I SA/Gd 1482/15

Dnia 28 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.W. od postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, z dnia 13 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 7 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2014 rok postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych oraz odmówić ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem złożonym na formularzu PPF M.W. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Do wniosku skarżąca dołączyła kopie faktur na łączną kwotę 369,55 zł za energię elektryczną za okres od 1 sierpnia do 19 listopada 2015 r.; faktur na łączną kwotę 168,74 zł za wodę i ścieki za okres od 29 sierpnia do 29 września i od 30 października do 30 listopada 2015 r.; faktury za gaz za okres od 1 października do 1 grudnia 2015 r. na kwotę 1.177,02 zł. Ze złożonego oświadczenia majątkowego wynika, że wnioskodawczyni posiada mieszkanie o powierzchni 31,7 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,51 ha, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, źródłem jej utrzymania jest gospodarstwo rolne, z którego nie osiąga dochodów, na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb bytowych (w tym na uiszczenie opłat za media) zaciąga pożyczki od osób prywatnych, przeciwko skarżącej prowadzone są postępowania sądowe oraz egzekucyjne o spłatę zadłużenia, które posiada wobec kilku instytucji. Zarządzeniem z dnia 15 stycznia 2016 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia wymienionych w zarządzeniu dokumentów oraz złożenia szeregu oświadczeń. W piśmie z dnia 23 lutego 2016 r. M.W. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do przedłożenia dokumentacji, zgodnie z zarządzeniem referendarza. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazane zostało, że zakreślony przez referendarza sądowego termin, którego przywrócenia żąda skarżąca jest terminem sądowym, nie podlegającym przywróceniu. W ocenie referendarza sądowego zakreślony skarżącej termin był terminem wystarczającym do zgromadzenia wymaganych dokumentów i ich przedłożenia. Jednocześnie referendarz za niewiarygodne uznał wyjaśnienia skarżącej, że wierzyciele nie odpowiedzieli na jej prośbę o udostępnienie dokumentów dotyczących zadłużenia. Referendarz uznał, że skarżąca dysponowała wystarczającym czasem do nadesłania wymaganych dokumentów i odmówił przedłużenia terminu do ich złożenia. W tym stanie sprawy referendarz sądowy stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy, gdyż nie wykonała nałożonego na nią obowiązku. Należało zatem przyjąć, że sama skarżąca uniemożliwiła, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej. Od powyższego postanowienia skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw. W dniu 22 kwietnia 2016 r. M.W. przesłała do sądu pismo zawierające oświadczenie o stanie majątkowym oraz szereg dokumentów. Ze złożonego oświadczenia wynika, że zajęcia egzekucyjne na kontach w "A" wynoszą na dzień 21 kwietnia 2016 r. 4.500,41 zł. Wskazała także, że złożyła wniosek o przyznanie płatności za 2015 rok niemniej jednak nie został on jeszcze rozpoznany. Dalej podała, że nie prowadzi nigdzie działalności gospodarczej w zakresie homeopatii i rehabilitacji, w okresie ostatnich 6 miesięcy nie ubiegała się o świadczenie z pomocy społecznej z uwagi na negatywne rozpatrywanie wcześniejszych wniosków, a środki niezbędne do minimalnego utrzymania uzyskuje zaciągając pożyczki od osób prywatnych. Wskazała jednocześnie, że część zadłużenia jest pokrywana z płatności przyznawanych do gospodarstwa rolnego i są to jedyne środki jakimi wnioskodawczyni dysponuje. Z załączonych dokumentów wynika również, że w "B" w okresie od dnia 20 kwietnia 2015 r. do 21 kwietnia 2016 r. nie były wykonywane żadne operacje, a saldo wynosi 0 zł; podobnie na rachunkach prowadzonych w "A" saldo na dzień 21 kwietnia 2016 r. wynosi 0 zł. Wnioskodawczyni przedłożyła także pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego wskazujące na prowadzone wobec M.W. postępowania egzekucyjne. Z pisma KRUS wynika, że wnioskodawczyni posiada zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek, które na dzień 7 stycznia 2016 r. wynosiło 9.291 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawą z dnia z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) dalej w skrócie zwana Ustawą zmieniającą, dokonano nowelizacji ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 2 Ustawy zmieniającej, przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Zmiany w p.p.s.a., które zostały dokonane Ustawą zmieniającą weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. Mając na uwadze to, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie ze skargi M.W. zostało wszczęte po dniu wejścia w życie Ustawy zmieniającej, podstawą rozstrzygnięcia będą przepisy p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym po dokonanej nowelizacji. Przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi z kolei art. 260 § 2 zd. 2, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Konsekwencją przyjęcia nowej regulacji jest to, że orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W ocenie Sądu rozpoznającego sprzeciw, mając na uwadze wyjaśnienia skarżącej oraz informacje wynikające z przedłożonych przez wnioskodawczynię dokumentów stwierdzić należy, że w sprawie zachodzą przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku, oświadczeń i załączonych dokumentów wynika bowiem, że skarżąca nie dysponuje środkami pieniężnymi, które pozwoliłyby jej na uiszczenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W szczególności wskazuje na to analiza rachunków bankowych skarżącej, z których wynika, że M.W. nie posiada środków pieniężnych niezbędnych do uiszczenia należnego w sprawie wpisu. Nie można przy tym nie mieć na uwadze tego, że wnioskodawczyni jest zobowiązana do uiszczenia wpisów także w kolejnych sprawach, toczących się przed tutejszym Sądem (sygn. akt I SA/Gd 1483/15, I SA/Gd 1484/15). Koszty postępowania, które wnioskodawczyni byłaby zobowiązana uiścić w niniejszej sprawie nie są więc jedynymi kosztami, do których poniesienia jest zobligowana skarżąca. Sąd nie przychylił się jednocześnie do wniosku skarżącej o ustanowienie radcy prawnego. Należy podzielić pogląd prawny prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, w razie uzasadnionej potrzeby udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 387/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). Sąd pragnie jednocześnie podkreślić, że z samego faktu składania oświadczeń w formularzu PPF pod rygorem odpowiedzialności karnej nie wynika domniemanie prawdziwości tych oświadczeń. Rygor odpowiedzialności karnej wskazuje jedynie na konsekwencje prawne, jakie wiążą się ze złożeniem fałszywego oświadczenia przez osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy. Nie oznacza to jednak, że Sąd lub referendarz sądowy mają obowiązek uznać prawdziwość składanych oświadczeń i nie mają podstaw do powzięcia wątpliwości, co do treści przedstawianych okoliczności. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. zmienił zaskarżone postanowienie referendarza sądowego i przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym oraz odmówił ustanowienia radcy prawnego.