I SA/Gd 1359/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny Placówka Terenowa z dnia 30 lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych p o s t a n a w i a: 1. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych 2. odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego M.W. zwróciła się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego oświadczenia wynika, że wnioskodawczyni prowadzi sama gospodarstwo domowe, jej majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 31,70 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 7.51 ha, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada żadnych zasobów finansowych (oszczędności, papierów wartościowych) ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Do wniosku M.W. dołączyła oświadczenie z dnia 21 lutego 2014 r., w którym wyjaśniła, że od 1 stycznia 2010 r. nie prowadziła działalności gospodarczej i nie prowadzi jej obecnie, w roku 2013 nie uzyskała żadnego dochodu, celem pokrycia kosztów swojego niezbędnego utrzymania zaciąga pożyczki od osób prywatnych, część zadłużenia z tego tytułu pokrywa z płatności przyznawanych przez ARiMR, przy czym wypłacane dopłaty unijne nie są w stanie pokryć całego zadłużenia wnioskodawczyni, na dzień złożenia oświadczenia wysokość dopłat za rok 2013 nie została określona oraz wypłacona, w latach 2012-2013 bezskutecznie ubiegała się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, ponowny wniosek złożyła w dniu 18 lutego 2014 r., obecnie nie zamieszkuje wspólnie z matką, która pozostaje na emeryturze i z tego tytułu otrzymuje świadczenie w kwocie 1.404,20 zł. Wnioskodawczyni przedłożyła także odpis: wezwania z dnia 17 października 2013 r. do zapłaty zaległych opłat (wraz z odsetkami) za dostawę wody i odbiór ścieków za okres od 18 czerwca do 22 sierpnia 2013 r. w kwocie 271,49 zł; faktury z dnia 27 września 2013 r. za energię elektryczną za okres od listopada 2013 r. do kwietnia 2014 r. na kwotę 635,09 zł; faktur z dnia 16 grudnia 2013 r. i 11 lutego 2014 r. za gaz odpowiednio za okres od 4 października do 13 grudnia 2013 r. i od 13 grudnia 2013 r. do 7 lutego 2014 r. na kwoty 914,97 zł i 1.223,24 zł; faktury z dnia 30 listopada 2013 r. za dostawę wody i odbiór ścieków za okres od 23 sierpnia do 26 listopada 2013 r. na kwotę 283,05 zł; wypisu uproszczonego z rejestru gruntów według stanu na dzień 29 października 2013 r.; zaświadczenia z urzędu gminy z dnia 16 października 2013 r. o posiadanych przez wnioskodawczynię użytkach rolnych; zaświadczeń naczelnika urzędu skarbowego z dnia 12 i 13 sierpnia 2013 r. oraz pisma z dnia 14 listopada 2013 r. w przedmiocie niefigurowania przez wnioskodawczynię w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą i płatników VAT oraz niezłożeni przez nią zeznania podatkowego za 2012 r.; wniosku z dnia 18 lutego 2014 r. o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu żywności, opłat za media i kosztów korespondencji z WSA w Gdańsku oraz zasiłku okresowego; zaświadczenia z "A" S.A. z dnia 27 stycznia 2014 r. o posiadanym rachunku oszczędnościowym, jego saldzie oraz o braku operacji w okresie od 27 października 2013 r. do 27 stycznia 2014 r.; korespondencji elektronicznej z "B" z dnia 27 i 28 stycznia 2014 r. w przedmiocie wydania przez bank zaświadczenia o posiadanych przez wnioskodawczynię rachunkach, ich saldzie oraz braku operacji na nich w okresie od kwietnia 2013 r. do 27 stycznia 2014 r.; decyzji z dnia 16 stycznia 2013 r. ustalającej wysokość podatku rolnego na rok 2013 z tytułu posiadanych gruntów o powierzchni 7.5149 ha w kwocie 636 zł; decyzji z dnia 18 marca 2013 r. w sprawie zmiany wymiaru podatku od nieruchomości za rok 2013 z tytułu posiadania gruntu o powierzchni 132,90 m2, zabudowanego budynkiem mieszkalnym o powierzchni 66,18 m2 i ustalenia go na kwotę 91 zł; ostatecznego wezwania do zapłaty kwoty 1.001,49 zł wystawionego przez "C" w W. w dniu 22 października 2013 r.; pisma z KRUS z dnia 4 października 2013 r. o wysokości zadłużenia wnioskodawczyni z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 4.686 zł. Postanowieniem z dnia 15 maja 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sadowych oraz odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Od powyższego postanowienia M.W. w ustawowym terminie złożyła sprzeciw podnosząc, że nie przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego skutkuje pozbawieniem wnioskodawczyni prawa do sądu i naruszeniem art. 45 Konstytucji oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek M.W. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że zgodnie art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. strona, skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Do kategorii powyższych spraw zalicza się sprawa będąca przedmiotem skargi, co oznacza, że skarżąca jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy i umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 p.p.s.a., o czym Sąd orzekł w pkt 1 sentencji postanowienia. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Osoba ubiegająca się o pomoc publiczną poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ma zatem obowiązek takiego udokumentowania swojego żądania, aby wykazane zostało przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero wykazanie tych okoliczności daje sądowi możliwość podjęcia decyzji o przyznaniu prawa pomocy. Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie skorzystano z tej możliwości i zobowiązano skarżącą do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawczyni. W odpowiedzi M.W. przedłożyła: zaświadczenie z "A" S.A. z dnia 27 marca 2014 r. o posiadanym rachunku oszczędnościowym, jego saldzie, które wynosi 2,81 zł oraz o braku operacji w okresie od 27 grudnia 2013 r. do 27 marca 2014 r.; odpis decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w przedmiocie przyznania wnioskodawczyni płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2012 w wysokości 5.580,93 zł; pismo Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 28 lutego 2014 r. informujące, że wydanie decyzji w przedmiocie przyznania wnioskodawczyni płatności na rok 2013 nastąpi do dnia 30 kwietnia 2014 r.; zaświadczenie z KRUS z dnia 7 marca 2014 r. o wysokości zadłużenia wnioskodawczyni z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kwartału 2010 r. do I kwartału 2014 r., które wynosi 4.986 zł (5.598 zł wraz z odsetkami za zwłokę); odpis faktury z dnia 27 lutego 2014 r. za dostawę wody i odbiór ścieków za okres od 27 listopada 2013 r. do 25 lutego 2014 r. na kwotę 174,19 zł oraz faktury z dnia 19 marca 2014 r. za energię elektryczną za okres od 6 września 2014 r. do 7 marca 2014 r. na kwotę 1.258,89 zł. Ponadto w złożonym dodatkowo oświadczeniu wskazała, że posiada dwa rachunki bankowe (oszczędnościowy i rozliczeniowy) w "B", na których w okresie od 1 kwietnia 2013 r. do marca 2014 r. nie zgromadziła żadnych środków, bank od marca 2013 r. nie wstawia wyciągów (w tym elektronicznych), od kwietnia 2013 r. wnioskodawczyni z uwagi na brak operacji na tych kontach i salda wynoszącego 0 zł nie może wygenerować historii rachunków, zaś za wydanie zaświadczenia w tym przedmiocie bank pobiera opłatę w kwocie 40-70 zł, której nie jest ona w stanie uiścić, pomimo zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, podatku od nieruchomości i rolnego oraz kontroli przeprowadzonej w związku z certyfikacją gospodarstwa, względem jej majątku nie jest prowadzona egzekucja, natomiast zaległości powstałe z tytułu opłat za media wnioskodawczyni reguluje z pożyczek udzielanych jej przez osoby prywatne. Z uwagi na ochronę danych osobowych wnioskodawczyni odmówiła przedstawienia dowodów, które potwierdzałyby okoliczność i wysokość udzielanych jej pożyczek przez osoby prywatne, wskazując że w roku 2014 r. z tego tytułu otrzymała środki w łącznej kwocie 3.867 zł. Powyższe oświadczenie nie sposób jednak uznać za wystarczające do dokonania pełnej oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Zważyć należy, iż dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia została zobowiązana skarżąca, jest niezbędne do prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji, z uwagi na uchybienie obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że wnioskodawczyni dokonała wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawczyni polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Wnioskodawczyni nie przedłożyła bowiem żadnych dokumentów potwierdzających wysokość posiadanego przez nią zadłużenia z tytułu pożyczek zaciągniętych u osób prywatnych, składając jedynie oświadczenie, że jej zadłużenie z tego tytułu w roku bieżącym wynosi 3.867 zł. Jednocześnie zdaniem Sądu, obawa ujawnienia informacji o osobach lub podmiotach udzielających stronie pożyczek nie stanowi dostatecznego usprawiedliwienia dla odmowy wskazania źródła finansowania bieżących wydatków wnioskodawczyni. Sąd pragnie zwrócić uwagę na to, że jako organ państwowy będący administratorem danych osobowych, zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2002 r., nr 101, poz. 926), jest obowiązany zastosować środki techniczne i organizacyjne zapewniające ochronę przetwarzanych danych osobowych odpowiednią do zagrożeń oraz kategorii danych objętych ochroną, a w szczególności powinien zabezpieczyć dane przed ich udostępnieniem osobom nieupoważnionym, zabraniem przez osobę nieuprawnioną, przetwarzaniem z naruszeniem ustawy oraz zmianą, utratą, uszkodzeniem lub zniszczeniem. W świetle powyższego, nie ma zatem niebezpieczeństwa ujawnienia danych tych osób w sposób prowadzący do naruszenia ich dóbr osobistych. Wnioskodawczyni uchyliła się również od przedstawienia historii operacji na posiadanym rachunkach bankowych, prowadzonych przez "B". Nie ulega wątpliwości, że "B", który prowadzi dla wnioskodawczyni rachunek bieżący, jak i oszczędnościowy, zapewnia do nich dostęp drogą elektroniczną. Tym samym wnioskodawczyni, która, co należy w tym miejscu podkreślić, często komunikuje się z tut. Sądem właśnie drogą elektroniczną, mogła i powinna zalogować się na swoich kontach i uzyskać podgląd aktualnego salda i przeprowadzanych transakcji we wskazanym w wezwaniu okresie ostatnich trzech miesięcy, a następnie sporządzić stosowny wydruk elektroniczny, który zastąpiłby wyciąg sporządzony przez bank. Wnioskodawczyni tego nie uczyniła. Odnosząc się do twierdzeń wnioskodawczyni o niemożności wygenerowania żądanych wyciągów bankowych z kont prowadzonych przez "B" należy zauważyć, ze wnioskodawczyni przedłożyła takie wyciągi do sprawy o sygn. akt I SA/Gd 1598/13; były to wyciągi z obydwu tych rachunków za okres od 1 stycznia do 31 marca ubiegłego roku, będące wygenerowanymi elektronicznie dokumentami, do których dostęp uzyskano za pośrednictwem Internetu i wydrukowano je w dniu 19 grudnia 2013 r. Z tego powodu za nieprawdziwe uznać należy wyjaśnienia wnioskodawczyni, że od kwietnia 2013 r. nie ma ona możliwości samodzielnego wygenerowania żadnych wyciągów. W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji Sąd uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni nie są znane, albowiem uchyla się ona od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać jednocześnie należy, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Natomiast, jeżeli dostęp jednostki do sądu może być ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy też w sposób faktyczny, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z przepisami z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), jeśli ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, a więc jeśli zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki będą zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, powinien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, publ. Lex nr 75481). Oznacza to, że skoro skarżąca nie wykazała, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w konsekwencji następuje odmowa przyznania stronie prawa pomocy, to nie można w takiej sytuacji mówić o naruszeniu prawa do sądu i przywołanych wyżej przepisów Konstytucji oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (zob. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2013 r., I OZ 1111/13, dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. w punkcie 2 postanowienia odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego.