I SA/Gd 1502/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 5 stycznia 2015 r., uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 5 lutego 2015 r. (data stempla pocztowego), skarżący W. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanym przepisie. Zatem ciężar dowodu, że wnioskodawca znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji bierność wnioskodawcy skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku (gospodarstwo rolne oraz maszyny rolnicze utracił na skutek egzekucji komorniczej), nie uzyskuje żadnego dochodu, nie posiada też żadnych środków "na życie", prowadzi sam gospodarstwo domowe. W tym miejscu wskazać należy, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "A" i jest aktywnym przedsiębiorcą a mimo to nie zadeklarował wykonywanej działalności gospodarczej jako źródła dochodów i ich kwoty. Nadto, z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez skarżącego oraz jego żonę i syna w sprawach, toczących się przed tut. Sądem, wynika, iż skarżący posiada gospodarstwo rolne, pozostaje w związku małżeńskim oraz zamieszkuje wspólnie z żoną i synem pod tym samym adresem. W związku z powyższym referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącego za niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego oraz możliwości płatniczych i zarządzeniem z dnia 11 lutego 2015 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni: 1/ dokumentów potwierdzających okoliczność, że wnioskodawca aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej pod nazwą "A" (decyzji o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienia o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej); jeżeli nie wyrejestrował on działalności, bądź nie zawiesił jej wykonywania – przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy, wykazu środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz wyposażenia, związanych z wykonywaną działalnością; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej wnioskodawcy, rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; a w przypadku ich nieposiadania – złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 3/ oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych), pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wskazania wysokości wypłacanej emerytury (w kwocie netto), a także dowodów dotyczących dochodów uzyskanych z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy (w kwocie netto); 4/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę wydatków związanych z kosztami utrzymania, w tym związanych z eksploatacją domu; 5/ oświadczenia, czy zamieszkujący z małżonkami po tym samym adresem syn M. K. partycypuje w kosztach utrzymania zajmowanej nieruchomości; jeżeli tak – wskazania w jakiej wysokości ponosi on opłaty związane z eksploatacją domu; 6/ w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – jasnego wskazania, z jakich środków wnioskodawca ponosi konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie, opłaty za media); 7/ oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego żona w okresie ostatnich trzech miesięcy otrzymali jakiekolwiek świadczenia z pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien przedłożyć kopie dokumentów potwierdzających charakter tej pomocy oraz jej wysokość; 8/ oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego żona otrzymują (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową lub rzeczową od członków rodziny; jeżeli tak – przedłożenia dowodów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość (np. oświadczenie osoby udzielającej pomocy); 9/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 10/ dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wnioskodawcy wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; 11/ dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. Poinformowano też wnioskodawcę, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy, jak również wskazano, że nie jest on zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 6 marca 2015 r. (dowód: potwierdzenie odbioru – k. 25). Skarżący żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożył. W piśmie z dnia 13 marca 2015 r. wyjaśnił jedynie, że od lat nie prowadzi działalności gospodarczej – została ona zawieszona; organ gminy odmówił skarżącemu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej pod nazwą "B"; nie posiada środków trwałych oraz środków transportu – zostały one sprzedane w drodze licytacji przez komornika sądowego; żona utrzymuje się sama; skarżący nie zamieszkuje wspólnie z synem, który zamieszkuje oddzielnie ze swoją rodziną; nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, gdyż go nie posiada; w kosztach utrzymania wspomaga go rodzina; posiada zadłużenie wobec KRUS, ZUS, Agencji Nieruchomości Rolnych, gminy oraz banku. W ocenie referendarza sądowego złożone przez skarżącego dodatkowe oświadczenia nie spełniają wymogów nałożonych na skarżącego zarządzeniem z dnia 11 lutego 2015 r. W wezwaniu bowiem jasno wskazano, jakie okoliczności wymagają jedynie złożenia oświadczenia, a jakie dokumentów źródłowych. Z tych też przyczyn sytuacja finansowa, a także rodzinna skarżącego nadal pozostaje niejasna. Skarżący konsekwentnie utrzymuje, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a jednocześnie nie wskazał żadnych źródeł swojego utrzymania. Co więcej, wprost podał, że nie osiąga dochodów, nie posiada oszczędności i żadnych składników majątku, a mimo to utrzymuje się sam. Z jakich środków więc skarżący finansuje zakup żywności, opłaca rachunki związane z eksploatacją zajmowanego domu i choćby zakup środków czystości, skarżący już nie wyjaśnił. Wskazał jedynie, że "w kosztach utrzymania wspomaga mnie rodzina", nie precyzując przy tym, jakiego rodzaju jest to pomoc. Natomiast twierdzeniom skarżącego o zwieszeniu przez niego wykonywania działalności gospodarczej przeczą dane ujawnione w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z których wynika, że skarżący od 1 sierpnia 1972 r. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "A" w miejscu swojego zamieszkania, tj. pod adresem: [...] i wciąż jest aktywnym przedsiębiorcą. Rozpoznając przedmiotowy wniosek referendarz sądowy wziął także pod uwagę okoliczność, że składane przez skarżącego w wielu innych sprawach toczących się przed tut. Sądem wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały rozpoznane odmownie z uwagi na niewykonanie, bądź też nieprawidłowe wykonanie przez skarżącego wezwań, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący każdorazowo uniemożliwiał referendarzowi sądowemu (sądowi) weryfikację podawanych we wnioskach danych. W niniejszej sprawie zachował się w sposób tożsamy. Referendarz sądowy zwraca uwagę na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2013 r. wydane w sprawie II FZ 711/13, którym oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 1005/12. W jego uzasadnieniu NSA stwierdził, iż celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie m.in. osobom fizycznym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu – art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jednakże wykonanie tego prawa poprzez przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania przez osobę ubiegającą się o nie swojej trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca uchylił się od tego obowiązku i w efekcie Sąd I instancji – w ocenie NSA – nie mógł rozstrzygnąć sprawy inaczej niż odmówić przyznania prawa pomocy. NSA podkreślił też, iż w takiej sytuacji przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W związku z powyższym referendarz sądowy przyjął, że skarżący po raz kolejny nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił dokonanie pełnej ich oceny. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.