I SA/Gd 1302/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Fabińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. z siedzibą w na decyzję Zarządu Województwa z dnia 25 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków przyznanych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa na lata 2007-2013 oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 25 lipca 2013 r. Zarząd Województwa, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 21 marca 2013 r. zobowiązującą "A" Sp. z o.o. z siedzibą w T., jako beneficjenta, do zwrotu środków przyznanych w ramach umowy o dofinansowanie projektu o numerze [...] pn.: ,,Wprowadzenie innowacyjnych rozwiązań produkcyjnych w przedsiębiorstwie "A" sp. z o.o. z siedzibą w T.", realizowanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa na lata 2007-2013 Osi priorytetowej 1 Rozwój i innowacje w MSP, Działania 1.1. Mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa, Poddziałania 1.1.1. Mikroprzedsiębiorstwa współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w kwocie 150 304,80 złotych. W uzasadnieniu Zarząd Województwa podał, że w dniu 03.02.2012 r. Instytucja Pośrednicząca przeprowadziła kontrolę projektu, w trakcie której zespół kontrolujący powziął wątpliwość co do posiadania przez beneficjenta statusu mikroprzedsiębiorcy na dzień składania wniosku o dofinansowanie, tj. na dzień 25.07.2008 r. Zgodnie z zapisami wniosku o dofinansowanie podział udziałów w przedsiębiorstwie beneficjenta przedstawiał się następująco: L. Z. - 43 %, D. K. - 43%, L. M. - 14%. W trakcie kontroli uzyskano informację, że L. Z. i D. K. pełnią funkcję w Zarządzie firmy "C" Sp. z o.o. W związku z powyższym zobowiązano beneficjenta do dostarczenia pełnego odpisu KRS oraz rachunku zysków i strat, bilansu wraz z informacją dodatkową za lata 2005-2007 firmy "C" Sp. z o.o. Analiza złożonych wyjaśnień oraz przedstawionych dokumentów, zdaniem Zarządu Województwa, wskazuje na powiązania osobowe "A" Sp. z o.o. i "C" Sp. z o.o. L. Z. oraz D.K., wspólnicy w przedsiębiorstwie "A" sp. z o.o. pełniący funkcję odpowiednio Prezesa i Wiceprezesa Zarządu oraz posiadający wspólnie aż 86% udziałów, byli również jedynymi wspólnikami w firmie "C" sp. z o.o., posiadając po 50% udziałów. Zdaniem Zarządu Województwa przedsiębiorstwa "A" sp. z o.o. i "C" sp. z o.o. wykonują swoją działalność na wspólnym/pokrewnym rynku w rozumieniu Rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (DZ.U.UE.L.2008.214.3). Firma "A" sp. z o.o. jest bowiem producentem mieszanek do wykonywania betonu natryskowego, natomiast "C" sp. z o.o. działa na rynku budownictwa hydrotechnicznego i drogowo-mostowego. Na powyższe wskazują przekazane przez beneficjenta dokumenty KRS, informacje zawarte na stronach internetowych powyższych firm, jak i zestawienie przedstawiające udział przychodów firmy "A" sp. z o.o. z transakcji handlowych z przedsiębiorstwem "C" sp. z o.o. w przychodach ogółem przedsiębiorstwa "A" sp. z o.o. Zdaniem organu drugiej instancji powyższe zestawienie potwierdza, że transakcje handlowe pomiędzy obiema firmami nie miały charakteru sporadycznego, lecz stanowiły znaczące źródło przychodów ze sprzedaży firmy "A" sp. z o.o. Również PKD obu firm jest takie samo. W świetle powyższego, organ drugiej instancji doszedł do przekonania, że przedsiębiorstwa "A" sp. z o.o. oraz "C" sp. z o.o., należy traktować jako przedsiębiorstwa powiązane, a w konsekwencji ( zgodnie z art. 6 ust.2 akapit 3 Załącznika nr 1 do Rozporządzenia Komisji WE nr 800/2008) dane beneficjenta ( "A" sp. z o.o.) należy uzupełnić danymi przedsiębiorstwa powiązanego ( "C" sp. z o.o.). Organ drugiej instancji, na podstawie danych