I SA/Gd 1313/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Fabińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 listopada 2015 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w z dnia 26 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty spłaty należności celnych oddala skargę. Decyzją z dnia 26 czerwca 2015 r. Dyrektor Izby Celnej, po rozpatrzeniu odwołania P. M., utrzymał w mocy swoje decyzje z dnia 19 marca 2015 r. w przedmiocie rozłożenia na raty spłaty należności celnych. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: P. M. wystąpił do Dyrektora Izby Celnej - dalej jako "Dyrektor", z wnioskiem o rozłożenie na raty spłaty zaległości z tytułu m.in. cła i cła antydumpingowego w łącznej wysokości 670.460 zł, określonego w decyzjach Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 11 lipca 2014 r. W uzasadnieniu wnioskodawca podał, że sytuacja ekonomiczna prowadzonej przez niego działalności gospodarczej nie pozwala na dokonanie jednorazowej zapłaty powstałego zobowiązania, którego łączna kwota wynosi blisko 700.000 zł, proponując jego spłatę w 60 ratach, w wysokości 11.600 zł każda, płatnych w terminach do ostatniego dnia każdego miesiąca. Do wniosku nie dołączono żadnych dokumentów, wskazując jedynie na umowę zawartą przez wnioskodawcę z urzędem marszałkowskim dotyczącą dofinansowania projektu, którego realizacja zapewni dalszy rozwój w branży folii przemysłowej i w konsekwencji prawidłowe realizowanie złożonych deklaracji dotyczących spłaty dotychczas zaciągniętych zobowiązań. Niewywiązanie się z tego projektu - zdaniem wnioskodawcy - może skutkować koniecznością zwrotu dotacji wraz z innymi konsekwencjami wynikającymi z umowy. Wskazano, że zobowiązania kredytowe firmy sięgają około 5.000.000 zł. Odnosząc się do kwestii zabezpieczenia związanego ze wstrzymaniem wykonania decyzji poinformowano, że wnioskodawca nie ma możliwości zaoferowania jakiejkolwiek jego formy; nieruchomość inwestycyjna wnioskodawcy obciążona jest hipoteką na kwotę 10.044.000 zł. Z uwagi na fakt, że do wniosku nie zostały dołączone żadne dokumenty potwierdzające trudną sytuację finansową uzasadniającą żądanie udzielenia ulgi, Dyrektor - gromadząc w niniejszej sprawie materiał dowodowy - wziął pod uwagę złożone w październiku 2013 r. (w trakcie wcześniej prowadzonych postępowań w sprawie rozłożenia na raty spłaty cła antydumpingowego) dokumenty księgowe i finansowe potwierdzające zobowiązania kredytowe oraz pożyczkowe wnioskodawcy: bilanse wg stanu na koniec: maja 2013 r., 2012 r. i 2011 r.; rachunki zysków i strat wg stanu na koniec: maja 2013 r. i 2012 r.; umowę kredytu w [...] BANK POLSKA S.A. z dnia 9 września 2010 r. oraz harmonogramu spłaty do dnia 2 września 2015 r.; umowę kredytu w [...] BANK POLSKA S.A. z dnia 13 września 2010 r. oraz harmonogramu spłaty do dnia 2 września 2015 r.; umowę o udzielenie pożyczki w Funduszu Pożyczkowym Województwa [...] z dnia 21 listopada 2012 r. oraz harmonogramu spłaty do dnia 20 listopada 2015 r.; umowę pożyczki w [...] Stowarzyszeniu Wspierania Przedsiębiorczości z dnia 16 lipca 2010 r. oraz harmonogram spłaty do dnia 30 czerwca 2015 r.; umowę pożyczki w [...] Stowarzyszeniu Wspierania Przedsiębiorczości z dnia 18 czerwca 2012 r. oraz harmonogram spłaty do dnia 31 maja 2017 r.; umowę o kredyt inwestycyjny w linii kredytowej nieodnawialnej z dnia 14 lutego 2013 r. oraz harmonogram spłaty do dnia 31 stycznia 2023 r. Dyrektor zwrócił się do wnioskodawcy o potwierdzenie aktualności powyższych dokumentów oraz przedłożenie dodatkowych dokumentów mogących umożliwić ocenę aktualnej sytuacji finansowej firmy, tj. bilans oraz rachunek zysków i strat za 2013 r., zestawienie miesięcznych zobowiązań firmy oraz prognozę wyników finansowych na następne miesiące oraz inne dokumenty mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Ponadto, do akt postępowania zostały włączone dokumenty pozyskane z materiału dowodowego nadesłanego przez wnioskodawcę w sierpniu 2014 r., tj. umowę przyznania pomocy przez ARiMR z dnia 12 marca 2014 r. oraz umowę z dnia 5 grudnia 2012 r. o dofinansowanie projektu pod nazwą "Uruchomienie działalności produkcyjnej i usługowej w branży folii przemysłowej gwarantem dynamicznego rozwoju