I SA/Gd 1138/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Szymańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi K. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej - K.R. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 19 maja 2011 r. - wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G., obejmujących należności z tytułu: składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 4/2008 r. do 1/2009 r., składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 9/2008 r. do 1/2009 r. oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 9/2008 r. do 1/2009 r. Na podstawie ww. tytułów wykonawczych organ egzekucyjny wystawił w dniu 19.05.2011 r., w oparciu o art. 79 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r., nr 229 poz 1954 z późn. zm.) – dalej w skrócie zwana u.p.e.a., trzy zawiadomienia o zajęciu świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Powyższe zawiadomienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. otrzymał w dniu 24 maja 2011 r. W tym samym dniu odpisy tychże zawiadomień wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono również zobowiązanej. Pismem z dnia 26 maja 2011 r. (nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 30 maja 2011 r.) K.R. zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego podnosząc wykonanie lub umorzenie w części obowiązku oraz brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Zarzucając powyższe zobowiązana wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 19 maja 2011 r., uchylenie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego oraz wstrzymanie postępowania egzekucyjnego i wszystkich czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia zarzutów jak również sprawy o umorzenie odsetek z tytułu zaległych składek. W uzasadnieniu zobowiązana podniosła, że tytuły wykonawcze zostały wystawione, pomimo tego, iż dnia 10 stycznia 2011 r. wpłaciła na rachunek bankowy ZUS łączną kwotę [...] zł. Wskazała także, że o dokonanej zapłacie zawiadomiła ZUS pismem z dnia 25 stycznia 2011 r., które zawierało dodatkowo wniosek o umorzenie w całości lub w części odsetek. K.R. zarzuciła również, że nie został spełniony obowiązek doręczenia zobowiązanej upomnienia. Upomnienia wydane przez ZUS nie odpowiadały bowiem rzeczywistemu zadłużeniu zobowiązanej z tytułu zaległych składek. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 13 czerwca 2011 r. odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego, a następnie postanowieniem z dnia 17 czerwca 2011 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, uznał zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej za nieuzasadnione oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na wydane postanowienie K.R. złożyła zażalenie, wnosząc jednocześnie o wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia zażalenia. Po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez K.R. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 12 września 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy potwierdził, że K.R. dokonała w dniu 10.01.2011 r. wpłaty w łącznej kwocie [...] zł, z czego wpłata w wysokości [...] zł dotyczyła składek na ubezpieczenie społeczne, wpłata w wysokości [...] zł - składek na ubezpieczenie zdrowotne, zaś wpłata w wysokości [...] zł - składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wskazał jednocześnie, że brak było podstaw do stwierdzenia, iż wobec dokonanej wpłaty należności z tytułu składek zostały w całości uiszczone. Organ zwrócił bowiem uwagę na to, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 78, poz. 465 ze zm.) – dalej w skrócie zwane Rozporządzeniem, wpłata dokonana przez skarżącą podlegała zaliczeniu w części na należność główną a w części na odsetki. Taki sposób zaliczenia był konsekwencją nieterminowego uregulowania należności z tytułu składek. W konsekwencji uiszczona przez K.R. należność nie pokryła całości należności głównej; nie jest bowiem możliwe zaliczenie wpłaty dokonanej po terminie określonym w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych jedynie na pokrycie kwoty zaległych składek, bez uwzględnienia należnych odsetek za zwłokę. Organ zauważył również, że dla istnienia egzekwowanych obowiązków nie ma znaczenia okoliczność złożenia przez K.R. wniosku o umorzenie całości lub części należnych odsetek oraz złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w związku z wydaniem przez ZUS decyzji z dnia 28 kwietnia 2011 r. odmawiającej umorzenia