I SA/Gd 1090/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 stycznia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia 8 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do grudnia 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem sporządzonym na formularzu PPF w dniu 11 października 2017 r. (data stempla pocztowego), S. K. (dalej jako "Skarżący") zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), wynika, że prowadzi on sam gospodarstwo domowe, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 565 zł, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 68 m2 i wartości 550.000 zł, nie posiada oszczędności, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, posiada zaś udziały w spółkach (których wartości nie podał), z jego majątku prowadzona jest egzekucja należności w kwocie ponad 2.000.000 zł, w ramach której zajęto posiadane przez wnioskodawcę udziały. Do swoich stałych wydatków wnioskodawca zaliczył ratę kredytu hipotecznego w kwocie 1.400 zł. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 27 października 2017 r. wezwał Skarżącego (poprzez jego profesjonalnego pełnomocnika) do przedłożenia, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, następujących dokumentów źródłowych: a) odpisów wszystkich złożonych zeznań podatkowych za rok 2016 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, b) zaświadczenia od pracodawcy o wysokości średniego wynagrodzenia netto za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją, czy jest z tego świadczenia prowadzona egzekucja, a jeżeli tak podania wysokości dokonanych w okresie trzech ostatnich miesięcy potrąceń, c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, d) oświadczenia, czy otrzymał w 2017 r. świadczenia z pomocy społecznej, jeżeli tak podania form i wysokości tej pomocy wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, jeżeli nie – wskazania, czy o taką pomoc się ubiegał, a jeśli tak przedłożenia odpisów decyzji odmownych w tym przedmiocie, e) zaświadczenia wystawionego przez bank o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę miesięcznych rat kredytowych za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją, czy kredyt jest spłacany terminowo, f) dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), g) dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy, w szczególności obrazujących aktualną wysokość dochodzonych należności oraz zastosowane środki egzekucyjne, h) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.), i) oświadczenia w przedmiocie wartości posiadanych udziałów w spółkach. Powyższe wezwanie doręczono na ręce pełnomocnika Skarżącego w dniu 20 listopada 2017 r. (k. 40 akt sądowych). W odpowiedzi Skarżący zwrócił się w dniu 27 listopada 2017 r. o przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych. Powyższy wniosek został uwzględniony zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 4 grudnia 2017 r., którym przedłużono zakreślony termin o 7 dni, o czym pełnomocnik wnioskodawcy został zawiadomiony w dniu 19 grudnia 2017 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 45 akt sądowych). Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 stycznia 2018 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując, że pomimo upływu zakreślonego terminu wezwanie o przedłożenie dokumentów pozostało bez odpowiedzi. Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku i nie przedłożył żadnego z w/w dokumentów, uniemożliwiając tym samym dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Z tych względów referendarz sądowy uznał, że Skarżący nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Postanowienie to doręczono na ręce pełnomocnika Skarżącego w dniu 25 stycznia 2018 r. Skarżący, pismem z dnia 1 lutego 2018 r., złożył sprzeciw od w/w postanowienia, nie uzasadniając go w żaden sposób. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) lub w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08, wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r. sygn. akt II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04, z dnia 29 lipca 2005 r. sygn. akt II FZ 470/05). W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości, o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązano Skarżącego do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu z dnia 27 października 2017 r. dokumentów źródłowych mających zobrazować jego rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Siedmiodniowy termin na przedłożenie wskazanych dokumentów, w związku z jego przedłużeniem na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 4 grudnia 2017 r., doręczonego w dniu 19 grudnia 2017 r., upływał z dniem 27 grudnia 2017 r. Powyższe wezwanie z dnia 27 października 2017 r. pozostało jednakże bez żadnej odpowiedzi. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku, gdyż nie przedłożył żadnego z wymienionych w wezwaniu dokumentów. Do sprzeciwu również nie załączono powyższej dokumentacji obrazującej sytuację finansową i majątkową Skarżącego. Skarżący wniesionego sprzeciwie w żaden sposób nie uzasadnił. Uznać zatem należy, że nie wypełniając wezwania referendarza sądowego z dnia 27 października 2017 r. do przedłożenia dokumentów źródłowych, uchylił się od przedłożenia dokumentacji poświadczającej jego sytuację majątkową. Tym samym Skarżący uniemożliwił usunięcie wszelkich niejasności dotyczących jego rzeczywistych możliwości finansowych. Mając na uwadze to, że Skarżący uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji źródłowej nie można przyjąć, że dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie Skarżącego polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa. Słusznie zatem wskazał referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie przez Skarżącego dokumentów źródłowych uniemożliwiło dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej, w szczególności jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Na marginesie Sąd wskazuje, że Skarżący, działając przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, wniósł skargę do tut. Sądu w dniu 22 czerwca 2017 r. (data stempla pocztowego), w związku z tym już od tego momentu liczył się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych, winien zatem zabezpieczyć na ten cel stosowne środki finansowe z bieżących dochodów, w znacznej wysokości. Z tych względów słusznie uznał referendarz sądowy, że nie można przyjąć, iż Skarżący wykazał, że nie jest w stanie – bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny – uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z przedstawionymi powyżej okolicznościami przemawiającymi za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.