I SA/Gd 139/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu 19 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 8 grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z 27 lutego 2009 r. B. K. zwrócił się do tutejszego Sądu o zwolnienie od wpisu od skargi określonego w kwocie 451 zł. W dniu 14 marca 2009 r. B. K. uzupełnił braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF rozszerzając równocześnie swoje żądanie o zwolnienie w całości od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach B. K. podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, źródłem utrzymania małżonków są otrzymywane przez każdego z nich świadczenia emerytalne, z których prowadzona jest egzekucja i które po uwzględnieniu dokonywanych potrąceń wypłacane są w łącznej kwocie 1 447 zł netto miesięcznie, ich majątek stanowi dom o powierzchni 450 m2 oraz kolekcja dziesięciomarkowych monet z okresu cesarstwa niemieckiego. W odpowiedzi na wezwanie z 18 marca 2009 r. (doręczone 23 marca 2009 r.) do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, B. K. nadesłał kserokopię zeznania podatkowego żony za rok 2008 (PIT-37) oraz rocznego obliczenia podatku przez ZUS każdego z małżonków (PIT-40A), odcinków emerytur przekazanych za luty i marzec 2009 r., faktur za gaz za okres od 10 października 2008 r. do 19 stycznia 2009 r. (punkt poboru ul. [...]) oraz za okres od 24 kwietnia do 20 października 2008 r. (punkt poboru ul. [...]), energię elektryczną za okres od 9 sierpnia 2008 r. do 18 lutego 2009 r. obejmującą prognozę zużycia w okresie od marca do sierpnia 2009 r., za telefon za grudzień 2008 r. oraz za zakup leków dla żony w okresie od stycznia do grudnia 2008 r., dowodu uiszczenia opłat czynszowych za lokal położony przy ul. [...] za marzec 2009 r. B. K. wyjaśnił ponadto, że nie posiada rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, małżonkowie ponoszą wydatki związane z utrzymaniem domu jednorodzinnego położonego w [...] przy ul. [...] i [...], w tym ogrzewania gazowego, nie otrzymują pomocy materialnej od synowej. Dalej poinformował, iż wartość zgromadzonej przez niego kolekcji monet przekracza kwotę 3 000 euro. Dokładna jej wartość nie jest znana, gdyż nie była ona przedmiotem wyceny. Nadmienił przy tym, że aby ustalić wartość kolekcji musiałby się odnieść do cen aukcyjnych poszczególnych jej egzemplarzy, a nie widzi takiej potrzeby, a także brak mu na to czasu. Oświadczenie o takiej samej treści złożyła żona B. K., M. przy sprawach o sygn. akt I SA/Gd 141/09 oraz I SA/Gd 142/09. Postanowieniem z 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 139/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił B. K. przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu B. K. zarzucił, że rozpatrując sprawę o zwolnienie od kosztów sądowych pominięto całkowicie istotne okoliczności mające wpływ na jej wynik, w tym stan zdrowia jego małżonki M. K. który uniemożliwia jej samodzielne funkcjonowanie. Leczenie związane jest z ponoszeniem wysokich kosztów lekarstw i w konsekwencji znacznie obciąża budżet rodzinny. Dalej podkreślił, że równie kosztowne jest utrzymanie dużego domu który przecież nie generuje przychodów, zaś kolekcja monet którą posiada ma wartość sentymentalną nie przynoszącą żadnych korzyści. Końcowo B. K. wskazał, że wraz z żoną jest bardzo zadłużony, co samo w sobie jest wystarczającym powodem do zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych w ramach prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej P.p.s.a), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek B. K. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. To rzeczą wnoszącego o przyznanie prawa pomocy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W niniejszej sprawie Sąd ustalił, że miesięczne dochody małżonków z tytułu wypłacanych emerytur wynoszą 1.529,78 zł netto miesięcznie. Ponadto B. K. jest wraz małżonką właścicielem dużego domu jednorodzinnego oraz posiada zbiór numizmatów o znacznej wartości. Podkreślić trzeba, że małżonkowie K. zamieszkują w lokalu syna przy ul. [...] w [...], ponosząc wszystkie opłaty związane z jego użytkowaniem. Jednocześnie ponoszą koszty utrzymania domu o powierzchni 450 m2 (w tym relatywnie wysokie w stosunku do osiąganych dochodów koszty jego ogrzewania), pomimo iż przekazali go synowej – B. K. w nieodpłatne użytkowanie i w nim nie zamieszkują. Na podstawie przedstawionych faktur VAT i dowodów wpłat ustalono, że miesięczne koszty utrzymania małżonków kształtują się na poziomie 1 254,30 zł. Do przyjętej kwoty wydatków zostały zaliczone koszty ogrzewania gazowego domu, które w okresie od 10 października 2008 r. do 19 stycznia 2009 r. wynosiły 916,42 zł. Powyższe okoliczności były decydujące dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej B. K. i to pomimo, iż wysokość emerytur małżonków jest rzeczywiście niższa z uwagi na prowadzoną z nich egzekucję. W postanowieniu z 17 maja 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów" (sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Analiza zachowania małżonków zdaje się przeczyć twierdzeniom B. K. o trudnej sytuacji finansowej, w jakiej się aktualnie znajdują. Należy uznać, iż doświadczenie życiowe i logika nakazywałyby w podobnej sytuacji wynajęcie domu lub jego części na zasadach rynkowych celem pozyskania dodatkowego dochodu. Tymczasem, skoro małżonkowie pomimo zajęcia ich świadczeń emerytalnych, ponoszą koszty związane z utrzymaniem dwóch nieruchomości, w tym domu, w którym nie zamieszkują i który oddali w nieodpłatne użytkowanie członkowi rodziny to trudno przyjąć, że ich kondycja finansowa jest zła. Za irracjonalne uznać trzeba ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem nieruchomości przez właściciela, w sytuacji gdy przekazał ją w nieodpłatne użytkowanie innej osobie, a sam osiąga dochody pozwalające w zasadzie jedynie na pokrycie podstawowych kosztów utrzymania. W takim przypadku nie bez podstaw jest twierdzenie, że małżonkowie ponoszą koszty utrzymania dwóch gospodarstw domowych: swojego i w części synowej. W konsekwencji wątpliwości budzi wysokość środków pieniężnych, którymi faktycznie dysponują. Dokonując oceny możliwości płatniczych B. K. wzięto również pod uwagę kolekcję wartościowych numizmatów, której dokładnej wartości nie jest w stanie określić, ale – jak oświadczył – jej wartość ponad wszelką wątpliwość przekracza kwotę 3 000 euro. Okoliczność ta zdaniem Sądu dodatkowo podważa twierdzenie B. K. o braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, będący warunkiem jej udzielenia. Skoro zatem przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynym kryterium podlegającym ocenie przez Sąd jest stan majątkowy wnioskodawcy, zaś jego obowiązkiem jest wykazanie istnienia przesłanek do jej przyznania to posiadanie przez B. K. znacznego majątku w postaci kolekcji drogich monet i domu przy równoczesnym istnieniu niewyjaśnionych przez niego wątpliwości odnoście rzeczywistych możliwości płatniczych należało udzielania prawa pomocy odmówić. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.