I SA/Gd 1238/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus (spr.), Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi T. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 30 kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] (dalej jako "Dyrektor IAS"), działając na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako "k.p.a.") oraz art. 54 § 5 w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm., dalej jako "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zażalenia T. J. (dalej jako "Skarżąca") na postanowienie organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. (dalej jako "Naczelnik US") z dnia 1 marca 2019 r. w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie złożonej skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia nieruchomości na podstawie zawiadomienia nr [...] z dnia 24 stycznia 2019 r., uchylił w całości postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. 2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy: 2.1. Naczelnik US będący jednocześnie organem egzekucyjnym i wierzycielem, wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego – R. J. oraz jego małżonki odpowiedzialnej majątkiem wspólnym – Skarżącej, na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 21 stycznia 2019 r., obejmującego zaległość z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów z innych źródeł za 2008 r. Podstawę prawną dochodzonego obowiązku stanowiła decyzja Dyrektora IAS z dnia 5 grudnia 2016 r. (doręczona w dniu 27 grudnia 2016 r.), którą uchylono decyzję Naczelnika US z dnia 1 kwietnia 2014 r. w całości i ustalono zryczałtowany 75% podatek od dochodu z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2008 r. w wysokości 112.001 zł. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o w/w tytuł wykonawczy organ egzekucyjny dokonał na podstawie zawiadomienia z dnia 24 stycznia 2019 r. zajęcia nieruchomości, stanowiącej współwłasność majątkową małżeńską zobowiązanego i jego małżonki. Zawiadomienie doręczono wraz z tytułem wykonawczym 11 lutego 2019 r. Pismem z dnia 13 lutego 2019 r. Skarżąca wniosła skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia nieruchomości na podstawie zawiadomienia z dnia 24 stycznia 2019 r., zarzucając organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 110c § 1 - § 4 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie, wnosząc o uchylenie środka egzekucyjnego i wstrzymanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia skargi. 2.2. Naczelnik US postanowieniem z dnia 1 marca 2019 r. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie złożonej skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia nieruchomości na podstawie zawiadomienia z dnia 24 stycznia 2019 r. W uzasadnieniu organ egzekucyjny powołując się na fakt uchylenia zaskarżonej czynności w dniu 28 lutego 2019 r. (z powodu dokonania przez stronę w dniu 21 lutego 2019 r. zapłaty należności) przed rozpatrzeniem skargi, uznał że postępowanie w sprawie skargi na ww. czynność jest bezprzedmiotowe w myśl art. 105 § 1 w związku z art. 126 k.p.a. 2.3. W wyniku rozpatrzenia wniesionego zażalenia, Dyrektor IAS postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2019 r. uchylił w całości postanowienie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W uzasadnieniu Dyrektor IAS wskazał, że umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość jest orzeczeniem o charakterze formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Wydawane jest ono, gdy w sprawie zaistnieje jakakolwiek przyczyna powodująca brak jednego z elementów materialnego stosunku prawnego w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmiotowej, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Mając na uwadze powyższe, Dyrektor IAS stwierdził, że w badanej sprawie nie zaistniała przyczyna, która powodowałaby konieczność zastosowania art. 105 § 1 k.p.a. Przyczyną taką nie jest bowiem okoliczność uchylenia zaskarżonej czynności na skutek wyegzekwowania dochodzonego obowiązku. Rozpoznanie środka prawnego w postaci skargi na czynność powinno być niezależne od trwania samej egzekucji. Postępowanie egzekucyjne kończy się wraz z wyegzekwowaniem zaległości, ale dopiero po upływie terminów do wniesienia środków zaskarżenia. Stwierdzenie, że postępowanie ze skargi na czynność z wniesionej przez Skarżącą jest bezprzedmiotowe, niesłusznie pozbawia stronę obrony prawnej swoich interesów, zapewnionej przez przepisy u.p.e.a. W konsekwencji wniesiona przez stronę skarga na czynność zajęcia nieruchomości powinna zostać zbadana merytorycznie przez organ egzekucyjny w trybie określonym w art. 54 u.p.e.a. W świetle powyższego, Dyrektor IAS uznał, że okoliczności sprawy uzasadniają zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a., bowiem rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego z wierzycielem. Działanie organu I instancji w postaci zastosowania art. 105 § 1 k.p.a. naruszało zasady określone w art. 7 i art. 8 oraz w art. 77 § 1 k.p.a. Charakter uchybień, jakich dopuścił się organ egzekucyjny, przesądza o uchyleniu postanowienia i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Naruszenie przepisów postępowania, do jakich doszło w sprawie, nie może zostać sprostowane przez organ II instancji bez naruszenia wyrażonej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Naczelnik US winien w pierwszej kolejności wziąć pod uwagę wskazane w rozstrzygnięciu okoliczności. Niemniej jednak sposób przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w odniesieniu do wskazanych przesłanek i ocena uzyskanych dowodów w tym zakresie należy do kompetencji organu I instancji. Ponowne rozpatrzenie sprawy nie może ograniczać się jedynie do zbadania okoliczności wskazanych przez organ II instancji, bowiem organ I instancji jest zobowiązany do kompleksowego rozpoznania sprawy i wydania stosownego rozstrzygnięcia w jej przedmiocie. 