego pojazdów mechanicznych oraz dowodów obrazujących wysokość ponoszonych kosztów utrzymania. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów – tylko tych które mają potwierdzać jego złą sytuację finansową – skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Skoro wnioskodawca nie przedstawił danych i dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami dysponuje on i jego małżonka i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania ich rodziny, to tym samym uniemożliwił ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.