I SA/Gd 1332/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędzia NSA Elżbieta Rischka, , , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. B. C. D E. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia 5 sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w G. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) oraz art. 64c § 10 w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej jako "u.p.e.a.") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia 23 czerwca 2021 r., w którym obciążono wierzyciela Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego kosztami egzekucyjnymi w wysokości 40 zł. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku małżonków J. i J. M., na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 30 kwietnia 2021 r., wystawionego przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej jako "KRUS", "skarżący"), z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od sierpnia 2019 r. do grudnia 2020 roku, w łącznej kwocie należności głównej 1.242,60 zł. Zawiadomieniem z dnia 31 maja 2021 r. organ egzekucyjny poinformował skarżącego o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji na podstawie w/w tytułu wykonawczego. W uzasadnieniu podano, że w toku przeprowadzonej analizy przedłożonego tytułu wykonawczego, pod kątem dopuszczalności egzekucji administracyjnej, stwierdzono, iż w części E pozycji 7 brakuje imienia, nazwiska i stanowiska służbowego osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2021 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 40 zł, które stanowią opłatę manipulacyjną. Zażaleniem z dnia 28 czerwca 2021 r. skarżący wniósł o uchylenie postanowienia z dnia 23 czerwca 2021 r. i nie obciążanie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Strona wskazała, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2021 poz. 266, dalej jako "u.s.r.") ubezpieczenie realizuje Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Prezes Kasy jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi i zgodnie z art. 64c § 6 u.p.e.a. jako państwowa jednostka budżetowa nie ponowi kosztów egzekucyjnych. Po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w G. (dalej jako "Dyrektor") utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 26 § 3a pkt 1 u.p.e.a. wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu. Zatem w dniu wpływu wniosku do Naczelnika na podstawie art. 64c § 1 u.p.e.a. została naliczona opłata manipulacyjna w kwocie 40 zł. Organ podkreślił, że koszty egzekucyjne co do zasady obciążają zobowiązanego. Jednakże wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne jeżeli nie mogą być wyegzekwowane od zobowiązanego, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na zarzuty zawarte w zażaleniu Dyrektor wskazał, że ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników, przyznaje skarżącemu osobowość prawną. Na podstawie art. 9 ust. 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. 2021 poz. 305, dalej jako "u.f.p.") ustawodawca wymienił ZUS, KRUS oraz fundusze zarządzane przez jego prezesa. Podmioty te są zatem traktowane jako różne od siebie jednostki sektora finansów publicznych. Ponadto jednostki budżetowe gospodarują środkami w ramach budżetu państwa. Status takiej jednostki posiadają np. urzędy obsługujące organy władzy publicznej, szkoły, sądy, niektóre podmioty lecznicze. Z definicji jednostki budżetowej opisanej w art. 11 ust. 1 u.f.p. wynika, że pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z właściwego budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek dochodów odpowiednio budżetu państwa. Natomiast wydatki KRUS nie są pokrywane bezpośrednio z budżetu państwa. W celu realizacji swoich zadań prowadzi on samodzielną gospodarkę finansową i jest finansowany z pięciu funduszy. Zatem w sensie formalnoprawnym nie jest jednostką budżetową. Zdaniem organu należy uznać go za inną niż jednostka budżetowa, nieposiadającą osobowości prawnej jednostkę organizacyjną. Prezes Kasy pełni funkcję zarządu Funduszu Składkowego Ubezpieczenia Społecznego Rolników, posiadającego osobowość prawną, oraz dysponuje funduszami: emerytalno- rentowym, administracyjnym oraz prewencji i rehabilitacji, będącymi państwowymi funduszami celowymi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, strona zaskarżyła w całości postanowienie organu odwoławczego, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 64c § 6 u.p.e.a., co skutkowało obciążaniem skarżącego, działającego jako jednostka budżetowa, kosztami egzekucyjnymi w wysokości 40 zł, pomimo, iż koszty w tym przypadku pokrywane są z budżetu państwa i nie powinny obciążać strony skarżącej w żadnej części. Zdaniem skarżącego, KRUS jest podmiotem nieposiadającym osobowości prawnej, działającym w ramach sektora finansów publicznych. Prowadzi działalność w pełni nieodpłatną, a jego wydatki finansowane są w całości ze środków budżetu państwa. Skarżący działa na podstawie statutu nadanego mu zarządzeniem Nr 14 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie nadania statutu Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 20 maja 2010 r., przez co spełnia kryteria zawarte w definicji jednostki budżetowej i nie powinny go obciążać koszty egzekucyjne w żadnej mierze. W związku z powyższym, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia. Dyrektor Izby w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Przedmiot skargi kwalifikował bowiem sprawę do jednej z kategorii, o której mowa w tym przepisie, tj. gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia czy skarżący działa w ramach państwowej jednostki budżetowej lub jest państwową jednostką budżetową w rozumieniu art. 11 ust. 1-3 u.f.p, wobec czego nie powinien ponosić kosztów egzekucyjnych. Zdaniem skarżącego, jako wierzyciel będący jednostką budżetową nie powinien ponosić kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 64c § 6 u.p.e.a. powinny one zostać pokryte z budżetu państwa. Wskazał, że Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jest podmiotem nieposiadającym osobowości prawnej, prowadzącym nieodpłatną działalność, a jego finansowanie pochodzi w całości z budżetu państwa. Ponadto działa na podstawie statutu nadanego zgodnie z zarządzeniem nr 14 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie nadania statutu Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Spełnia więc on kryteria zawarte w definicji jednostki budżetowej. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie podzielił tego stanowiska, wskazując iż w tej formie organizacyjnej działają jednostki świadczące usługi publiczne nieodpłatnie. Z definicji jednostki budżetowej opisanej w art. 11 ust. 1 u.f.p. jasno wynika, że pokrywają one swoje wydatki bezpośrednio z właściwego budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek dochodów odpowiednio budżetu państwa. Natomiast wydatki skarżącego nie są pokrywane bezpośrednio z budżetu państwa. Powyższe zagadnienie prawne było już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (por. wyrok z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 605/21) oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (por. wyroki z dnia 14 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 1318/21 oraz I SA/Gd 1319/21). Sąd orzekający w pełni podziela argumentację prawną wyrażoną w uzasadnieniach tych wyroków. Zgodnie z art. 64c § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową nie obciąża kosztami egzekucyjnymi wierzyciela działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będącego państwową jednostką budżetową. Wydatki egzekucyjne poniesione przez organ egzekucyjny, działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową, są pokrywane z budżetu państwa. Wspomniany przepis został zmieniony na mocy nowelizacji z dnia 4 lipca 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553). W uzasadnieniu projektu nowelizacji (Sejm VIII kadencji, nr druku 3379), wskazano, że proponowane w art. 64c § 5 i 6 u.p.e.a. przypadki nieobciążania wierzyciela kosztami egzekucyjnymi dotyczą sytuacji, w których niecelowe byłoby dokonywanie przelewu środków przez wierzyciela na rachunek organu egzekucyjnego. Podkreślono, że pod pojęciem organu egzekucyjnego/wierzyciela "działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej" rozumie się jednostki budżetowe w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.f.p., tzn. te jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych nieposiadające osobowości prawnej, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu państwa, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa. Odwołując się zatem do uregulowań u.f.p., wskazać należy, że w art. 9 unormowano katalog podmiotów tworzących sektor finansów publicznych, przy czym w pkt 3 wymieniono jednostki budżetowe, zaś w pkt 8 wymieniono Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze oraz Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i fundusze zarządzane przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Stosownie zaś do art. 10 ust. 1 i ust. 2 u.f.p. jednostki budżetowe, samorządowe zakłady budżetowe, agencje wykonawcze, instytucje gospodarki budżetowej i państwowe fundusze celowe stosują zasady gospodarki finansowej określone w niniejszej ustawie (ust. 1). Do