firmy" współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego wraz z aneksami z dnia 14 stycznia 2013 r. i 12 lutego 2013 r. W dniu 26 stycznia 2015 r. wnioskodawca przesłał pismo, w którym potwierdził aktualność dokumentów, przesłał bilans i rachunek zysków strat za 2013 r. i zestawienie miesięcznych zobowiązań firmy, a także prognozę na lata 2014, 2015 i 2016. Ponadto przesłano w całości tekst umowy o przyznanie pomocy przez ARiMR z dnia 12 marca 2014 r., potwierdzając zakończenie jej realizacji. Wskazano, że wzrost przychodów z uruchomienia produkcji firma będzie odnotowywać w 2015 r. i tym samym zwiększą się jej zyski. Dodano, że w związku z zakończeniem realizacji inwestycji firma zatrudnia aktualnie 14 osób i natychmiastowa wykonalność decyzji z dnia 11 lipca 2014 r. niosłaby za sobą utratę pracy zatrudnionych osób, którzy w większości są jedynymi żywicielami rodzin. Wskazano, że w celu dofinansowania i rozwoju działalności, w 2015 r. firma planuje rozpocząć realizację dwóch podpisanych umów dotyczących projektów unijnych z Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości oraz ARiMR. W wyniku dokonanej analizy wskaźnikowej przedłożonych sprawozdań finansowych firmy dotyczących lat 2012-2013 Dyrektor ustalił, że wszystkie wskaźniki dotyczące płynności finansowej, zadłużenia, rentowności i produktywności, z roku na rok ulegają pogorszeniu, potwierdzając słabą kondycję ekonomiczną firmy. Organ stwierdził również, że wnioskodawcy wielokrotnie udzielane było wsparcie finansowe przez banki, fundusze, stowarzyszenia i agencje, a w prognozach na lata 2015-2016 założono znaczny wzrost przychodów, a tym samym wyższe zyski firmy. W związku z powyższym Dyrektor zwrócił się do wnioskodawcy o uzupełnienie materiału dowodowego o sprawozdania finansowe firmy za 2014 r., które pozwoliłyby uprawdopodobnić jej przyszłość w kontekście ewentualnych zysków. W odpowiedzi wyjaśniono, że zgodnie z przepisami o rachunkowości wnioskodawca nie ma obowiązku sporządzania sprawozdania z przepływów pieniężnych. Odnosząc się do dokonanej analizy wskaźnikowej wyjaśniono przyczyny pogorszenia sytuacji firmy poczynionymi inwestycjami, spadkiem sprzedaży, a przede wszystkim nałożonym w latach 2012-2013 i spłaconym cłem antydumpingowym. Potwierdzono, że sprzedaż podstawowych produktów (opakowaniowych) pozostała na tym samym poziomie jak w latach ubiegłych, a zakładany wzrost sprzedaży i tym samym zysków prognozowany jest na podstawie zakończenia inwestycji i uruchomienia produkcji, dzięki czemu otworzą się firmie nowe rynki zbytu. Dodatkowo poinformowano, że P. M. do połowy 2015 r. spłaci trzy równoległe zobowiązania kredytowe łącznie w wysokości 25.000 zł. Podkreślono, że natychmiastowa wykonalność wszystkich decyzji z dnia 11 lipca 2014 r. spowoduje niezrealizowanie zaleceń umowy o dofinansowanie, konieczność zwrotu pozyskanych środków unijnych, a dalej wypowiedzenie umów kredytowych i postawienie w stan natychmiastowej ich wymagalności. Do pisma załączono kopie bilansu i rachunku zysków i strat wg stanu na koniec września 2014 r., kopię deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za styczeń 2015 r. i kopie tytułów wykonawczych z dnia 23 października 2014 r. Decyzjami z dnia 19 marca 2015 r. Dyrektor, na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. z 2013 r. poz. 727 ze zm.) - dalej jako "Prawo celne", oraz art. 229 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. U. UE L 1992 Nr 302 poz. 1) - dalej jako "WKC", rozłożył na 20 rat spłatę zaległości z tytułu cła i cła antydumpingowego w łącznej kwocie 670.460 zł, wynikającej z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 11 lipca 2014 r. w terminach i wysokościach przedstawionych w harmonogramach, orzekł o poborze odsetek od kredytu płatnych w terminach i wysokościach przedstawionych w harmonogramach oraz odstąpił od pobrania zabezpieczenia. W odwołaniu od powyższych decyzji P. M. wniósł o ich zmianę poprzez rozłożenie należności na 60 rat w kwotach zgodnych z jego wnioskiem, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu odwołujący przyznał, że zaproponował optymalny dla siebie wariant spłaty, jednakże nie był on oderwany od rzeczywistych możliwości. P. M. zwrócił uwagę, że jego sytuacja finansowa poprawia się, co w szczególności potwierdza rosnący wskaźnik zyskowności we wrześniu 2014 r. Wpływ na tę sytuację mają niewątpliwie zaległości wynikające z należności celnych. Są to kwoty bardzo wysokie, które w znacznym stopniu mają wpływ na zaprezentowane przez organ celny wskaźniki. Odwołujący wskazał, że jego firma aktualnie jest po zakończeniu bardzo dużej inwestycji, a ostateczny termin jej zakończenia i rozliczenia wszelkiej dokumentacji przypadł na styczeń 2015 r. Z uwagi na długo trwającą kontrolę, zakończenie inwestycji przedłużyło się o 7 miesięcy. W związku z tym, w pierwszych latach od uruchomienia linii produkcyjnej konieczne jest przeznaczenie całość wolnych środków na zakup materiałów i surowców do produkcji, aby osiągnąć oczekiwany poziom produkcji i sprzedaży. Podał również, że firma - mimo spłaty trzech zobowiązań do końca 2015 r. na poziomie 25.000 zł - planuje zaciągnąć dodatkowe zobowiązania na realizację dwóch kolejnych projektów unijnych, do których podpisała już umowy (w pierwszym projekcie dofinansowanie wyniesie około 70% kosztów kwalifikowanych, a w drugim - około 50%). P. M. podkreślił, że zaciągnięcie zobowiązań jest konieczne z uwagi na przeznaczenie wszystkich wolnych środków obrotowych na zakupy surowców i materiałów do produkcji, natomiast realizacja tych projektów unijnych przyczyni się do jeszcze większego i szybszego rozwoju firmy. Zdaniem odwołującego, świadczy to o tym, że jego firma jest wiarygodna z uwagi na udzielane wsparcia unijne, oraz z uwagi na planowany rozwój dzięki zakończonej dużej inwestycji oraz kolejnych projektów. Odwołujący podniósł, że proponując wysokość i ilość rat kierował się głównie "komfortem" prowadzenia działalności oraz mając na uwadze także nieprzewidziane wydatki, choćby koszty ewentualnych postępowań sądowych. Podano, że prowadzona działalność gospodarcza jest jedynym źródłem utrzymania strony, natomiast zaproponowana przez organ ilość rat (a w konsekwencji ich wysokość) będzie bardzo dolegliwa - nie będzie można swobodnie wykonywać pozostałych zobowiązań. Reasumując P. M. wskazał, że zaproponowany przez organ harmonogram spłat automatycznie podniesie ponownie zobowiązania firmy prawie o 100%, w sytuacji gdy firma planuje zaciągnąć kolejne na realizację podpisanych umów o wsparcie finansowe. Tak znaczny wzrost zobowiązań przy jednoczesnym niedawnym zakończeniem inwestycji, wymagającym bardzo dużego zaangażowania finansowego w pierwszych 2-3 latach w celu osiągnięcia zamierzonego poziomu produkcji i dalej sprzedaży, doprowadzi do utraty płynności finansowej i tym samym niemożliwość regulowania zobowiązań, a co za tym idzie ruinę gospodarczą i społeczną. Decyzją z dnia 26 czerwca 2015 r. Dyrektor utrzymał w mocy swoje decyzje z dnia 19 marca 2015 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 229 WKC organy celne mogą udzielić dłużnikowi ułatwień płatniczych innych niż odroczenie płatności. Udzielenie takich ułatwień uzależnione jest od złożenia zabezpieczenia oraz uprawnia organ celny do poboru odsetek od kredytu. W sytuacji, gdy złożenie zabezpieczenia lub spłata odsetek mogłaby spowodować, ze względu na sytuację dłużnika, poważne trudności natury gospodarczej lub społecznej, organ celny może odstąpić zarówno od wymogu złożenia zabezpieczenia, jak i spłaty odsetek od kredytu. Dyrektor podkreślił, że rozłożenie na raty należności ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ celny po dokonaniu oceny zebranego w danej sprawie materiału dowodowego, w tym wyników oceny analizy sytuacji ekonomiczno-finansowej dłużnika, samodzielnie decyduje o zasadności udzielenia ułatwienia płatniczego. Ułatwienie nie może mieć charakteru powtarzającego się czynnika pozwalającego na osiągnięcie pozytywnego wyniku gospodarczego. Jego nadzwyczajny charakter decyduje o tym, że może ono stanowić jedynie incydentalną pomoc w stabilizowaniu sytuacji finansowej przy założeniu, że przejściowe trudności były spowodowane przez czynniki o takim samym charakterze, tj. niezależne od postępowania podmiotu i nie były następstwem świadomie przyjętej strategii gospodarczej. Ponadto ułatwienie płatnicze nie może być traktowane jako forma bezpłatnego lub nisko oprocentowanego kredytu. Rozłożenie płatności na raty jest bowiem szczególnym rodzajem kredytu, który