I SA/Gd 1113/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Maria Flisikowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 listopada 2016 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. Decyzją z dnia 16 czerwca 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie administracyjne prowadzone z wniosku E.K. w przedmiocie umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wniosek E.K. z dnia 4 maja 2016 r. należy traktować jako wniosek o umorzenie na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r., poz. 1551). W dniu 30 czerwca 2016 r. E.K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie decyzji z dnia 16 czerwca 2016 r. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku, decyzją z dnia 18 lipca 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 16 czerwca 2016 r. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że podanie przez stronę wnioskującą innej podstawy prawnej dla postępowania z wniosku o umorzenie, przesądza o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego mającego na celu umorzenie należności z tytułu składek wszczętego na wniosek E.K. w oparciu o ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych. Na powyższe rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych E.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się umorzenia naliczonych składek. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych bezpodstawnie nie respektuje wyroków sądów administracyjnych, jakie zapadły w sprawie dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek. Strona zauważyła, że w wyrokach tych wskazane zostało, iż zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu, a mimo tego ZUS nadal egzekwuje składki. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Organ wskazał jednocześnie, że wniosek z dnia 4 maja 2016 r. o umorzenie składek, z jakim wystąpił E.K.- karta 4 akt - E.K. na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r., poz. 1551) – dalej w skrócie zwana ustawą abolicyjną, płatnicy mogli składać w terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Ustawa abolicyjna weszła w życie dnia 15 stycznia 2013 r, a zatem stosowne wnioski można było składać do dnia 15 stycznia 2015 r. Taki wniosek został w terminie złożony przez skarżącego, a decyzją z dnia 27 grudnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należnych składek. Odwołanie od tej decyzji zostało oddalone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego, z dnia 26 maja 2014 r., sygn. akt [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Dokonując oceny zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa, a zatem brak było podstaw do jej uchylenia. Dla ustalenia prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia należy w pierwszej kolejności wskazać na dokładny przebieg postępowania toczącego się z wniosku skarżącego, domagającego się umorzenia należnych składek. Wnioskiem z dnia 16 stycznia 2013 r. złożonym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (dalej w skrócie zwany Zakładem lub organem) E.K. wystąpił o umorzenie nieopłaconych należności za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 marca 2006 r., wskazując jako podstawę prawną ustawę abolicyjną. Decyzją z dnia 27 lutego 2013 r. Zakład uznał wniosek za bezprzedmiotowy i umorzył postępowanie w sprawie. Od powyższej decyzji E.K. wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2013 r. (sygn. akt [...]) Sąd Okręgowy uznał się niewłaściwym do rozpoznania sprawy i przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. Wyrokiem z dnia 10 września 2013 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 831/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Zakładu z dnia 27 lutego 2013 r. w przedmiocie umorzenia postępowania. W następstwie ponownego rozpoznania sprawy, Zakład decyzją z dnia 27 grudnia 2013 r. odmówił E.K. umorzenia należności z tytułu składek. Odwołanie od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 26 maja 2014 r. (sygn. akt [...]). Powyższy wyrok stał się prawomocny z dniem 12 lutego 2015 r. wobec oddalenia apelacji E.K. przez Sąd Apelacyjny w sprawie o sygn. akt [...]. E.K. w piśmie z dnia 10 września 2014 r. złożonym do Dyrektora Izby Skarbowej wniósł o zawieszenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 1 ust. 14 ustawy abolicyjnej. Postanowieniem z dnia 17 października 2014 r. Zakład odmówił zawieszenia postępowania, a powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 grudnia 2014 r. Wyrokiem z dnia 21 lipca 2015 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 236/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 grudnia 2014 r. W niniejszej sprawie przedmiotem rozpoznania jest decyzja Zakładu, który uznał, że rozpoznanie ponownego wniosku E.K. o umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o przepisy ustawy abolicyjnej jest bezprzedmiotowe, co w konsekwencji uzasadniało umorzenie postępowania. Zgodnie z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie zwanej k.p.a.), gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że umorzenie postępowania, o którym mowa w art. 105 § 1 k.p.a., ma miejsce wtedy, gdy wystąpi trwała i nieusuwalna przeszkoda w kontynuacji postępowania, a więc wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego. Przedmiotem tym jest sprawa administracyjna, toteż postępowanie to jest bezprzedmiotowe wówczas, gdy sprawa, która miała być załatwiona decyzją administracyjną nie miała tego charakteru przed datą wszczęcia postępowania lub utraciła ten charakter w jego toku (tak M. Jaśkowska i A. Wróbel w Komentarzu do kodeksu postępowania administracyjnego, LEX, i cytowana tam literatura). Bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wówczas, gdy odpadła jedna z konstytutywnych cech sprawy administracyjnej. Sprawę administracyjną określają elementy podmiotowe i przedmiotowe. Brak któregokolwiek z nich uzasadnia pogląd o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Inaczej mówiąc, brak podstaw prawnych lub faktycznych, materialnych lub procesowych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy powoduje brak przedmiotu postępowania. Decyzja o umorzeniu postępowania zapada zatem w sytuacji, gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub organ administracji stwierdził oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Według orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego bezprzedmiotowość postępowania rozumiana jest jako brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Umorzenie postępowania z powodu bezprzedmiotowości jest obligatoryjne a decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania, co do istoty sprawy oraz kończy jej zawisłość w danej instancji. Przedmiotowa sprawa odnosi się do wniosku E.K. z dnia 4 maja 2016 r. o umorzenie należności z tytułu składek. Dodać należy, że skarżący w piśmie z dnia 20 maja 2016 r. sprecyzował swój wniosek wskazując, że domaga się umorzenia należności w oparciu o przepisy ustawy abolicyjnej. Jak wynika z treści art. 1 ust 4 oraz art. 2 ust. 2 ustawy abolicyjnej, wnioski o umorzenie należności w oparciu o przepisy tej ustawy można było składać w ciągu 24 miesięcy od dnia wejścia jej w życie. Ustawa weszła w życie z dniem 15 stycznia 2013 roku, a zatem stosowne wnioski na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej mogły być składane do dnia 15 stycznia 2015 roku. Tylko złożenie wniosku w tym terminie uprawniało organy administracyjne do ich rozpoznania na podstawie przepisów przywołanego aktu prawnego. Wystąpienie z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej, w sytuacji gdy upłynął już wynikający z ustawy termin do ich złożenia, oblikowało organ administracyjny do umorzenia postępowania. Ustawa abolicyjna należała bowiem do tzw. ustaw incydentalnych, o ustalonym czasowo zakresie obowiązywania, wyznaczonym przez przepisy określające datę składania wniosków o umorzenie należności. Obowiązywała ona zatem przez okres 24 miesięcy od daty jej ogłoszenia. Innymi słowy, rozpatrzenie wniosku o umorzenie w oparciu o przepisy tej ustawy byłoby możliwe, gdy wniosek wpłyną w terminie do 15 stycznia 2015 roku. W przypadku wniosków złożonych po tej dacie, organ administracyjny nie jest władny merytorycznie odnieść się do złożonego wniosku, albowiem orzekałby bez podstawy prawnej, w oparciu o nieobowiązujący już akt prawny. Skoro termin do złożenia stosownego wniosku już upłynął, to tym samym jego rozpoznanie w oparciu o przepisy ustawy abolicyjnej nie jest możliwe i dopuszczalne. W konsekwencji uzasadniało to umorzenie postępowania przez Zakład jako bezprzedmiotowego. Należy przy tym dodać, że sprawa z wniosku skarżącego o umorzenie należności w oparciu o przepisy ustawy abolicyjnej została już prawomocnie rozstrzygnięta, a wniosek skarżącego został rozpatrzony odmownie. Umorzenie postępowania przez Zakład decyzją z dnia 18 lipca 2016 r. nie przekreśla oczywiście prawa skarżącego do złożenia stosownego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, ale może to uczynić wyłącznie w oparciu o przepisy obowiązującej ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 936). Dodać również należy, że strona skarżąca wywodzi z treści wyroków zapadłych przed tutejszym sądem administracyjnym nieprawidłowe wnioski co do tego, że należności z tytułu składek nie powinny być egzekwowane. Zauważyć należy, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia z dnia 10 września 2013 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 831/13 skutkował uchyleniem zaskarżonej decyzji z tej przyczyny, że organ nieprawidłowo ocenił treść pisma E.K. nazwanego przez niego "odwołaniem" i w konsekwencji nie rozpoznał wniosku zgodnie z treścią art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W związku z błędnym rozstrzygnięciem sąd administracyjny nakazał ponowne rozpoznanie i ocenę złożonego przez stronę wniosku, co zresztą zostało uczynione i skutkowało wydaniem przez Zakład decyzji z dnia 27 grudnia 2013 r. odmawiającej E.K. umorzenia należności z tytułu składek. W wyroku tym – co wymaga podkreślenia - nie przesądzono natomiast o zasadności samego wniosku strony co do żądania umorzenia należności na podstawie ustawy abolicyjnej. Dodania wymaga, że zawarte w wyroku stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu stanowiło konsekwencję obowiązku, jaki spoczywał na sądzie administracyjnym zgodnie z treścią art. 152 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) – dalej w skrócie zwanej p.p.s.a. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu obowiązującym w dacie wydawania wyroku przez sąd administracyjny, w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Przepis ten nakładał zatem na sąd obowiązek wskazania, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, albowiem w punkcie pierwszym orzeczenia sąd uchylił zaskarżony akt uznając, że ta konkretna decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Stwierdzenie o niewykonalności zasadzonej decyzji nie oznaczało jednak – jak zdaje się to wywodzić skarżący, że należności z tytułu składek należało umorzyć oraz, że nigdy nie mogą one być egzekwowane. Stwierdzenie o niewykonalności decyzji oznaczało jedynie i wyłącznie brak możliwości wykonania tej decyzji, która została zaskarżona, a nie każdego rozstrzygnięcia, które zostało następnie wydane w związku ze złożonym przez stronę wnioskiem. Taki sam skutek miało rozstrzygnięcie o niewykonalności zaskarżonego, uchylonego postanowienia, zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 lipca 2015 r., o sygn. akt I SA/Gd 236/15. Odnosiło się ono wyłącznie do braku możliwości wykonania postanowienia odmawiającego zawieszenia postępowania, natomiast nie skutkowało zakazem prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego. Dodania wymaga, że wyrok z dnia 21 lipca 2015 skutkował uchyleniem postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego z tej przyczyny, że Dyrektor Izby Skarbowej wydając zaskarżone postanowienie nie zbadał tego, czy decyzja z dnia 27 grudnia 2013 r. była decyzją prawomocną w dacie złożenia wniosku o zawieszenie postępowania i w dacie orzekania przez organy w przedmiocie odmowy zawieszenia. Zbadanie tej okoliczności, w ocenie sądu administracyjnego wydającego wyrok, miało istotne znacznie dla oceny zasadności wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, w świetle art. 1 ust. 14 ustawy abolicyjnej. Sąd w przywołanym wyroku w żadnym przypadku nie orzekał jednak o niedopuszczalności prowadzonej egzekucji i o niezasadności egzekwowania należnych składek. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.