jednostek sektora finansów publicznych, o których mowa w art. 9 pkt 8-14, działających na podstawie odrębnych ustaw stanowiących podstawę ich utworzenia przepisy niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio (ust. 2). W myśl art. 11 ust. 1-3 u.f.p. jednostkami budżetowymi są jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych nieposiadające osobowości prawnej, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego (ust. 1). Jednostka budżetowa działa na podstawie statutu określającego w szczególności jej nazwę, siedzibę i przedmiot działalności (ust. 2). Podstawą gospodarki finansowej jednostki budżetowej jest plan dochodów i wydatków, zwany dalej "planem finansowym jednostki budżetowej" (ust. 3). Ponadto, zgodnie z art. 75 u.s.r. skarżący prowadzi samodzielną gospodarkę finansową, a podstawą finansowania ogółu zadań ustawowych KRUS są trzy państwowe fundusze celowe: fundusz emerytalno-rentowy, fundusz prewencji i rehabilitacji, fundusz administracyjny. Natomiast pozabudżetowy fundusz składkowy ma osobowość prawną; tworzony jest z odrębnych składek ubezpieczonych rolników i źródeł wskazanych w statucie (art. 77 ust. 2 u.s.r.). Funkcjonuje bez udziału dotacji budżetowej. Zapewnia finansowanie świadczeń z samofinansującego się ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego; finansowanie bezpośrednich kosztów funkcjonowania Rady Rolników; kosztów zarządzania i wykonywania jego zobowiązań jako osoby prawnej (art. 77 ust. 1 u.s.r.). Na podstawie art. 77 ust. 1 pkt 5 u.s.r. fundusz składkowy jest zobowiązany do przekazania odpisów: na fundusz prewencji i rehabilitacji - do wysokości 6,5% planowanych wydatków tego funduszu (art. 80 ust. 2 pkt 1 u.s.r.), a także na fundusz administracyjny - do wysokości 12% planowanych wydatków tego funduszu (art. 79 ust. 2 pkt 1 u.s.r.). W razie powstania niedoboru funduszu składkowego ustawa w art. 77 ust. 4 wskazuje na możliwość zaciągnięcia kredytu bankowego w wysokości niezbędnej do pokrycia niedoboru. Ponadto odwołać należy się do wydanego na podstawie art. 83 u.s.r. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 grudnia 2018 r. w sprawie sposobu prowadzenia gospodarki finansowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 144), dalej: "rozporządzenie". W § 2 rozporządzenia unormowano, że gospodarka finansowa KRUS jest prowadzona na podstawie rocznego planu rzeczowo-finansowego oraz rocznego planu rzeczowo-finansowego funduszu składkowego, sporządzanych na dany rok budżetowy. Stosownie do § 3 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia roczny plan rzeczowo-finansowy KRUS obejmuje co najmniej szczegółowe plany przychodów i kosztów funduszy: emerytalno-rentowego, prewencji i rehabilitacji oraz administracyjnego. Zgodnie zaś z § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ze środków funduszu administracyjnego są finansowane koszty poboru i dochodzenia należności z tytułu składki na ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, ubezpieczenia emerytalno-rentowe, a także ubezpieczenia zdrowotne. Koszty poboru i dochodzenia należności z tytułu składek, do których należy zaliczyć również koszty egzekucyjne, stanowią wydatki funduszu administracyjnego. Finansowanie funduszu administracyjnego nie opiera się na dotacji z budżetu Państwa. Zasady prowadzenia gospodarki finansowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego potwierdzają, że jest ona jednostką sektora finansów publicznych (art. 9 pkt 8 u.f.p.), niemniej nie stanowi ona jednostki budżetowej (art. 9 pkt 3 u.f.p.). Poszczególne fundusze tworzone w ramach KRUS mają status bądź państwowych funduszy celowych (fundusz emerytalno-rentowy, fundusz prewencji i rehabilitacji, fundusz administracyjny – art. 76 ust. 2 i ust. 2a u.s.r.), bądź też osoby prawnej (fundusz składkowy – art. 76 ust. 1 u.s.r.). W tej sytuacji należy podzielić pogląd organu, że Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie ma statusu jednostki budżetowej w rozumieniu przepisów mających zastosowanie w sprawie. Wobec powyższego wierzyciel jest zobowiązany do pokrycia kosztów egzekucyjnych, jeżeli ich ściągnięcie od zobowiązanego okazało się niemożliwe. Przepis ten nie przewiduje żadnych wyjątków. Wierzyciel winien zatem liczyć się z koniecznością zaspokojenia jego kosztów także w sytuacji, gdy nie da się ich ściągnąć od zobowiązanego, zwłaszcza że przepisy ustawy egzekucyjnej nie uzależniają obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi od skuteczności egzekucji, ich intencją jest bowiem zwrócenie organowi egzekucyjnemu kosztów prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. [pic]