należności z tytułu odsetek od zaległych składek w kwocie [...] zł. Zdaniem organu nie doszło także do naruszenia art. 33 pkt 7 u.p.e.a. Jakkolwiek kwota należności głównych obowiązków wskazanych w upomnieniach z dnia 14.01.2011 r. nie uwzględnia wpłaty dokonanej przez zobowiązaną, albowiem wierzyciel w dniu wystawiania upomnień nie dysponował informacją o dokonanej wpłacie, to jednak pozostaje to bez wpływu na skuteczność upomnienia. W przedmiotowych upomnieniach prawidłowo określono pozostałe dane umożliwiające jednoznaczne zidentyfikowanie wierzyciela, osoby zobowiązanej do wykonania obowiązków, rodzaj należności, okresy, którego należności te dotyczyły oraz termin, od którego liczy się odsetki. Upomnienia zawierają też informację o możliwości dobrowolnego uregulowania należności, gdyż w przeciwnym razie wdrożona zostanie egzekucja zmierzająca do przymusowego zaspokojenia wierzyciela. Wobec powyższego upomnienia z dnia 14.01.2011 r. spełniają wymogi wynikające z dyspozycji art. 15 § 1 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej za nieuzasadniony uznał także zarzut naruszenia przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia art. 124 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14.06.1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., nr 98 poz. 1071) – dalej w skrócie zwana k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia skonstruowane zostało w sposób jasny, nie pozwalający na powstanie po stronie zobowiązanej wątpliwości, co do przesłanek, którymi kierował się organ egzekucyjny podejmując rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wyczerpująco przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy, a w szczególności okoliczności, które przemówiły za stwierdzeniem niezasadności zarzutów: wykonania lub umorzenia w części obowiązku oraz braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Końcowo Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że w związku z nie stwierdzeniem okoliczności wyczerpujących dyspozycję przepisu art. 35 § 2 u.p.e.a., nie wydano postanowienia o wstrzymaniu czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia zażalenia. Od postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej K.R. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 35 § 2, art. 34 § 1, § 4 i § 5 w zw. z art. 33 pkt 1 i 7 u.p.e.a. oraz art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że Dyrektor Izby Skarbowej, przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiocie złożonego zażalenia, miał obowiązek rozpatrzyć w odrębnym postanowieniu wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych. Brak takiego postanowienia stanowi o naruszeniu art. 35 § 2 u.p.e.a. Skarżąca wskazała dalej, że upomnienia zostały jej doręczone pomimo uiszczenia całej kwoty należności głównej z tytułu zaległych składek. Jednocześnie wraz z dokonaną wpłatą został złożony wniosek o umorzenie całości lub części odsetek. W związku z tym, że sprawa w przedmiocie tego wniosku jest w toku, zdaniem skarżącej tytuły wykonawcze zostały wystawione przedwcześnie. Zdaniem strony nie został także spełniony wymóg doręczenia upomnień, albowiem ich treść nie odpowiadała rzeczywistemu zadłużeniu zobowiązanej. Wskazane przez organ egzekucyjny kwoty odpowiadały bowiem tym, które wynikały z zaległości skarżącej przed dokonaną wpłatą. Ponadto organ sporządził nieprawidłowe uzasadnienie, dokonując wadliwej oceny zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Jak stanowi art. 33 ust. 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Wykonanie obowiązku pieniężnego (a z takim mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie), jako przesłanka uniemożliwiająca prowadzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że wszelkie ciążące na zobowiązanym należności zostały zaspokojone poprzez zapłatę całej kwoty, prowadząc w ten sposób do wygaśnięcia zobowiązania. Obowiązek zaspokojenia całości zobowiązania dotyczy tak należności głównej jak i należności ubocznych. Należy w tym miejscu wskazać, że obowiązek skarżącej nie ograniczał się jedynie do uregulowania należności z tytułu nieuiszczonych składek ale również, z uwagi na ich nieterminową zapłatę obejmował konieczność zapłaty należnych odsetek. Obowiązku tego nie uchylało przy tym złożenie przez skarżącą wniosku o umorzenie należności ubocznych. Szczegółowe regulacje określające sposoby rozliczania wpłat dokonywanych przez płatników składek zostały zawarte w przepisach przywoływanego Rozporządzenia. Jak