3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżąca wniosła o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora IAS oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając: a) wystąpienie podstawy do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., bowiem postanowienie organu I instancji zostało wydane przez pracownika Urzędu Skarbowego podlegającego wyłączeniu od udziału w sprawie, którego bezpośrednio dotyczyła skarga na czynności egzekucyjne; b) naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., art. 105 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., art. 54 § 1, § 2, § 4, § 5, § 5a i § 6 w zw. z art. 110 c § 1 - § 4 u.p.e.a. oraz art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie. 4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: 5.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 5.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, których przedmiotem jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Ponadto, w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS. 5.3. Spór w rozpatrywanej sprawie dotyczy prawidłowości rozstrzygnięcia kasacyjnego Dyrektora IAS ze względu na uznanie braku podstaw do umorzenia przez organ egzekucyjny jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną z uwagi na uchylenie zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 105 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Stosownie do art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy m.in. art. 105 k.p.a. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a. Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury. Te przyczyny dzieli się na podmiotowe i przedmiotowe, te zaś na spowodowane "faktami naturalnymi" lub zdarzeniami prawnymi (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Go 678/19, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w CBOSA na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanej sprawie Sąd stwierdza, że zasadnie Dyrektor IAS uznał za nieprawidłowe stanowisko organu I instancji, wedle którego skoro zajęcie nieruchomości, którego dotyczyła skarga na czynność egzekucyjną wniesiona przez Skarżącą na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., zostało uchylone to skarga ta stała się bezprzedmiotowa, a także bezprzedmiotowe stało się postępowanie zainicjowane tą skargą. Słusznie Dyrektor IAS uznał, że z powyższym poglądem zgodzić się nie można. Zgodnie z treścią art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Skarga określona w powołanym przepisie służyć ma zapewnieniu możliwości weryfikacji w postępowaniu egzekucyjnym czynności podejmowanych przez organ lub egzekutora w celu wyegzekwowania obowiązku określonego w tytule wykonawczym. Zatem w przypadku wniesienia skargi określonej w powołanym przepisie, jej przedmiotem jest uprawnienie zobowiązanego do uzyskania wypowiedzi organu nadzoru co do prawidłowości czynności podjętych w postępowaniu egzekucyjnym przez organ egzekucyjny lub egzekutora. Tak określona istota skargi na czynności organu egzekucyjnego lub egzekutora przesądza o tym, że nie można uznać za bezprzedmiotową skargi, która dotyczy konkretnej czynności dokonanej w postępowaniu egzekucyjnym, chociażby czynność ta później została uchylona (tak też WSA w Warszawie w wyroku z dnia 6 grudnia 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 1688/07). Skoro czynność postępowania egzekucyjnego miała miejsce to zgodnie z treścią art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązany ma prawo do jej zweryfikowania z udziałem organu nadzoru. Należy przy tym podkreślić, że samo uchylenie czynności nie zawsze oznacza zniesienie wszystkich negatywnych skutków tej czynności, gdyż w przypadku niektórych czynności samo ich wykonanie pociąga za sobą skutki o charakterze nieodwracalnym. Zatem uzyskanie oceny legalności dokonanej w postępowaniu egzekucyjnym czynności może mieć znaczenie dla zobowiązanego w związku z możliwością dochodzenia naprawienia szkody wyrządzonej czynnościami niezgodnymi z prawem. Z tych względów organ nie mógł uznać, że w niniejszej sprawie wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., który na podstawie art. 18 u.p.e.a. ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tym samym – wbrew zarzutom skargi – prawidłowo Dyrektor IAS uchylił postanowienie organu I instancji umarzające postępowanie w sprawie złożonej przez Skarżącą skargi na czynność egzekucyjną i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Jak zasadnie wskazano bowiem w zaskarżonym postanowieniu – wniesiona przez stronę skarżącą skarga na czynność egzekucyjną powinna zostać zbadana merytorycznie przez organ egzekucyjny, a zatem rozstrzygnięcie sprawy wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości przez organ I instancji. Skoro konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, prawidłowym było skorzystanie przez Dyrektora IAS z rozwiązania prawnego wskazanego w art. 138 § 2 k.p.a. Wbrew żądaniom skargi nie było możliwe w takiej sytuacji orzeczenie przez Dyrektora IAS co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie skargi na czynność egzekucyjną i uchylenie tegoż środka egzekucyjnego, bowiem doprowadziłoby to do naruszenia określonej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania. Tym samym jako bezpodstawny jawi się zarzut naruszenia przez Dyrektor IAS art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 105 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Skoro zaś zaskarżone postanowienie Dyrektora IAS nie rozstrzygało sprawy w sposób merytoryczny, a jedynie formalny, nie mogły zostać skutecznie podniesione w niniejszym postępowaniu zarzuty naruszenia przepisów art. 54 § 1-6 w zw. z art. 110c § 1-4 u.p.e.a. Jednocześnie w ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przez Dyrektora IAS art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., bowiem zaskarżone postanowienie zawiera wszystkie wymagane powyższymi przepisami elementy składowe (oznaczenie organu i strony, datę, podstawę prawną, rozstrzygnięcie, pouczenie, podpis, uzasadnienie faktyczne i prawne), a strona skarżąca w żaden sposób nie sprecyzowała podniesionego w tym zakresie zarzutu. 5.4. Po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a ocena przeprowadzonego postępowania nie ujawniła wad, o których mowa w art. 145 p.p.s.a., dających podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną.