I SA/Gd 1316/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Woźniak po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 1 października 2010 r., nr [....] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 15 grudnia 2010 r. złożonym na formularzu PPF J. G. zwróciła się do tutejszego Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz trójką dzieci. Pomiędzy małżonkami istnieje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej. Źródłem utrzymania małżonków są dochody osiągane przez męża wnioskodawczyni z działalności gospodarczej w kwocie 5000 zł miesięcznie oraz jej renta w kwocie 850 zł miesięcznie. Na majątek wnioskodawczyni składa się m.in.: dom o powierzchni 280 m2 z piwnicą, 4 hektarowa działka rolna, grunt zabudowany m.in. magazynem o powierzchni 4000 m2 oraz udziały w "A" Wnioskodawczyni ponosi wydatki związane z opłatą mediów i utrzymaniem domu w kwocie ok. 1500 zł miesięcznie, wyżywieniem w kwocie ok. 2500 zł miesięcznie, edukacją dzieci w kwocie 1100 zł miesięcznie oraz leczeniem w wysokości 450 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni leczy się psychiatrycznie, zaś syn M. choruje na alergię. Pismem z dnia 30 grudnia 2010 r. tutejszy Sąd zobowiązał skarżącą do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów źródłowych: - odpisu z ewidencji działalności gospodarczej oraz dokumentów księgowych potwierdzających wysokość dochodu (poniesionej straty) oraz kosztów uzyskania przychodów uzyskanych w okresie z ostatnich trzech miesięcy, odpisu złożonego zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP – 1 z załącznikiem NIP – B) wraz z jego aktualizacjami oraz wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej wraz z historią dokonanych na nich operacji w okresie ostatnich trzech miesięcy, przedstawienia ewidencji środków trwałych, ilości zatrudnionych osób; - wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wpływy, wpłaty, przelewy); w przypadku ich nieposiadania – oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków w tym przedmiocie; - udokumentowania świadczenia rentowego żony; - dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania (opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz, telefon i inne) oraz wydatków związanych z zakupem leków, kształceniem dzieci; - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynie i jej męża pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), - dokumentów obrazujących aktualną wartość udziałów posiadanych w spółkach, złożenia oświadczenia w przedmiocie zobowiązań kredytowych posiadanych przez skarżącą. Wyjaśniono także, iż niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Z wymaganych dokumentów źródłowych skarżąca nadesłała zgłoszenie identyfikacyjne osoby fizycznej prowadzącej samodzielnie działalność gospodarczą z dnia 19 stycznia 2011 r. oraz wyciągi z rachunków bankowych. Przedstawiła dokumenty wykonania przelewu za szkołę córki A. z rachunków bankowych w mBanku na kwotę 800 zł miesięcznie. Z podsumowania księgi przychodów i rozchodów dla "A" wynika, iż dochód za okres od dnia 1 września do dnia 30 listopada 2010 r. wyniósł 28850 zł. Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego małżonka opiewa na kwotę 137198,48 zł. Faktura za energię elektryczną za dwa miesiące wynosi 1688,48 zł. Opłata za wywóz nieczystości 148,84 zł. Rachunki za gaz na kwotę 1328,85 zł i kwotę 1486,99 zł. Rachunek za telefon w TP na kwotę 343,05 zł. Rachunek za wodę i ścieki na kwotę 163,13 zł oraz rachunki za zakup leków i leczenie. Małżonek skarżącej złożył oświadczenie, iż posiada samochód osobowy marki C. rok prod. 2004r. o wartości około 10 tys. zł. Skarżąca nie przedłożyła jednak wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej, a rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawczyni oraz stan jej majątku nie został należycie zobrazowany. Skarżąca nie wykonała zobowiązania w zakresie przedstawienia odpisu z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonka, przedstawienia ewidencji środków trwałych i ilości zatrudnianych osób, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na nią pojazdów mechanicznych oraz dokumentów obrazujących aktualną wartość udziałów posiadanych w innych firmach i oświadczenia w przedmiocie zobowiązań kredytowych posiadanych przez skarżącą. Nie można również uznać za rzetelne wykonanie zobowiązania do przedstawienia wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, gdyż na przykład przelew za szkołę córki wykonany został z rachunku w m., a tego wyciągu nie przedstawiono. Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 1316/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu pełnomocnik J. G. podniósł, że dokumenty których skarżąca nie przedstawiła w żaden sposób nie są konieczne do zobrazowania sytuacji majątkowej jej rodziny, najważniejsze zaś dokumenty zostały sądowi doręczone. Analiza przepisów regulujących instytucję prawa pomocy prowadzi do wniosku, że Strona nie jest zobowiązana do planowania wydatków i czynienia oszczędności na potrzeby postępowania sądowoadministracyjnego. Dodała też, że już same okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy wystarczają do jego uwzględnienia. Zdaniem skarżącej skoro przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć, o czym stanowi art. 249 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to brak podstaw do odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy w niniejszej sprawie. Końcowo podniosła, że zaniechanie uzupełnienia wniosku i odmowa przyznania prawa pomocy winna skutkować precyzyjnym wskazaniem, z jakich powodów zebrany materiał nie pozwala na przyznanie prawa pomocy. Ponadto, skoro sąd w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o dokumenty źródłowe wskazał, że niewykonania zobowiązania spowoduje oparcie się na zebranym materiale dowodowym, a następnie oddalił wniosek jako powód podając jego nieuzupełnienie, to w istocie nie dokonał analizy możliwości płatniczych skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek J. G. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., który stanowił podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej, o czym z kolei stanowi § 3 cytowanego artykułu. Redakcja przytoczonych wyżej przepisów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przyczynić się do zastosowania wnioskowanego obecnie dobrodziejstwa procesowego. Tym samym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, LEX nr 552205 oraz postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt II FZ 6/09, LEX 551925). Mając na uwadze przytoczony wyżej reżim prawny oraz okoliczności faktyczne sprawy uznano, że J. G. nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, iż w jej przypadku może być zastosowany wyjątek od powszechnej reguły jakim jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie rozpoznającego wniosek postawa procesowa skarżącej w niniejszym wpadkowym postępowaniu zmierza do wykazania tylko tych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na pozytywne dla niego rozstrzygnięcie świadomie pomija zaś te z nich, które mogłyby z kolei świadczyć o możliwości partycypacji w ponoszeniu kosztów sądowych. Brak jest również części wyjaśnień odnośnie sytuacji majątkowej. Analiza treści art. 252 P.p.s.a. prowadzi do wniosku, że zawarte w nim sformułowanie "stan majątkowy" jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących w wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (patrz postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Zbadanie dochodów pozostałych osób zamieszkujących ze skarżącą miało istotne znaczenie w świetle oświadczenia skarżącej, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych (patrz pkt 5 druku PPF). W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że "skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223). Omówienie wniosku skarżącej należy rozpocząć od wskazania, że nie przedstawiła ona wszystkich dokumentów o które była wzywana. Zabrakło bowiem przedstawienia odpisu z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonka, przedstawienia ewidencji środków trwałych i ilości zatrudnianych osób, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na nią pojazdów mechanicznych oraz dokumentów obrazujących aktualną wartość udziałów posiadanych w innych firmach i oświadczenia w przedmiocie zobowiązań kredytowych posiadanych przez skarżącą. Brak powyższych dokumentów i oświadczeń w znaczący sposób utrudnia ustalenie rzeczywistych możliwości płatniczych rodziny skarżącej, a tym samym ustalenie, czy jest ona wstanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Z kolei analiza przedstawionych przez skarżącą dokumentów i danych dotyczących jej męża wskazuje na to, że osiąga on znaczne dochody miesięczne (ok. 5000 zł). Z samej księgi przychodów i rozchodów prowadzonej dla działalności gospodarczej "A" wynika, iż dochód za okres od dnia 1 września do dnia 30 listopada 2010 r. wyniósł 28850 zł co oznacza, że mogą one być wyższe niż deklarowane. Skarżąca wraz mężem posiada znaczny majątek, w tym m.in.: 4 hektarową działkę oraz zabudowane magazynami grunty. Skarżąca posiada udziały spółce "A", jednakże nie złożyła w tym przedmiocie stosownych wyjaśnień. Tymczasem zgodnie z aktami postępowania kontrolnego nr [...] prowadzonego przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w G. skarżąca wraz z mężem, na podstawie umowy sp. z o.o. z dnia 14 listopada 2007 r. w zamian za wkład niepieniężny w postaci prawa własności nieruchomości stanowiącej działkę gruntu nr [...] położoną w L., objęli 23836 udziałów w "A" sp. z o.o. po 50 zł każdy o łącznej wartości nominalnej 1191800 zł. Okoliczność powyższa jest przedmiotem postępowania w ramach którego skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy. Tym samym uzasadnione jest przyjęcie, zdaniem Sądu, że mąż skarżącej, prowadząc dalej swoją działalność gospodarczą, dysponuje odpowiednimi środkami na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Sama zaś skarżąca nie wykazał, pomimo obowiązku, że jej sytuacja jest na tyle trudna aby skorzystać z dobrodziejstwa jakim jest prawo pomocy. Przy czym akta sprawy dowodzą, że ona również posiada znaczny majątek. Odnosząc się argumentacji pełnomocnika skarżącej sformułowanej w sprzeciwie do postanowienie referendarza sądowego z dnia 26 stycznia 2011 r. (mylnie nazwanego skargą) Sąd uznał, że jest ona chybiona i nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew jego twierdzeniu wniosek o przyznanie prawa pomocy został oddalony, gdyż znajdujące się w aktach sprawy dane i dokumenty uznano za niewystarczające. Wydając postanowienie odmowne wskazano również, że nie można uznać, aby skarżąca nie mogła ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Wynika to jasno z treści postanowienia, dokładnie ze stwierdzeń sformułowanych na ostatniej stronie. Zaniechanie uzupełnienia wniosku przez skarżącą utwierdziło dodatkowo sąd w przekonaniu, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację w sposób niepełny i że uzupełnić go nie zamierza. Odnosząc się do możliwości cofnięcia prawa pomocy wskazać należy, że może ono może nastąpić wyłącznie po wykazaniu, że strona wprowadziła sąd w błąd co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdolności płatniczych lub, że sytuacja ta i zdolności płatnicze uległy znaczącej poprawie po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. Przepis ten odnosi się zatem do sytuacji, w której postanowienie o przyznaniu prawa pomocy zostało wydane. Skoro zatem w niniejszej sprawie uznano, że dane przedstawione przez skarżącą są nierzetelne i stanowią wystarczającą podstawę do oddalenia wniosku, to brak podstaw do zastosowania art. 249 P.p.s.a. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.