wynikających z treści informacji dodatkowych do sprawozdań finansowych "C" sp. z o.o. za lata 2005,2006 i 2007, ustalił że zatrudnienie w tym okresie wynosiło odpowiednio 12,15 i 17 osób, a tym samym przedsiębiorstwo "A" sp. z o.o. jako powiązane z "C" sp. z o.o., na dzień składania wniosku o dofinansowanie projektu nie spełniało kryteriów definicji mikroprzedsiębiorstwa i w konsekwencji nie było podmiotem uprawnionym do wzięcia udziału w konkursie przeznaczonym dla mikroprzedsiębiorców. Odnosząc się do argumentacji podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zarząd Województwa zauważył, że beneficjent w dacie składania wniosku o dofinansowanie miał możliwość i obowiązek zapoznania się z zapisami art. 3 ust 3 Załącznika nr 1 do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008, które zawierają definicję przedsiębiorstwa powiązanego. Jednocześnie Zarząd podkreślił, że przepisy te, ani ich interpretacja nie uległy zmianie po złożeniu przez beneficjenta wniosku. Dodatkowo Zarząd Województwa wyjaśnił, że weryfikując wniosek o dofinansowanie przed przyznaniem dofinansowania organ nie prowadzi żadnej kontroli i polega wyłącznie na oświadczeniach podmiotu aplikującego o środki. Forma kontroli wniosków ma charakter formalny, nie jest badana rzetelność i prawdziwość oświadczeń, a podmioty aplikujące o środki są informowane o rygorach związanych z przyznaniem tego rodzaju dofinansowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "A" Sp. z o.o. wniosła o uchylenie obu decyzji Zarządu Województwa. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że próby obciążenia jej obowiązkiem zwrotu przyznanej uprzednio dotacji wyłącznie wskutek zmiany dotychczasowego kierunku interpretacji przepisów należy uznać za niedopuszczalne. Z akt sprawy nie wynika jakie są źródła odmiennej oceny tych samych przepisów, na podstawie których Agencja Rozwoju uznała w dacie podjęcia decyzji o przyznaniu dofinansowania, że spółka "A" jest mikroprzedsiębiorcą kwalifikującym się do uzyskania pomocy finansowej. Nie ulega przy tym wątpliwości, że skoro została zawarta umowa o przyznanie dofinansowania beneficjentowi, to albo podmiot przyznający dofinansowanie zaniedbał należytej weryfikacji statusu beneficjenta jako mikroprzedsiębiorcy, albo ocena tego statusu uległa zmianie (pomimo niezmiennego stanu faktycznego) wyłącznie wskutek zmiany interpretacji przepisów. W odpowiedzi na skargę Zarząd Województwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zarządu Województwa zobowiązującą skarżącą do zwrotu środków przyznanych w ramach umowy o dofinansowanie projektu o numerze [...] pn.: ,,Wprowadzenie innowacyjnych rozwiązań produkcyjnych w przedsiębiorstwie "A" sp. z o.o. z siedzibą w T.", realizowanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa na lata 2007-2013 Osi priorytetowej 1 Rozwój i innowacje w MSP, Działania 1.1. Mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa, Poddziałania 1.1.1. Mikroprzedsiębiorstwa współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Decyzja ta zapadła wskutek ustalenia, że skarżąca składając wniosek o dofinansowanie podała nieprawdę oświadczając, że jest mikroprzedsiębiorcą, co spowodowało rozwiązanie umowy o dofinansowanie i konieczność zwrotu otrzymanych środków. Istota sporu sprowadza się zatem do oceny, czy w dacie składania wniosku o dofinansowanie skarżąca posiadała status mikroprzedsiębiorcy czy też nie. Ocena czy przedsiębiorstwo spełnia kryteria przyznania pomocy w ramach wskazanego programu operacyjnego dokonywana jest w oparciu o przepisy Rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych) – Dz. U. UE. L. z dnia 9 sierpnia 2008 r. Nr 