I SA/Gd 1308/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 2 marca 2015 r. skarżąca H. K. zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z innymi osobami, jej jedyny majątek stanowi samochód osobowy, utrzymuje się z niskiej emerytury, choruje. Do wniosku dołączyła odpis: decyzji ZUS z dnia 1 marca 2014 r. o waloryzacji emerytury, zawiadomienia z ZUS z dnia 13 października 2014 r. o wysokości emerytury oraz dokonywaniu potrąceń egzekucyjnych od listopada 2014 r., zaświadczenia lekarskiego z dnia 21 sierpnia 2014 r.; postanowienia Sądu Okręgowego [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 października 2013 r. sygn. akt [...], którym została zwolniona od opłaty od apelacji, postanowienia Sądu Rejonowego [...] Wydział Cywilny z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt [...], na podstawie którego mąż skarżącej został zwolniony od opłaty od zażalenia. Zarządzeniem z dnia 16 marca 2015 r. wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") referendarz sądowy wezwał skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ oświadczenia, czy skarżąca pozostaje nadal w związku małżeńskim; jeżeli tak – przedstawienia dokumentów obrazujących wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto/netto małżonka W.K. oraz dokumentów obrazujących w sposób kompleksowy jego stan majątkowy, w tym posiadane przez niego nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na męża pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez męża rachunków bankowych (wskazanych w punkcie 1.c) niniejszego wezwania); b/ dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość miesięcznych dochodów z tytułu emerytury z uwzględnieniem dokonywanych potrąceń egzekucyjnych; c/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; d/ w związku z zamieszkiwaniem przez skarżącą pod wspólnym adresem z małżonkiem W.K. oraz synem M. K. wskazania, czy skarżąca partycypuje w kosztach związanych z eksploatacją nieruchomości (opłatach za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, inne), a jeśli tak – w jakiej wysokości miesięcznie, przy czym kwota wydatków z tego tytułu winna zostać udokumentowana; e/ dokumentów potwierdzających ponoszenie przez skarżącą wydatków na odpłatne leczenie i ich wysokość (wizyty, badania lekarskie i zakup leków); f/ oświadczenia w przedmiocie marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości samochodu osobowego zarejestrowanego na wnioskodawczynię; g/ dokumentów w przedmiocie stanu zadłużenia wnioskodawczyni wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, dostawców mediów, kontrahentów i innych podmiotów. Poinformowano także skarżącą, że nie jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonka tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a skarżąca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono również, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania skarżącej prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono skarżącej w dniu 23 marca 2014 r. Korespondencję w imieniu skarżącej odebrał jej mąż W. K. W piśmie z dnia 30 marca 2015 r. (data stempla pocztowego) skarżąca wniosła o przedłużenie terminu do złożenia wymaganych dokumentów, dołączając do niego m.in. odpis karty informacyjnej leczenia szpitalnego w dniach od 3 do 6 marca 2015. Zarządzeniem z dnia 15 kwietnia 2015 r. Przewodniczący Wydziału I nie uwzględnił żądania skarżącej. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, stwierdzając, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie z dnia 27 kwietnia 2015 r. (data stempla pocztowego) H. K. wniosła o uchylenie ww. postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy. Skarżąca podkreśliła, że tut. Sąd zna z urzędu jej trudną sytuację. W związku z tym skarżąca wniosła o pozytywne przychylenie się do złożonego przez nią wniosku i oświadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawczynię wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. W niniejszej sprawie skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wymaga wyjaśnienia, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że postanowienie w przedmiocie prawa pomocy winno być wydane po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności, dotyczących sytuacji finansowej strony występującej z wnioskiem o jego przyznanie, przy czym na gruncie prawa pomocy wyłączona jest zasada oficjalności. Zatem to wnioskodawca powinien przekonać sąd administracyjny o istnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy i odpowiednio uwiarygodnić swoją sytuację majątkową i finansową (por. postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 213/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy wnioskodawczyni nie wywiązała się z obowiązku przedstawienia wskazanych w wezwaniu dokumentów, na podstawie których byłoby możliwe ustalenie jej możliwości finansowych. Wskazać należy, że dokumenty przedłożone przez skarżącą nie są niewystraczające do oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Na ich podstawie nie sposób ustalić aktualnej wysokości uzyskiwanych przez skarżącą dochodów z emerytury. Świadczenie z tego tytułu w roku 2014 wynosiło 1.189,08 zł netto miesięcznie. Nie jest także znana kwota dokonywanych z emerytury skarżącej potrąceń egzekucyjnych (nie wynika ona z zawiadomienia z ZUS z dnia 13 października 2014 r.) oraz kwota wydatków, jakie ponosi ona w związku ze swoim bieżącym koniecznym utrzymaniem oraz leczeniem. Nie sposób zatem ustalić, jaką faktycznie kwotą dysponuje skarżąca (po uwzględnieniu ponoszonych przez nią wydatków), a w konsekwencji ocenić, czy jest ona w stanie, a jeśli tak, to w jakiej części, uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie. Co więcej, w ocenie Sądu, analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo, manipulując danymi tak, aby potwierdzały jej trudną sytuację finansową. Sąd zauważa, że w niniejszej sprawie skarżąca już zwracała się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu z dnia 14 kwietnia 2014 r., złożonym na urzędowym druku PPF, wnioskodawczyni wskazała, że utrzymuje się z zasiłku emerytalnego w kwocie około 1.300 zł, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest właścicielką działki (przy czym nie wskazała jej powierzchni) i mieszkania o powierzchni około 60 m2, nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych. Ponadto z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez wnioskodawczynię oraz jej małżonka w sprawach, toczących się przed tut. Sądem, wynika, iż pozostaje ona w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z małżonkiem pod jednym adresem. Skarżąca w składanych wnioskach w rubryce nieruchomości deklarowała jedynie mieszkanie o powierzchni 45 m2, a wśród innych składników majątku – samochód osobowy. W świetle powyższego oświadczenie skarżącej uznać należy za niewiarygodne i nadal budzące uzasadnione wątpliwości. W rezultacie brak jest podstaw, aby uznać skarżącą za osobę ubogą, która nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych. Sąd podkreśla, że na etapie składania sprzeciwu od postanowienia z dnia 16 kwietnia 2015 r. wnioskodawczyni uchyliła się od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów źródłowych oraz od złożenia dodatkowych oświadczeń co do jej sytuacji rodzinnej. Wobec powyższego należy przyjąć, że to sama wnioskodawczyni uniemożliwiła, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej. Zaniechanie wnioskodawczyni w tym zakresie skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości, dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Podnieść również należy, że zwolnienie skarżącej i jej męża z kosztów sądowych w innym postępowaniu sądowym nie oznacza automatycznie, że musi ona uzyskać prawo pomocy w niniejszej sprawie. Należy bowiem pamiętać, iż wniosek ocenia się, biorąc pod uwagę aktualną sytuację i możliwości finansowe strony w odniesieniu do wysokości kosztów postępowania (w tym należnych na danym etapie kosztów sądowych) w konkretnej sprawie. Końcowo, wypada zauważyć, że Sąd, będąc w zakresie instytucji prawa pomocy dysponentem środków publicznych, nie może podejmować decyzji o ich wydatkowaniu, na podstawie niejasnego stanu faktycznego. Same oświadczenie strony, oparte na subiektywnym przekonaniu o zaistnieniu przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a niepoparte stosownymi dokumentami źródłowymi, nie może stanowić wyłącznej podstawy przyznania wnioskowanego uprawnienia procesowego. Reasumując, skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie w taki sposób, aby potwierdzała, iż nie ma ona realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest ona w stanie uiścić koszty postępowania, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez nią oświadczenia. Postępowanie skarżącej nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji postanowienia.