wynika z treści § 6 ust. 3 i 4 tego aktu wpłaty składek na ubezpieczenia społeczne, na Fundusz Emerytur Pomostowych, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych dokonane przez płatnika składek po terminie określonym w ustawie powinny obejmować również odsetki za zwłokę. W przypadku gdy wpłata nie uwzględnia odsetek za zwłokę, mimo jej dokonania po terminie określonym w ustawie, ZUS rozlicza dokonaną wpłatę proporcjonalnie na pokrycie kwoty zaległych składek oraz kwoty odsetek za zwłokę w stosunku, w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota zaległości z tytułu składek do kwoty odsetek za zwłokę. Przepisy Rozporządzenia w sposób jasny i nie budzący wątpliwości określają zatem sposób w jaki dochodzi do zarachowania wpłat dokonywanych przez zobowiązanego po terminie płatności składek. Z przepisu wynika również, że obowiązkiem płatnika jest uiszczenie całości należnej kwoty obejmującej zaległe składki i odsetki za zwłokę. Konsekwencją niewpłacenia całości istniejącego zadłużenia jest rozliczenie wpłaconej kwoty proporcjonalnie na poczet należności z tytułu składek oraz na odsetki. Jednocześnie przepisy Rozporządzenia nie dopuszczają możliwości określenia przez płatnika sposobu rozliczenia dokonanej wpłaty, który byłby wiążący dla ZUS. Oświadczenie skarżącej o zaliczeniu wpłaty wyłącznie na poczet zaległych składek pozostawało zatem prawnie bezskuteczne. Zdaniem Sądu dokonana przez skarżącą wpłata, jako nie pokrywająca całej kwoty zaległości, nie mogła doprowadzić do wygaśnięcia ciążącego na niej obowiązku pieniężnego. Uiszczona suma podlegała bowiem zaliczeniu nie tylko na należność główną (z tytułu zaległych składek), ale również na odsetki, które powstały w związku z nieterminowym regulowaniem zobowiązań. W związku powyższym trafnie stwierdzone zostało przez organ odwoławczy, że w rozpatrywanej sprawie nie doszło do wygaśnięcia obowiązku pieniężnego, a tym samym, nie było podstaw do uwzględnienia podnoszonego przez stronę zarzutu o jakim mowa w art. 33 ust. 1 u.p.e.a. Z uwagi na brak uregulowania ciążących na skarżącej zobowiązań w pełnej wysokości, organ egzekucyjny był uprawniony do rozliczenia dokonanej przez płatnika wpłaty zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów Rozporządzenia. Taki sposób rozliczenia doprowadził jednak do sytuacji, w której nadal pozostała nie zaspokojona cześć należności. Uzasadniało to zatem wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego do majątku zobowiązanej. Należy przy tym dodać, że wystawione przez organ egzekucyjny tytuły wykonawcze uwzględniały wpłatę dokonaną przez skarżącą, a zatem dochodzona w postępowaniu egzekucyjnym należność odpowiadała rzeczywistemu zadłużeniu z tytułu nieuregulowanych składek. Za nietrafny należy również uznać zarzut skarżącej co do tego, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte pomimo nie doręczenia stronie upomnień o jakich mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Niewątpliwe egzekucja administracyjna nie może zostać wszczęta, jeżeli wierzyciel, nie przesłał zobowiązanemu pisemnego upomnienia, zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Należy jednak podkreślić, że upomnienie nie stanowi rozstrzygnięcia władczego, które decydowałoby o sytuacji prawnej osoby, do której zostało skierowane. Ma ono jedynie przypominać o obowiązku zapłaty wymienionych w nim należności, informując o zagrożeniu skierowania sprawy na drogę egzekucji administracyjnej. Nie stanowi zatem o wadliwości upomnienia, a tym bardziej o jego braku, uwzględnienie w upomnieniu kwoty zaległości uiszczonej uprzednio przez zobowiązanego; nie powoduje to nieważności upomnienia i nie stanowi przeszkody do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Dodać przy tym należy, że wierzyciel nie ma obowiązku doręczać upomnienia przed każdorazowym wszczęciem postępowania egzekucyjnego, wystarczy jeśli uczyni to jednokrotnie. Upomnienie ma jedynie na celu przypomnienie o istniejącym obowiązku zapłaty i wezwanie do jego dobrowolnego spełnienia. Stąd dobrowolne wykonanie części obowiązku ciążącego na zobowiązanym nie może niweczyć skutku w postaci doręczenia upomnienia. Nie uchyla również możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego w stosunku do tej części należności, która nie została w sposób nieprzymuszony uiszczona. Podsumowując, nie mamy do czynienia z sytuacją braku doręczenia upomnienia, jeżeli wskazana w nim kwota zaległości, do której uregulowania jest zobowiązany płatnik, nie została pomniejszona o dobrowolnie dokonane przez płatnika wpłaty. Okolicznością uniemożliwiającą wszczęcie i prowadzenie egzekucji byłoby jedynie zaniechanie przez organ obowiązku wystawienia i doręczenia upomnienia zobowiązanemu. Z taka sytuacją nie mieliśmy jednak do czynienia w rozpatrywanej sprawie. Sąd podziela także pogląd wyrażony w wyroku WSA w Gliwicach z 27 października 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 391/09 (LEX nr 541926), że skoro ani u.p.e.a. ani rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) – dalej zwane rozporządzeniem wykonawczym nie obligują wierzyciela należności pieniężnych do wyłącznego posługiwania się wzorem druku upomnienia (stanowiącego załącznik nr 1 i 2 do rozporządzenia wykonawczego) to tym samym jego zastosowanie lub niezastosowanie nie ma żadnego wpływu na skuteczność czynności, o której mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. W sytuacji bowiem, gdy prawodawca chce by dany wzór druku był obligatoryjnie stosowany w danym postępowaniu, nakłada tego rodzaju obowiązek na określony podmiot, przepisem rangi ustawowej. Brak ustawowego nakazu wystawienia, według ustanowionego wzoru, dokumentów niezbędnych dla wszczęcia lub prowadzenia konkretnego postępowania oznacza, że dokument ten może być sporządzony w inny niż wskazany na wzorze sposób, zaś skorzystanie ze wzoru należy od woli podmiotu, który dane pismo ma sporządzać. W u.p.e.a. nakaz stosowania konkretnego wzoru dotyczy wystawienia tytułu wykonawczego (art. 26 § 1 i § 3) i zarządzenia zabezpieczenia (art. 156 § 2). W tym przypadku ustawodawca wskazał, że wzór taki powinien być określony w drodze rozporządzenia przez właściwego ministra ( art. 26 § 2 i art. 156 § 2). Wzór opracowany bez takiego upoważnienia stanowi jedynie propozycję, projekt, model druku do wykorzystania w danym postępowaniu, zaś brak ustawowego obowiązku jego stosowania powoduje, że skorzystanie z takiego wzoru nie ma znaczenia dla prawidłowości podjętej czynności ( wystawienia upomnienia ). Wzory druków upomnienia określone w załącznikach do rozporządzenia wykonawczego w żadnym razie nie modyfikują przepisu art. 15 § 1 u.p.e.a., stanowiąc wyłącznie wzorzec takiego druku do fakultatywnego wykorzystania przez wierzycieli należności pieniężnych, na których ciąży obowiązek przesłania zobowiązanemu wymaganego prawem upomnienia. Skoro zatem wierzyciel nie był zobowiązany a jedynie uprawniony do skorzystania z wzoru druku upomnienia, to tym samym wysyłając przedmiotowe upomnienie, zgodne z treścią art. 15 § 1 u.p.e.a., działał w granicach i na podstawie prawa. Sąd nie zgadza się również z zarzutem naruszenia art. 124 § 1 i 2 k.p.a. Nie jest bowiem uzasadnieniem wadliwym takie, w którym organ wyraża odmienną niż strona ocenę zarzutów co do prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Słuszny jest natomiast zarzut naruszenia art. 35 § 2 u.p.e.a. poprzez nie wydanie przez organ odwoławczy odrębnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wstrzymania czynności egzekucyjnych. Już z treści samego przepisu wynika, że możliwość wstrzymania czynności egzekucyjnych przez organ nadzoru może nastąpić przed rozpatrzeniem zażalenia. Wnioskować zatem należy, że rozpatrzenie wniosku złożonego przez zobowiązanego powinno mieć miejsce zanim jeszcze zażalenie zostanie rozpoznane. Intencją ustawodawcy było bowiem, aby w szczególnie uzasadnionych przypadkach, do czasu rozpoznania zażalenia, nie były podejmowane żadne czynności egzekucyjne. Wydanie odpowiedniego postanowienia w tym przedmiocie (pozytywnego lub odmownego) powinno zatem mieć miejsce przed rozpoznaniem wniesionego zażalenia, a ostatecznie jednocześnie z postanowieniem, które jest wydawane w następstwie złożenia zażalenia od postanowienia organu egzekucyjnego w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. Brak rozstrzygnięcia w przedmiocie złożonego wniosku, a jedynie ustosunkowanie się do jego treści w uzasadnieniu rozstrzygającego kwestie zgłoszonych zarzutów, musi jednak zostać uznane za uchybienie procesowe nie mające istotnego wpływu na wynik sprawy, nie mogło zatem stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Brak odrębnego rozpoznania wniosku strony, w żaden sposób nie wpływał bowiem na trafność rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym postanowieniu. Mając na względzie powyższe uwagi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) skargę oddalił nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.