214, str.3. Rozporządzenie to dotyczy różnych rodzajów pomocy publicznej (w tym regionalnych programów pomocy), uznanych za zgodne ze wspólnym rynkiem i zwolnionych z obowiązku zgłoszenia planowanej pomocy, pod warunkiem spełnienia warunków określonych w rozporządzeniu. W tym miejscu zauważyć trzeba, że treść tych przepisów nie uległa zmianie po złożeniu przez skarżącą wniosku o dofinansowanie, zaś ich interpretacja nie nastręcza szczególnych trudności. Zgodnie z art. 1 załącznika I do rozporządzenia, za przedsiębiorstwo uważa się podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez względu na jego formę prawną. Załącznik wyróżnia trzy kategorie przedsiębiorstw, zbiorczo określane jako "MŚP": mikroprzedsiębiorstwa, małe przedsiębiorstwa i średnie przedsiębiorstwa. Zgodnie z art. 2 ust. 3 załącznika, mikroprzedsiębiorstwo definiuje się jako przedsiębiorstwo zatrudniające mniej niż 10 pracowników i którego roczny obrót lub całkowity bilans roczny nie przekracza 2 milionów EUR. W art. 3 załącznika zawarta została natomiast definicja przedsiębiorstwa samodzielnego, partnerskiego i powiązanego. Zgodnie z art. 3 ust. 1 załącznika, przedsiębiorstwo samodzielne oznacza każde przedsiębiorstwo, które nie jest zakwalifikowane jako przedsiębiorstwo partnerskie w rozumieniu ust. 2, ani jako przedsiębiorstwo powiązane w rozumieniu ust. 3. Ten ostatni przepis (art. 3 ust. 3) załącznika I do rozporządzenia stanowi, że przedsiębiorstwa powiązane oznaczają przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym z poniższych związków: a) przedsiębiorstwo ma większość praw głosu w innym przedsiębiorstwie w roli udziałowca/akcjonariusza lub członka; b) przedsiębiorstwo ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa; c) przedsiębiorstwo ma prawo wywierać dominujący wpływ na inne przedsiębiorstwo zgodnie z umową zawartą z tym przedsiębiorstwem lub postanowieniami w jego statucie lub umowie spółki; d) przedsiębiorstwo będące udziałowcem/akcjonariuszem lub członkiem innego przedsiębiorstwa kontroluje samodzielnie, zgodnie z umową z innymi udziałowcami/akcjonariuszami lub członkami tego przedsiębiorstwa, większość praw głosu udziałowców/akcjonariuszy lub członków w tym przedsiębiorstwie. W dalszej części powołanego przepisu wyjaśniono, iż zakłada się, że wpływ dominujący nie istnieje, jeżeli inwestorzy wymienieni w ust. 2 akapit drugi nie angażują się bezpośrednio lub pośrednio w zarządzanie danym przedsiębiorstwem, bez uszczerbku dla ich praw jako udziałowców/akcjonariuszy. Przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym ze związków opisanych w akapicie pierwszym z co najmniej jednym przedsiębiorstwem, lub inwestorów, o których mowa w ust. 2, również traktuje się jako powiązane. Poza powiązaniami danego przedsiębiorstwa z innymi przedsiębiorstwami poprzez udział jednego przedsiębiorstwa w kapitale drugiego, w praktyce występują również powiązania przedsiębiorstw przez osoby fizyczne. Powiązań tych dotyczy ostatni akapit art. 3 ust. 3 załącznika I do rozporządzenia. Przepis ten stanowi: "Przedsiębiorstwa pozostające w jednym z takich związków z osobą fizyczną lub grupą osób fizycznych działających wspólnie również traktuje się jak przedsiębiorstwa powiązane, jeżeli prowadzą swoją działalność lub część działalności na tym samym właściwym rynku lub rynkach pokrewnych". Za "rynek pokrewny" uważa się rynek dla danego produktu lub usługi znajdujący się bezpośrednio na wyższym lub niższym szczeblu rynku w stosunku do właściwego rynku. W świetle powyższego, oceniając status przedsiębiorstwa należy ustalić, czy udziałowcy danego przedsiębiorstwa są również udziałowcami w innych przedsiębiorstwach, czy przedsiębiorstwa te działają na tym samym lub pokrewnych rynkach, czy osoby pozostające w bliskich relacjach osobistych prowadzą wspólnie lub oddzielnie inne przedsiębiorstwa na tym samym lub pokrewnym rynku. Dalsze przepisy załącznika I do rozporządzenie nr 800/2008 przewidują, jakie dane należy brać pod uwagę przy określaniu kategorii przedsiębiorstwa (art. 4 i 5). Zgodnie natomiast z art. 6 załącznika, w przypadku przedsiębiorstw partnerskich i przedsiębiorstw powiązanych uwzględniać należy również dane każdego przedsiębiorstwa, które jest bezpośrednio lub pośrednio powiązane z danym przedsiębiorstwem. Z powyższej regulacji wynika wprost, że status przedsiębiorstwa ubiegającego się o dofinansowanie projektu należy oceniać łącznie z podmiotem powiązanym z wnioskodawcą. Chodzi bowiem o ustalenie rzeczywistego potencjału gospodarczego przedsiębiorstwa ubiegającego się o dofinansowanie. Pominięcie powiązań wpływających na pozycję gospodarczą przedsiębiorstwa mogłoby spowodować przyznanie dofinansowania podmiotowi, którego potencjał - dzięki powiązaniom z innymi podmiotami - przewyższa potencjał przedsiębiorstwa uprawnionego do pomocy. Stanowiłoby to naruszenie warunków przyznawania pomocy publicznej. Na konieczność badania powiązań przedsiębiorstw ubiegających się o pomoc wielokrotnie zwracał też uwagę Europejski Trybunał Sprawiedliwości, obecnie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co słusznie zostało podkreślone w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skarżąca spółka formalnie, składając wniosek o dofinansowanie, zgodnie z art. 2 ust. 3 załącznika I do rozporządzenia nr 800/2008, była mikroprzedsiębiorstwem. Trzeba jednak zauważyć, co prawidłowo ustalono w trakcie kontroli projektu, że skarżąca nie jest podmiotem samodzielnym, gdyż jest podmiotem powiązanym w rozumieniu cytowanego art. 3 ust. 3 załącznika I do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008. Sąd podziela stanowisko organu, że na istnienie powiązań wskazuje przede wszystkim to, że wspólnicy skarżącej spółki: L. Z. oraz D.K., posiadający wspólnie aż 86% udziałów, byli również jedynymi wspólnikami w firmie "C" sp. z o.o., posiadając po 50% udziałów. Prawidłowe jest także stanowisko Zarządu Województwa, że obie spółki działają na rynku pokrewnym. Firma "A" sp. z o.o. jest producentem mieszanek do wykonywania betonu natryskowego, natomiast "C" sp. z o.o. działa na rynku budownictwa hydrotechnicznego i drogowo-mostowego. Na powyższe wskazują przekazane przez beneficjenta dokumenty KRS, informacje zawarte na stronach internetowych powyższych firm, jak i zestawienie przedstawiające udział przychodów firmy "A" sp. z o.o. z transakcji handlowych z przedsiębiorstwem "C" sp. z o.o. w przychodach ogółem przedsiębiorstwa "A" sp. z o.o. Powyższe zestawienie potwierdza, że transakcje handlowe pomiędzy obiema firmami nie miały charakteru sporadycznego, lecz stanowiły znaczące źródło przychodów ze sprzedaży firmy "A" sp. z o.o. Także PKD obu firm jest takie samo. Nie ulega więc wątpliwości, że wskazane przedsiębiorstwa działają na tym samym lub pokrewnym rynku w rozumieniu przepisów rozporządzenia. Powiązania przez osoby fizyczne pozwalają na wzajemną współpracę przedsiębiorstw, ustalanie wspólnej strategii, wspólnych rynków zbytu, wzajemne udzielanie sobie pożyczek, zawieranie korzystnych dla danego przedsiębiorstwa umów, czy też wspólne korzystanie z nieruchomości lub pomieszczeń niezbędnych do prowadzenia działalności. W przypadku, gdy ta sama osoba jest właścicielem innego przedsiębiorstwa lub wspólnikiem z większościowym udziałem w innych przedsiębiorstwach albo członkiem organów innego przedsiębiorstwa działających na tym samym lub pokrewnym rynku może niewątpliwie wywierać wpływ na działalność przedsiębiorstwa. Takie nieformalne powiązania mogą mieć równorzędne znaczenie co udziały w innym przedsiębiorstwie. Wskazane przez Zarząd Województwa powiązania skarżącej spółki ze spółką "C" stanowią powiązania o jakich mowa w art. 3 ust. 3 załącznika nr I do rozporządzenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżąca pozostaje w jednym z określonych w art. 3 ust. 3 załącznika związków poprzez osoby wspólników działających jednocześnie w innym przedsiębiorstwie, które prowadzi swoją działalność lub część działalności na tym samym właściwym rynku lub rynkach pokrewnych. Powiązania te należało zatem uwzględnić dokonując oceny statusu przedsiębiorstwa skarżącej. Skarżąca składając wniosek o dofinansowanie nie uwzględniła tych powiązań i oświadczyła, że jest mikroprzedsiębiorcą w rozumieniu przepisów rozporządzenia Komisji WE. Podkreślić przy tym trzeba, że Skarżącą przystępując do konkursu, akceptowała warunki jego przeprowadzenia, a w tym zasady, na jakich określa się status mikroprzedsiębiorstwa jako jeden z warunków formalnych uczestnictwa w tym konkursie. Wynika to także z zapisów zawartej umowy o dofinansowanie. Zauważyć w tym miejscu należy, że na stronie internetowej Agencji Rozwoju w ogłoszeniu o konkursie znajdowały się informacje o wszelkich istotnych dokumentach, a nadto przepisy oraz w dokumentach dodatkowych również wyciąg z zaleceń Komisji 2003/361/WE z dnia 6 maja 2003 r. dotyczący definicji małych i średnich przedsiębiorstw (http://www.arp.gda.pl/225,konkurs-1-1-1-1-miroprzedsiebiorstwa.html). Rzeczą skarżącej było zatem, przed złożeniem wniosku, zapoznanie się z definicją mikroprzedsiębiorcy. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z 9 sierpnia 2011r., II GSK 1510/11 ( Lex nr 1068813), to na wnioskodawcy zgłaszającym do konkursu własny projekt o dofinansowanie ciąży obowiązek uważnego zapoznania się z priorytetami konkretnego programu operacyjnego, z przyjętym przez instytucję zarządzającą systemem realizacji strategii rozwoju, a następnie z dokumentacją konkursową i na nim też spoczywa obowiązek starannego i odpowiadającego założeniem danego programu operacyjnego przygotowanie dokumentacji konkursowej. Podkreślić przy tym należy, że art. 3 ust. 3 załącznika nr 1 do Rozporządzenia Komisji Nr 800/2008 w akapicie piątym przewiduje, że oświadczenia o statusie prawnym przedsiębiorstwa m.in. jako samodzielnego, nie wykluczają kontroli i postępowań wyjaśniających przewidzianych w przepisach krajowych i wspólnotowych. Trafnie przy tym wywodzi Zarząd Województwa, że kontrola wniosków o dofinansowanie przed przyznaniem dofinansowania ma charakter formalny. Ocena złożonych wniosków opiera się na oświadczeniach aplikujących o przyznanie pomocy. Nie można zatem zgodzić się z zarzutem, że na skarżącego został przerzucony ciężar zaniedbań po stronie Instytucji Pośredniczącej. Przeciwnie to po stronie skarżącej należy upatrywać zaniedbań, skoro składając wniosek o dofinansowanie, mając możliwość zapoznania się z zapisami definiującymi pojęcie mikroprzesiębiorcy, a nadto zobowiązując się w zawartej umowie do przestrzegania przepisów wspólnotowych w zakresie polityk horyzontalnych Unii Europejskiej, złożyła oświadczenie, że jest mikroprzedsiębiorcą w rozumieniu przepisów rozporządzenia Komisji WE. Tymczasem, w świetle obowiązującej definicji, w dacie składania wniosku o dofinansowanie statusu takiego nie posiadała. Powyższe obligowało organ do podjęcia kroków zmierzających do zwrotu środków przyznanych w ramach zawartej umowy o dofinansowanie. Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd oddalił skargę.