I SA/Gd 1262/15

Dnia 8 marca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 2 grudnia 2015 r. w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2015 roku, nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu i stwierdzenia uchybienia terminu p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2015 r., uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 19 października 2015 r., M. K. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł) oraz ustanowienie radcy prawnego. Nadesłany formularz PPF został przez skarżącego wypełniony w sposób nieprawidłowy. W związku z powyższym referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 2 listopada 2015 r. (doręczonym w dniu 19 listopada 2015 r.) wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych przedmiotowego wniosku poprzez wypełnienie, zgodnie z pouczeniem, rubryki 6 poprzez podanie danych personalnych osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym i stopnia ich pokrewieństwa ze skarżącym; rubryki 7.1 poprzez wymienienie wszystkich wymaganych danych dotyczących nieruchomości rolnej, będącej własnością skarżącego; rubryki 7.3 poprzez wskazanie typu, rodzaju, marki, rocznika posiadanych samochodów, maszyn i urządzeń; rubryki 10 poprzez wskazanie źródeł i wysokości dochodu osiąganego przez skarżącego oraz źródeł i wysokości dochodów osiąganych przez pozostałe osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym; rubryki 11 poprzez wskazanie rodzaju i wysokości posiadanych zobowiązań oraz wyszczególnienie rodzaju i wysokości stałych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W piśmie z dnia 26 listopada 2015 r. skarżący podał jedynie, że "osoby pozostające z nim to jego rodzina, tj. troje dzieci oraz osoba je wychowująca i towarzysząca w życiu", posiada majątek niezbędny do utrzymania siebie i rodziny oraz prowadzenia działalności gospodarczej, z której utrzymuje siebie i rodzinę oraz że osiągany dochód przeznacza na utrzymanie siebie i rodziny. Zarządzeniem z dnia 2 grudnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Referendarz wskazał, że skarżący nie uzupełnił w sposób prawidłowy braków formalnych wniosku, albowiem odpowiedź udzielona przez skarżącego nadal nie zawiera danych wymaganych w rubrykach 6, 7.1, 7.3, 10 oraz 11 urzędowego druku PPF. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. M. K. wskazał, że wykazał swoją sytuację majątkową w oświadczeniu złożonym do Sądu jednakże zostało ono uznane za niewystarczające. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawą z dnia z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) dalej w skrócie zwana Ustawą zmieniającą, dokonano nowelizacji ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) – dalej w skrócie zwanej p.p.s.a. Zgodnie z art. 2 Ustawy zmieniającej, przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Zmiany w p.p.s.a., które zostały dokonane Ustawą zmieniającą weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. Mając na uwadze to, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie ze skargi M. K. zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie Ustawy zmieniającej, podstawą rozstrzygnięcia będą przepisy p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek M. K. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W tym miejscu wskazać należy, że sankcja w postaci pozostawienia złożonego na urzędowym formularzu wniosku bez rozpoznania z art. 257 p.p.s.a. ("którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie") ma miejsce, gdy pomimo wezwania strony do uzupełnienia tego formularza w dalszym ciągu posiada on takie braki formalne, które uniemożliwiają mu nadanie prawidłowego biegu. Braku formalnego przy tym nie stanowią oświadczenia strony zawarte we wniosku, które uniemożliwiają ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy (zob. wyrok NSA z dnia 25 września 2012 r., II OZ 806/12). W rozpoznawanej sprawie M. K. złożył wniosek na urzędowym formularzu, a wszystkie rubryki tego wniosku zostały przez wnioskodawcę wypełnione. W takim przypadku nieuzupełnienie wniosku o dane wskazane w zarządzeniu referendarza z dnia 2 listopada 2015 r., które w istocie dotyczyły zobrazowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie uzasadniało pozostawienia wniosku bez rozpoznania, jako dotkniętego brakami formalnymi, lecz wniosek taki powinien podlegać merytorycznemu rozstrzygnięciu. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że wniosek M. K. należy rozpatrzyć odmownie. Pomimo tego, że wniosek M. K. nie zawierał braków formalnych, to jednak dane zawarte we wniosku nie pozwalały zobrazować rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Danych takich wnioskodawca nie dostarczył również w odpowiedzi na zarządzenie referendarza z dnia 2 listopada 2015 r. Mając na uwadze, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi przedstawienia swojej dokładnej sytuacji finansowej nie można przyjąć, iż dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację majątkową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów i stosownych oświadczeń skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa. W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz ogólnikowy charakter informacji zawartych w złożonym oświadczeniu majątkowym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.