I SA/Gd 120/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Sędziowie Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.),, Protokolant Monika Orska, po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. F. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe "A." Sp. z o.o. w podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia do października 2001 r. oddala skargę. Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z dnia [...] orzekł o odpowiedzialności M. F. – P. za zaległości podatkowe spółki z o. o. "A." w G. w podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia do października 2001 r. Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...], po rozpatrzeniu złożonego odwołania utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, że "A." sp. z o.o. nie uiściła ciążących na niej - jako podatniku -zobowiązań w podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia do października 2001r., które stały się zaległością podatkową w rozumieniu art. 51 Ordynacji podatkowej. Ponadto organ odwoławczy wskazał na bezskuteczność egzekucji prowadzonej wobec spółki "A.", formalnie stwierdzoną postanowieniem Urzędu Skarbowego nr [...]z dnia [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku spółki. Przywołując treść art. 21 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 169, poz. 1387) organ odwoławczy wywiódł, że do odpowiedzialności podatkowej osób trzecich z tytułu zaległości podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Zaległości podatkowe "A." sp. z o.o. w podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia do października 2001 r. powstały przed wejściem w życie ustawy z dnia 12 września 2002r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, a zatem do odpowiedzialności podatkowej M. F. – P. zastosowanie miały przepisy art. 107-109, art. 16 i art. 118 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002r. Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z przywołanymi przepisami członek zarządu sp. z o.o. może "uwolnić się" od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki wówczas, gdy zobowiązania podatkowe nie dotyczą okresu, w którym pełnił funkcję członka zarządu. Jak podał organ odwoławczy M.F. – P. była prezesem jednoosobowego zarządu "A." sp. z o.o. od dnia 12 stycznia 2001 r., co oznacza, że zobowiązania spółki powstały w czasie gdy pełniła obowiązki członka zarządu spółki. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może "uwolnić się" od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki, jeżeli wykaże, iż we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe), bądź niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź spółka posiada mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Przy czym organ odwoławczy podkreślił, że M. F.-P. nie wykazała zaistnienia żadnej z wymienionych negatywnych przesłanek orzeczenia o odpowiedzialności. Wprawdzie z akt sprawy wynika, iż - wobec nie wywiązywania się przez "A." sp. z o.o. ze zobowiązań pieniężnych -jeden z wierzycieli "B." sp. z o.o. pismem z dnia 17 sierpnia 1998r. złożył do Sądu Rejonowego w G. wniosek o ogłoszenie upadłości, jednakże działanie powyższe nie mogło stanowić, w ocenie organu odwoławczego przesłanki uwalniającej od odpowiedzialności za zaległości podatkowe podatnika, bowiem Sąd Rejonowy w G. - Wydział XII Gospodarczy Rejestrowy postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] oddalił złożony wniosek z uwagi na fakt, iż majątek spółki nie wystarczał na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego oraz nie pozwalał na pozyskanie w przyszłości środków niezbędnych do prowadzenia tegoż postępowania upadłościowego i zaspokojenia wierzycieli. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, iż dla uwolnienia się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe podatnika nie wystarczy samo "skuteczne" złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości – wniosek taki musi zostać bowiem złożony "we właściwym czasie". Przy czym czasem właściwym do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie jest moment, w którym brak jest środków na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem upadłościowym. Postępowanie upadłościowe pełni bowiem funkcję ochronną wobec wierzycieli. Również złożenie w dniu 14 listopada 2001 r. przez M. F.-P. w Sądzie Rejonowym w G. wniosku o ogłoszenie upadłości "A." sp. z o.o. nie może stanowić przesłanki uwalniającej członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości podatkowe podatnika, bowiem zarządzeniem z dnia 19 kwietnia 2004r. sygn. akt [...]Sąd Rejonowy w G. Wydział XX Gospodarczy z siedzibą w G. zwrócił przedmiotowy wniosek o ogłoszenie upadłości wobec nieuzupełnienia jego braków formalnych. Warunkiem zaś zwolnienia członków zarządu z odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o. jest tylko prawidłowy prawnie skutecznie złożony wniosek o ogłoszenie upadłości. Nie wywiera takich skutków wniosek zwrócony lub odrzucony przez sąd, co miało miejsce w niniejszej prawie. W ocenie organu odwoławczego w przeprowadzonym postępowaniu M. F. –P. nie wykazała także braku swojej winy w niezgłoszeniu we właściwym terminie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Jak podkreślił organ odwoławczy członek zarządu spółki z o.o. jest z założenia organem upoważnionym do reprezentowania spółki i powadzenia jej spraw i to z należytą starannością. Staranność ta zaś wymaga między innymi takiego zorganizowania pracy w ramach zarządu, aby w sposób stały i skuteczny zapewnić sobie wpływ na spółkę. Księgi rachunkowe spółki z o.o. pozwalają na zorientowanie się w każdym momencie jaki jest jej rzeczywisty stan majątkowy i finansowy, a zatem członek zarządu nie może zasłaniać się nieznajomością sytuacji finansowej spółki. Nie zgadzając się z decyzją Dyrektora Izby Skarbowej M. F. – P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 116 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez pominięcie faktu, iż niezgłoszenie wniosku o upadłość oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez winy skarżącej. W jej uzasadnieniu skarżąca podniosła, że nie można przypisać jej zawinienia co do faktu, iż nie wystąpiła skutecznie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Odpowiedzialność skarżącej była bowiem wyłączona bezpośrednio po objęciu stanowiska prezesa zarządu. Ponadto skarżąca podkreśliła, ze zorientowanie się w sytuacji finansowej spółki było utrudnione z uwagi na wyjątkowe okoliczności, a to przede wszystkim, że dokumentacja spółki wymagała uporządkowania. Ponadto skarżąca podniosła, iż była przekonana o tym, iż toczy się postępowanie upadłościowe z wniosku "B.". Wiadomość o zakończeniu postępowania skarżąca powzięła dopiero jesienią 2001 r., co skłoniło ja do bezzwłocznego złożenia kolejnego wniosku. Wprawdzie wniosek ten został zwrócony przez Sąd wobec nieuzupełnienia braków formalnych, jednak nieuzupełnienienie tych braków nie nastąpiło z winy skarżącej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, wywodząc jak w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, albowiem zaskarżona decyzja wbrew podniesionym zarzutom odpowiada prawu. Na wstępie rozważań zauważyć należy, iż zgodnie z art. 116 ustawy Ordynacja podatkowa przesłankami odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe tej spółki są: - powstanie zobowiązania w czasie pełnienia funkcji przez członka zarządu, - bezskuteczność egzekucji w stosunku do spółki w całości lub w części, - niewskazanie przez członka zarządu mienia, którego egzekucja jest możliwa, - niewskazanie przez członka zarządu, że złożono we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo wykazanie braku jakiejkolwiek winy w niepodjęciu działań w tym kierunku. Przy czym w orzeczeniu w orzeczeniu o odpowiedzialności członka zarządu spółki z o. o. organ podatkowy jest zobowiązany wykazać jedynie okoliczności pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce, zaś wykazanie zaistnienia którejkolwiek z przesłanek egzoneracyjnych spoczywa na członku zarządu. W tej kwestii poglądy orzecznictwa i doktryny są zbieżne i utrwalone (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2003 r. sygn. akt SA/Bd 85/03 – publ. "Przegląd Orzecznictwa Podatkowego" 2003 nr 4, poz. 93; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt I SA/Ol 345/04 - publ. ZNSA 2005/1/98; A. Mariański i A. Karolak, Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z o.o. ..., Warszawa 2004, s. 234-236; S. Babiarz i in. Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 402; B. Adamiak i in. Ordynacja podatkowa. Komentarz 2004, Wrocław 2004, s. 433). W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że skarżąca pełniła funkcję prezesa zarządu spółki z o.o. "A." w czasie powstania zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki. Bezsporna pozostaje także okoliczność, iż egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna, co zostało formalnie stwierdzone postanowieniem Urzędu Skarbowego nr [...]z dnia [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku spółki. Bezsporna między stronami pozostaje także i ta okoliczność, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki "A." nie został złożony we właściwym terminie, jak również że skarżąca nie wskazała na istnienie mienia spółki, z którego egzekucja byłaby możliwa. W tej sytuacji kwestia sporna sprowadza się w swej istocie do rozstrzygnięcia, czy skarżąca w prowadzonym postępowaniu wykazała, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki we właściwym czasie nastąpiło bez jej winy. W zakresie tej przesłanki skarżąca wskazywała, że funkcję prezesa zarządu spółki zaczęła pełnić w dniu 12 stycznia 2001 r., obejmując ją po swoim ciężko chorym mężu. Przy czym jak wyjaśniła w piśmie z dnia 30 listopada 2004 r. skierowanym do Dyrektora Izby Skarbowej długi spółki zaczęły narastać lawinowo wiosną 1998 r., kiedy to funkcję prezesa zarządu pełniła G. Ż. Sytuacja ta spowodowała złożenie wniosku o upadłość spółki przez jednego z jej wierzycieli, spółkę "B.". Skarżąca z uwagi na utrudniony dostęp do dokumentacji spółki nie posiadała wiedzy, obejmując funkcję prezesa zarządu, iż wniosek ten został oddalony. Dopiero zatem po powzięciu takiej informacji jesienią 2001 r., bezzwłocznie złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości spółki. Wprawdzie wniosek ten został zwrócony przez Sąd wobec nieuzupełnienia braków formalnych, jednak nieuzupełnienienie tych braków nie nastąpiło z winy skarżącej, albowiem nie była w posiadaniu dokumentów żądanych przez Sąd. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2005 r. sygn. akt I FSK 266/05 (publ. M. Podat. 2006/3/40) wyraził pogląd, który skład orzekający w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela, iż fragment przepisu art. 116 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, w którym postanowiono, że członka zarządu wyłącza od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o., wykazanie przez niego, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe), albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, należy rozumieć w ten sposób, że jedynie w przypadku gdy członek zarządu miał wpływ na dokonanie we właściwym czasie zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości (postępowania układowego), a nie nastąpiło w tym czasie zgłoszenie tego wniosku lub wszczęcie tego postępowania, od odpowiedzialności tej wyłączyć go może jedynie wykazanie, że nie nastąpiło to z jego winy. Odwołanie w ramach tej normy do wykazania braku winy członka zarządu spółki za niepodjęcie określonych w niej działań, a więc okoliczności wolicjonalnych, wskazuje jednoznacznie, że ustawodawca uznał, że członek zarządu nie może ponosić odpowiedzialności za okoliczności, na które nie miał jakiegokolwiek wpływu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż argumenty podniesione przez skarżącą pozwalają stwierdzić, iż jakkolwiek mogła ona nie mieć wpływu na doprowadzenie do zadłużenia spółki, to jednak miała wpływ na to, że w okresie gdy pełniła funkcję prezesa zarządu nie złożono wniosku o ogłoszenie upadłości. Spółka z o.o. "A." w momencie obejmowania przez skarżącą funkcji prezesa zarządu, tj. w dniu 12 stycznia 2001 r. znajdowała się w trudnej sytuacji finansowej, co potwierdza sama skarżąca. Bezskuteczna (wobec nie dostarczenia żądanych przez Sąd dokumentów) próba złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki podjęta przez skarżącą nastąpiła zaś dopiero w dniu 14 listopada 2001 r. Za trafne należy zatem uznać stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, iż skarżąca nie wykazała, iż niezgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło bez jej winy, albowiem członek zarządu spółki nie może zasłaniać się nieznajomością sytuacji finansowej spółki, czy też brakiem dostępu do dokumentacji spółki pozwalającego na prawidłowe zarządzanie spółką. Członek zarządu winien bowiem zorganizować swoją pracę z należytą starannością, aby w skuteczny sposób zapewnić sobie wpływ na spółkę. Objęcie funkcji członka zarządu kreuje powstanie szeregu obowiązków wobec spółki, w tym należytego prowadzenia jej interesów. Jednocześnie nie należy zapominać, że objęcie funkcji członka zarządu spółki może także rodzić konsekwencje w postaci przeniesienia odpowiedzialności za zaległości podatkowe tej spółki, w sytuacji gdy egzekucja wobec spółki okaże się bezskuteczna. Mając powyższe na względzie należało skargę oddalić w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).