I SA/Gd 1308/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 14 kwietnia 2014 r., skarżąca H. K. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Do wniosku dołączyła odpis rocznego obliczenia podatku za 2013 r. (PIT-40A). W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że utrzymuje się z zasiłku emerytalnego w kwocie około 1.300 zł, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest właścicielką działki (przy czym nie wskazała jej powierzchni) i mieszkania o powierzchni około 60 m2, nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych. Działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 23 kwietnia 2014 r. wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni: 1) dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość miesięcznych dochodów z tytułu emerytury; 2) oświadczenia, czy osiąga dochody z tytułu najmu lub dzierżawy lokalu mieszkalnego, którego jest właścicielką (wskazany w rubryce nr 7.2 formularza PPF); jeżeli tak – przedłożenia dokumentów obrazujących ich wysokość (umowa najmu lub dzierżawy, potwierdzenia wpłat); 3) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 4) oświadczenia, czy wnioskodawczyni w okresie ostatnich sześciu miesięcy otrzymała jakiekolwiek świadczenia z pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter tej pomocy oraz jej wysokość; 5) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów jej utrzymania (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, inne); 6) dokumentów potwierdzających ponoszenie przez nią wydatków na odpłatne leczenie (pomoc lekarską i zakup leków); 7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na nią wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 8) dowodów potwierdzających okoliczność prowadzenia egzekucji względem majątku wnioskodawczyni oraz obrazujących wysokość egzekwowanych świadczeń i dokonane czynności egzekucyjne; 9) dokumentów w przedmiocie stanu zadłużenia wnioskodawczyni wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, dostawców mediów, kontrahentów i innych podmiotów; 10) oświadczenia, czy wnioskodawczyni pozostaje nadal w związku małżeńskim; jeżeli tak – przedstawienia dokumentów obrazujących wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto/netto męża oraz dokumentów obrazujących w sposób kompleksowy jego stan majątkowy, w tym posiadane przez niego nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na niego pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujące historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. Poinformowano też wnioskodawczynię, że nie jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonka tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawczyni przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono również, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty, w tym oświadczenia zawarte w formularzu PPF. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawczyni w dniu 30 kwietnia 2014 r. (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru, k. 67). Pismem z dnia 7 maja 2014 r. wnioskodawczyni zwróciła się o przedłużenie terminu do dostarczenia wymaganych dokumentów. Wyjaśniła przy tym, że z uwagi na uiszczenie przez nią należnego wpisu sądowego od skargi w dniu 3 lutego 2014 r. przedmiotowe wezwanie może okazać się zbędne. Do pisma dołączyła kopię potwierdzenia wpłaty kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Wniosek skarżącej został uwzględniony i zarządzeniem z dnia 14 maja 2014 r. przedłużono jej termin do nadesłania dokumentów do dnia 23 maja 2014 r., o czym została poinformowana pismem z dnia 19 maja 2014 r. Wnioskodawczyni, pomimo przedłużenia jej terminu do przedstawienia wymaganych dokumentów, nie wykonała nałożonego na nią obowiązku. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Odpis postanowienia doręczono skarżącej w dniu 16 czerwca 2014 r. Nie zgadzając się z ww. postanowieniem, H. K. w dniu 23 czerwca 2014 r. złożyła sprzeciw domagając się przyznania prawa pomocy. Skarżąca podkreśliła, że przedstawiła Sądowi swoją trudną sytuacją materialną i dlatego nie może zgodzić się z kwestionowanym postanowieniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje : Stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawczynię wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Wymaga wyjaśnienia, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że postanowienie w przedmiocie prawa pomocy winno być wydane po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności, dotyczących sytuacji finansowej strony występującej z wnioskiem o jego przyznanie, przy czym na gruncie prawa pomocy wyłączona jest zasada oficjalności. Zatem to wnioskodawca powinien przekonać sąd administracyjny o istnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy i odpowiednio uwiarygodnić swoją sytuację majątkową i finansową (por. postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 213/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy mieć również na uwadze, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy wnioskodawczyni nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Co więcej, analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo, manipulując danymi tak, aby potwierdzały jej trudną sytuację finansową. Tym samym oświadczenie skarżącej uznać należało za niewiarygodne i nadal budzące uzasadnione wątpliwości. W konsekwencji brak jest podstaw, aby uznać skarżącą za osobę ubogą, która nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych. Wskazać należy, iż w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że utrzymuje się z zasiłku emerytalnego w kwocie około 1.300 zł, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest właścicielką działki (przy czym nie wskazała jej powierzchni) i mieszkania o powierzchni około 60 m2, nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych. Natomiast z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez wnioskodawczynię oraz jej małżonka w sprawach, toczących się przed tut. Sądem, wynika, iż pozostaje ona w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z małżonkiem pod jednym adresem. Skarżąca w dotychczas składanych wnioskach w rubryce nieruchomości deklarowała jedynie mieszkanie o powierzchni 45 m2, a wśród innych składników majątku – samochód osobowy. Z uwagi zatem na powzięte wątpliwości co do możliwości płatniczych skarżącej pismem z dnia 23 kwietnia 2014 r. zobowiązano wnioskodawczynię do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Co istotne, na wniosek skarżącej, zarządzeniem z dnia 14 maja 2014 r. przedłużono jej termin do nadesłania dokumentów do dnia 23 maja 2014 r., o czym wnioskodawczyni została poinformowana pismem z dnia 19 maja 2014 r. Wnioskodawczyni, pomimo przedłużenia terminu do przedstawienia wymaganych dokumentów, nie wykonała nałożonego na nią obowiązku. Podkreślenia wymaga, że na etapie składania sprzeciwu od postanowienia z dnia 6 czerwca 2014 r., wnioskodawczyni nie przedłożyła także żadnego ze wskazanych dokumentów. Na uwagę zasługuje również to, że wnioskodawczyni uchyliła się nie tylko od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów źródłowych, ale nawet od złożenia dodatkowych oświadczeń co do swojej sytuacji rodzinnej. W świetle powyższego należało zatem przyjąć, że to sama wnioskodawczyni uniemożliwiła, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej. Zaniechanie wnioskodawczyni w tym zakresie skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości, dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Wbrew twierdzeniom skarżącej, okoliczność uiszczenia przez nią wpisu od skargi nie oznacza zbędności zastosowania art. 255 p.p.s.a. w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Sąd zauważa, że skarżąca została prawidłowo pouczona, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Już z samego faktu nałożenia na nią zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. złożenia oświadczeń oraz dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych, mogła przewidzieć, że niezłożenie stosownych dokumentów i oświadczeń będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. Skarżąca uchyliła się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jej sytuację finansową w sposób niebudzący wątpliwości. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Reasumując, skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie w taki sposób, aby potwierdzała, iż nie ma ona realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest ona w stanie uiścić koszty postępowania, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez nią oświadczenia. Postępowanie skarżącej nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.