nie tylko odsuwa termin spłaty zadłużenia w czasie, ale również dzieli spłatę na części. Dodatkowo organ decydujący o przyznaniu ułatwienia płatniczego nie może dopuścić do przenoszenia ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej na budżet państwa. Po przeprowadzeniu analizy wskaźnikowej Dyrektor uznał, że sytuacja finansowa P. M. rokuje na wywiązanie się z zobowiązań w przypadku rozłożenia na raty spłaty ciążącego zadłużenia. Pomimo pogarszającej się sytuacji finansowej firmy organ uznał za wiarygodne wyjaśnienia wnioskodawcy, że trudności te spowodowała poczyniona przez firmę inwestycja oparta na udzielanym przez Marszałka Województwa [...] dofinansowaniu projektu. Realizacja tego projektu - dająca firmie miano producenta - umożliwi jej rozwój w branży (m.in. otwarcie nowych rynków zbytu, wzrost zatrudnienia), a w konsekwencji pozwoli na spłatę zaciągniętych zobowiązań wobec wszelkich instytucji. W tej sytuacji odmowa udzielenia ulgi przez organ celny, a w konsekwencji wymóg jednorazowej zapłaty zobowiązań (aktualnie około 670.000 zł) uniemożliwiałyby właściwe wykorzystanie udzielonego wnioskodawcy wsparcia ww. instytucji, zmuszając do zwrotu dotacji. Podejmując decyzję o udzieleniu ułatwienia płatniczego w niniejszej sprawie Dyrektor wziął również pod uwagę wcześniej wydane wobec P. M. - w krótkich odstępach czasu - pokontrolne decyzje Naczelnika Urzędu Celnego, w których określone zostało niezaksięgowane cło antydumpingowe w łącznej wysokości 130.554 zł (październik 2012 r. - 2 decyzje) oraz należności celne w łącznej wysokości 41.198 zł (kwiecień 2013 r. - 15 decyzji), a których spłatę - na wniosek podatnika i przyjmując jego argumenty - rozłożono na raty (decyzje z dnia 13 września 2013 r. i z dnia 30 grudnia 2013 r.). Spłaty zaległości dokonywane były zgodnie z harmonogramami określonymi w decyzjach; tylko w kilku przypadkach, i po spłacie zdecydowanej większości zadłużenia, nastąpiło naruszenie wyznaczonego terminu ich spłaty i uzyskano je w drodze postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Dyrektora, możliwości spłaty zadłużenia były większe niż deklarowane przez wnioskodawcę, m.in. z zakładanych zysków z działalności produkcyjnej oraz ze spłaty równoległych kredytów. Biorąc pod uwagę uzasadniony interes Skarbu Państwa, którym niewątpliwie jest zaspokojenie przez dłużnika wymaganej wierzytelności przy jednoczesnym utrzymaniu jego płynności finansowej i kontynuowaniu działalności gospodarczej, jak również deklarowaną przez P. M. chęć wywiązania się ze zobowiązania, organ uznał, że uzasadnione jest rozłożenie spłaty długu na 20 rat. Uwzględniając informację o zakończeniu spłaty w I półroczu 2015 r. równoległych kredytów bankowych na łączną kwotę 25.000 zł, organ przyjął - w celu umożliwienia swobodnej ich spłaty - że pierwsze sześć rat spłaty przedmiotowego zadłużenia będzie w niższej wysokości niż pozostałe czternaście. Ponadto Dyrektor, na podstawie art. 229 lit. b WKC orzekł o poborze odsetek od kredytu w wysokości 3,5% w stosunku rocznym, uznając, że ich zapłata nie spowoduje poważnej trudności natury finansowej, gdyż dolegliwość związana z ich płaceniem w znacznym stopniu zmniejszona jest przez wysokość tych odsetek. Organ wskazał, że odsetki za zwłokę są zdecydowanie wyższe od odsetek od kredytu (obecnie 8% w skali roku). Tym samy, zamianę odsetek za zwłokę na odsetki od kredytu należy traktować jako element ułatwienia płatniczego. Kierując się przesłanką odnoszącą się do braku możliwości jednorazowej zapłaty powstałego zadłużenia organ odstąpił od wymogu złożenia zabezpieczenia w wysokości istniejącego zadłużenia, uznając, że złożenie zabezpieczenia w gotówce byłoby tożsame z koniecznością zapłaty, natomiast złożenie zabezpieczenia w formie poręczenia stanowiłoby dla wnioskodawcy zbyt dużą uciążliwość, również finansową. Zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji procedował prawidłowo rozpatrując żądanie wnioskodawcy, rozłożył spłatę zadłużenia na raty w oparciu o przeprowadzoną analizę i uwzględniając pozostałe aspekty sytuacji wnioskodawcy. Ponadto udzielił dłużnikowi dodatkowych elementów ułatwienia płatniczego, tj. odstąpił od wymogu składania zabezpieczenia i orzekł o poborze odsetek od kredytu, których wysokość