I SA/Gd 1344/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 7 listopada 2016 r. złożonym na formularzu PPF, skarżąca T. M. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi sama gospodarstwo domowe, jej majątek stanowi mieszkanie, 11-letni samochód osobowy marki [...] o wartości 3.000 zł oraz akcje o wartości około 95.000 zł (zaznaczając że ich sprzedaż spowoduje stratę i zmniejszenie wartości majątku), utrzymuje się ze świadczenia przedemerytalnego, które wynosi 878 zł netto miesięcznie oraz dywidend wypłacanych nieregularnie przez spółki notowane na giełdzie, których akcje posiada (przy czym nie podała wysokości przekazywanych jej kwot), skarżąca średnią miesięczną wysokość wydatków, jakie ponosi określiła na poziomie około 1.890 zł – zaliczyła do nich: opłaty za energię elektryczną (około 400 zł), wyżywienie (400 zł), zakup środków czystości i odzieży (po około 100 zł) oraz ratalną spłatę zaległości podatkowej (około 890 zł). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy nie przysługuje zatem innym podmiotom, aniżeli te, znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej, jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że koszty niniejszego postępowania kształtuje: 1/ wpis od skargi określony w kwocie 1.401 zł; 2/ ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 701 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej jako rozporządzenie); 3/ ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia oraz 4/ ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192). Przechodząc do oceny zasadności wniesionego żądania referendarz sądowy stwierdził, że okoliczności ustalone na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonego przez skarżącą, nie pozwalają uznać skarżącej za osobę, która nie może ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zdaniem orzekającego skarżąca ma realne możliwości ich poniesienia w całości. Przeciwko przyjęciu, że skarżąca nie ma możliwości finansowych poniesienia kosztów sądowych powstałych w niniejszej sprawie świadczy fakt, że posiada ona papiery wartościowe o znacznej wartości, kilkudziesięciokrotnie przewyższającej wysokość kosztów sądowych powstałych na tym etapie postępowania, jak i kosztów, które mogą powstać w przyszłości. Skarżąca może spieniężyć część posiadanych aktywów, a środki osiągnięte ze sprzedaży przeznaczyć na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W ocenie referendarza sądowego przeniesienie kosztów niniejszego postępowania na innych podatników z tego tylko powodu, że skarżąca nie osiągnęłaby planowanego zysku z zainwestowanych środków jest zupełnie nie do przyjęcia. Z oświadczenia skarżącej jasno wynika, że przed wycofaniem zainwestowanych środków powstrzymuje ją jedynie utrata zysku, strata, która powstanie w związku z różnicą pomiędzy ceną zakupu akcji a ich sprzedaży oraz zmniejszenie wartości zgromadzonego majątku. Dokonując oceny możliwości płatniczych skarżącej referendarz sądowy wziął także pod uwagę, że zadeklarowane przez skarżącą stałe miesięczne wydatki znacznie przekraczają osiągane przez nią dochody, co prowadzi do wniosku, że skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi w wysokości wyższej aniżeli wskazana w oświadczeniu, które skarżąca złożyła pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) Reasumując, za zasadne – w świetle przedstawionych ustaleń – uznać należało, że skarżąca ma realne możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, że jej aktualna sytuacja, uniemożliwia jej ich uiszczenie. Co więcej, prowadzą one do wręcz odmiennych wniosków. Z tych wszystkich względów referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.