jest znikoma w porównaniu z odsetkami za zwłokę. Konkludując Dyrektor podniósł, że rozstrzygnięcia zawarte w decyzjach z dnia 19 marca 2015 r. są zgodne ze stanem faktycznym, dokonane zostały w oparciu o cały posiadany materiał dowodowy, postępowanie prowadzone było zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Przesłanki, którymi kierował się organ pierwszej instancji wydając przedmiotowe decyzje, zostały szczegółowo opisane w ich uzasadnieniach. W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego P. M., reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego [...], wnosząc o jej uchylenie, zarzucił jej naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającego na nieprzeprowadzeniu w oparciu o przedłożone dowody analitycznego badania zdolności finansowej skarżącego do spłaty zaległości w 20 ratach, uwzględniając bieżące zobowiązania oraz możliwość dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem strony, uchybienie to miało istotny wpływ na treść orzeczenia, bowiem brak analizy możliwości gospodarczych skarżącego oraz jego sytuacji finansowej doprowadził do wydania decyzji w zakresie rozłożenia na 20 rat zaległości, która z uwagi na indywidualne właściwości skarżącego, w tym jego zobowiązania, podjęte inwestycje i aktualną kondycję finansową, jest nie do zrealizowania i de facto doprowadza do stanu, w którym nie będzie mógł na bieżąco realizować innych zobowiązań. Strona skarżąca wniosła o przyjęcie i rozpoznanie wniosku dowodowego w postaci aneksu nr 1 do umowy kredytu obrotowego w rachunku bieżącym podpisanym w dniu 29 kwietnia 2015 r., mającym istotne znaczenie dla sprawy, z uwagi na podwyższenie kwoty zobowiązań skarżącego i zwiększenie jego obciążeń. Zaznaczono, że dowód ten w chwili składania odwołań od decyzji organu pierwszej instancji nie był znany - odwołania wpłynęły w dniu 9 kwietnia 2015 r., zaś data zawarcia aneksu to 29 kwietnia 2015 r. W uzasadnieniu skarżący podtrzymał argumentację zaprezentowaną zarówno we wniosku o udzielenie ulgi, jak i w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Dodatkowo podkreślono, że uznaniowy charakter decyzji nakłada na organ szczególny obowiązek analitycznego uzasadnienia decyzji i wskazania jej merytorycznych podstaw. Zdaniem strony, organ odwoławczy nie przeprowadził badania zebranego materiału dowodowego, a jedynie oparł się na ustaleniach organu pierwszej instancji przyznając im słuszność. Zarzucono, że organ odwoławczy nie wypowiedział się, jakie okoliczności faktyczne i jakie dowody w sprawie przemawiały za tym, aby podzielić spłatę zobowiązania na 20 rat. Brak analizy przedstawionych przez stronę dowodów, niewskazanie okoliczności stanowiących podstawę decyzji o rozłożeniu zobowiązania na 20 rat i zaniechanie uzasadnienia, z jakich powodów odmówiono stronie rozłożenia zobowiązania na 60 rat, świadczy zdaniem strony o tym, że zaskarżona decyzja nie została wydana w oparciu o analizę całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego. W konsekwencji uniemożliwia to stronie podważenie decyzji w toku postępowania sądowego. Dyrektor w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. W pierwszej kolejności należało rozważyć, czy w rozpoznawanej sprawie istniała podstawa prawna do rozpoznania wniosku skarżącego. Zgodnie z art. 60 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. z 2013 r. poz. 727 ze zm.) minister właściwy do spraw finansów publicznych może określić, w drodze rozporządzenia, rodzaje ułatwień płatniczych innych niż odroczenie płatności kwoty należności, warunki ich udzielania, wzór wniosku o udzielenie ułatwienia oraz dokumenty, które należy do niego dołączyć, uwzględniając wysokość odsetek, o których mowa w art. 229 lit. b Wspólnotowego Kodeksu Celnego. Do chwili obecnej rozporządzenie takie nie zostało wydane. Jednakże nieunormowanie bezpośrednio w Prawie celnym ułatwienia płatniczego w postaci rozłożenia należności celnych na raty, jak też nieskorzystanie przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych z upoważnienia ustawowego do uregulowania takiej instytucji w rozporządzeniu, nie może wyłączać (ograniczać), z jednej strony - uprawnień podmiotów stosunków celnoprawnych, z drugiej zaś - obowiązków organów celnych, do rozpatrzenia wniosku o rozłożenie należności celnych na raty. Zgodnie z art. 229 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. U. UE L 1992 Nr 302 poz. 1) organy celne mogą udzielić dłużnikowi ułatwień płatniczych innych niż odroczenie płatności. Udzielenie takich ułatwień: a) uzależnione jest od złożenia zabezpieczenia. Jednakże gdy złożenie takiego zabezpieczenia mogłoby spowodować, ze względu na sytuację dłużnika, poważne trudności natury gospodarczej lub społecznej, można odstąpić od wymogu jego złożenia; b) uprawnia do poboru, oprócz należnych opłat, odsetek od kredytu. Kwota tych odsetek jest naliczana w taki sposób, aby ich wysokość była równa kwocie, jaka zostałaby naliczona w tym celu w walucie krajowej lub na rynku finansowym waluty, w której należy dokonać zapłaty. W przypadku gdy spłata odsetek od kredytu może spowodować, ze względu na sytuację dłużnika, poważne trudności natury gospodarczej lub społecznej, organy celne mogą odstąpić od ich naliczania. Rozważając zagadnienie zastosowania art. 229 WKC przy rozpoznawaniu wniosku o rozłożenie należności celnych na raty należy przede wszystkim podkreślić, że możliwości tej nie stoi na przeszkodzie brak uregulowania takiej instytucji w prawie wewnętrznym Polski, w szczególności zaś nieskorzystanie przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych z upoważnienia zawartego w art. 60 Prawa celnego. Kompetencje do udzielenia dłużnikowi ułatwień płatniczych innych niż odroczenie płatności, w tym także do rozłożenia na raty należności celnych, prawodawca przyznał wprost organom celnym, nie uzależniając tych kompetencji (uprawnień) od istnienia lub nieistnienia regulacji prawnych w tym zakresie w państwie będącym siedzibą organów celnych (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt I GSK 7/10, OSP 2012/3/26). Pogląd ten znajduje wsparcie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - dalej jako "TSUE", który - odnosząc się do relacji między prawem wspólnotowym a prawem wewnętrznym państwa członkowskiego Unii Europejskiej - wskazywał, że "przepisy prawa wspólnotowego są bezpośrednim źródłem praw i obowiązków dla tych wszystkich, do których się odnoszą, to jest dla państw członkowskich oraz podmiotów prywatnych będących stronami stosunków prawnych na podstawie prawa wspólnotowego. Dotyczy to również każdego sądu krajowego, którego zadaniem - jako organu państwa członkowskiego - jest ochrona praw podmiotowych przyznanych przez prawo wspólnotowe". Mając na uwadze zasadę pierwszeństwa prawa wspólnotowego oraz bezpośrednie obowiązywanie aktów prawnych wydanych przez instytucje wspólnotowe, TSUE podkreślał, że "nie do pogodzenia z wymogami wynikającymi z samej natury prawa wspólnotowego byłyby przepisy krajowe, jak również praktyka legislacyjna, administracyjna lub sądowa, które prowadziłyby do zmniejszenia skuteczności prawa wspólnotowego" (wyrok z dnia 9 marca 1978 r. w sprawie C-106/77 Simmenthal, ECR 1978, s. 629). Mając na względzie poczynione wyżej uwagi należy stwierdzić, że do Dyrektora Izby Celnej należała ocena wniosku P. M. na bazie regulacji dotyczącej odroczenia płatności należności, w tym warunków wyszczególnionych w art. 229 lit. b WKC, także przy wykorzystaniu uprawnienia w postaci uznania administracyjnego, jako możności wyboru przez organ administracyjny skutku prawnego, czyli odpowiedniego (proporcjonalnego) wyważenia interesów przeciwstawnych stron - interesów obywatela z interesem publicznym. W piśmiennictwie akcentuje się, że art. 229 WKC ma charakter fakultatywny. Nie obliguje on organów celnych do udzielenia ułatwienia, lecz jedynie daje im taką możliwość (K. Lasiński-Sulecki, W. Morawski, glosa do wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt I GSK 7/10, OSP 2012/3/26). Użyte przez ustawodawcę w przytoczonej wyżej regulacji sformułowanie "może" oraz zwrot nieostry "poważne trudności" oznacza, że mamy do czynienia z sytuacją tzw. uznania administracyjnego, która upoważnia organ administracji przy ustalonym stanie faktycznym do dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami w ustawie określonym (zob. Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1995, s. 270-271). W wyroku z dnia 3 listopada 2000 r. sygn. akt III SA 8065/98 (LEX nr 47102) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia ważnego interesu podatnika. Należy jednak zaznaczyć, że przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza dowolności. W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji tzw. uznania administracyjnego organ obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach sprawy wyniki tego badania. Należy również podkreślić, że sąd administracyjny nie jest kolejnym organem w postępowaniu o udzielenie ulgi w spłacie i nie dokonuje badania merytorycznej zasadności podjętej decyzji administracyjnej. Sąd bada natomiast, czy podjęta decyzja jest zgodna z przepisami postępowania i czy dokonanej przez organ ocenie występowania przesłanek z art. 229 WKC nie można przypisać cech dowolności. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego jest więc ograniczona do badania prawidłowości postępowania organów, których wynikiem jest podjęcie decyzji administracyjnej (por. J. Kotecki, Odmowa umorzenia zaległości podatkowej - uznaniowość decyzji organów podatkowych, Doradca Podatkowy 2000/3/58). Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że w ramach przeprowadzonego postępowania organy celne podjęły działania mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, jak również zebrały materiał dowodowy potrzebny do oceny przesłanek warunkujących udzielenie wnioskowanej ulgi. W oparciu o przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty (bilanse rachunków zysków i strat za lata 2012-2014) organ przeprowadził analizę wskaźnikową. Wyliczony przez organ wskaźnik bieżącej płynności finansowej oznaczał, że zdolność prowadzonego przez skarżącego przedsiębiorstwa wywiązywania się z bieżących zobowiązań ulegała pogorszeniu. Natomiast wskaźnik płynności szybkiej (informujący o możliwości spłaty zobowiązań aktywami bieżącymi o dużym stopniu płynności) ukształtował się poniżej dolnej granicy normy, co potwierdza, że przedsiębiorstwo skarżącego nie jest w stanie na bieżąco regulować zobowiązań krótkoterminowych. Wskaźniki dotyczące zyskowności potwierdziły spadek rentowności sprzedaży z roku 2012 na rok 2013, ale także zauważalną tendencję wzrostową we wrześniu 2014 r. Wskaźnik zadłużenia ogólnego ulegał systematycznemu wzrostowi, kształtując się w latach 2013 i 2014 ponad ustaloną normę, wskazując na duże zadłużenie przedsiębiorstwa skarżącego. Pomimo pogarszającej się sytuacji finansowej przedsiębiorstwa skarżącego organ uznał za wiarygodne wyjaśnienia P. M., że trudności te spowodowała realizowana inwestycja oparta na udzielanym przez samorząd województwa dofinansowaniu projektu "Uruchomienie działalności produkcyjnej i usługowej w branży folii przemysłowej gwarantem dynamicznego rozwoju firmy". Niewątpliwie, realizacja tego projektu - pomimo początkowych trudności i kosztów związanych z jego wdrożeniem - docelowo może przyczynić się do rozwoju przedsiębiorstwa skarżącego (pozyskanie nowych kontrahentów, wzrost zatrudnienia itp.), co może przełożyć się na poprawę kondycji finansowej i - w konsekwencji - spłatę ciążących na nim zobowiązań. Ze zgromadzonych przez organy celne dokumentów wynika również, że podejmując decyzję o udzieleniu ułatwienia płatniczego Dyrektor wziął pod uwagę także okoliczność, iż P. M. już wcześniej została udzielona ulga w spłacie. Decyzjami z dnia 13 września 2013 r. i z dnia 30 grudnia 2013 r. wnioskodawcy rozłożono na raty spłatę należności określonych decyzjami Naczelnika Urzędu Celnego (w pierwszym przypadku rozłożono spłatę należności celnych w wysokości 38.522 zł na 5 rat po około 8.000 zł, w drugim przypadku - kwotę 130.554 zł na 12 rat po około 12.000 zł). Co do zasady, spłata zaległości dokonywana była przez skarżącego zgodnie z harmonogramami określonymi w decyzjach przez organ celny. Zarówno w toku postępowania przed organami celnymi, jak i w złożonej do tutejszego Sądu skardze, skarżący konsekwentnie podawał, że wnioskując o rozłożenie spłaty należności na 60 rat przyjął "optymalny" ("komfortowy") dla siebie wariant Jednakże - jak już wyżej zasygnalizowano - oprócz aspektów ważnych dla prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej organ musi uwzględniać również aspekt zaspokojenia wierzyciela, jakim jest Skarbu Państwa, tak aby w wydanym rozstrzygnięciu odpowiednio (proporcjonalnie) wyważyć interesy dwóch przeciwstawnych stron - interes obywatela z interesem publicznym. Zdaniem Sądu, decyzja o rozłożeniu należności na 20 rat uwzględnia ten aspekt, mieszcząc się jednocześnie w ramach przyznanego organowi uznania administracyjnego. Należy również podkreślić, że organ zróżnicował wysokość rat, mając na uwadze okoliczność, iż skarżący w I półroczu 2015 r. zakończy spłatę równoległych kredytów bankowych w kwocie około 25.000 zł. Za bezpodstawny Sąd uznał sformułowany w skardze zarzut, że organ odwoławczy nie przeprowadził samodzielnego badania zebranego materiału dowodowego. Należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie ten sam organ występował zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji. Dokumentacja finansowa stanowiąca podstawę rozstrzygnięcia została zgromadzona w postępowaniu przed organem pierwszej instancji. Była to dokumentacja obszerna, stąd - po wniesieniu odwołania i mając na uwadze sformułowane w nim zarzuty - organ odwoławczy nie widział potrzeby jej uzupełnienia. Wprawdzie to organ administracji ma obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przy czym zasada ta winna być realizowana również w postępowaniu odwoławczym, nie oznacza to jednak, że strona jest zwolniona od współudziału w realizacji tego obowiązku, w szczególności, gdy konstrukcja konkretnego przepisu wymusza na podatniku ciężar udowodnienia określonych faktów. Oceniając w powyższym kontekście fakt załączenia do skargi dokumentu w postaci aneksu do umowy z dnia 29 kwietnia 2015 r. należy przyznać, że faktycznie strona nie mogła załączyć go do odwołania (złożonego w dniu 7 kwietnia 2015 r.), gdyż został on sporządzony trzy tygodnie później. Nic jednak nie stało na przeszkodzie, aby dokument ten został przesłany organowi odwoławczemu niezwłocznie po jego otrzymaniu, tak aby mógł on zostać przeanalizowany przez ten organ w kontekście przesłanek warunkujących udzielenie wnioskowanej ulgi. Decyzja organu odwoławczego została bowiem wydana dopiero w dniu 26 czerwca 2015 r., zaś w dniu 26 maja 2015 r. organ ten zawiadomił stronę o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. A zatem, strona miała prawie dwa miesiące na poinformowanie organu odwoławczego o istotnej - jej zdaniem - zmianie sytuacji finansowej skarżącego. Jednakże nie uczyniła tego, ujawniając ten dokument dopiero w skardze do sądu administracyjnego. Jak wskazano powyżej, sądowa kontrola decyzji dotyczących udzielania ulg w spłacie jest ograniczona i sprowadza się jedynie do badania, czy organ rozstrzygający badał sprawę pod kątem wymienionych w przepisie przyznającym określoną ulgę (w niniejszej sprawie - w art. 229 WKC) dyrektyw ustawowych, jak również czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w danej sprawie. Sąd natomiast nie może ingerować w samo rozstrzygnięcie organu. Reasumując dotychczasowe rozważania należy przyjąć, że rozpoznając wniosek skarżącego w kontekście przesłanek sformułowanych w art. 229 WKC organy w sposób prawidłowy i zgodny z zasadą swobodnej (a nie dowolnej) oceny dowodów trafnie oceniły, iż w rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki uzasadniające rozłożenie zaległości na raty w sposób proponowany przez skarżącego. Organy z zachowaniem obowiązujących zasad przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, zbadały sytuację finansową przedsiębiorstwa strony, a ponadto poddały ocenie wszystkie racje, na które powoływał się skarżący. Ocenie tej nie można zarzucić dowolności, opiera się ona na przyjętej w orzecznictwie wykładni przepisów dotyczących ulg w spłacie i mieści się w ramach przyznanego organom uznania administracyjnego. Końcowo Sąd wskazuje, że w sprawach dotyczących przyznawania ulg w spłacie nie obowiązuje zasada powagi rzeczy osądzonej. A zatem, w przypadku zmiany sytuacji skarżącego, możliwe jest wystąpienie z ponownym wnioskiem o przyznanie ulgi. Adresatem takiego wniosku będzie organ pierwszej instancji, który w takim przypadku zobowiązany będzie do ponownego przeanalizowania sytuacji strony pod kątem występowania przesłanek określonych w przepisie przyznającym określoną ulgę (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 790/14, LEX nr 1518107). Biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.[pic]