I SA/Gd 1529/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 30 czerwca 2014 r., uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 16 lipca 2014 r., skarżąca H. K. zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. Do wniosku dołączyła odpis decyzji ZUS z dnia 1 marca 2013 r. o waloryzacji emerytury oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia 20 czerwca 2014 r. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że jest właścicielką nieruchomości zabudowanej domem, mieszkania o powierzchni 45 m2 oraz samochodu osobowego, nie posiada zasobów pieniężnych, prowadzi sama gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w kwocie 1.400 zł brutto, z której nie jest w stanie pokryć wszystkich koniecznych kosztów swojego utrzymania, w tym wydatków na leczenie (w związku z przebytym zabiegiem operacyjnym ma trudności w poruszaniu się i wymaga opieki osób trzecich). Przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy w niniejszej sprawie. Poprzednie żądanie zostało rozpoznane odmownie postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 marca 2014 r. Sąd uznał, że wnioskodawczyni uchylając się od przedłożenia dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności, przedstawiła swój stan majątkowy i możliwości płatnicze w taki sposób, aby potwierdzał on jej trudną sytuację finansową. Powyższe stanowisko podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 610/14 oddalił zażalenie wnioskodawczyni. Referendarz sądowy uznał, że oświadczenie zawarte w przedmiotowym wniosku jest nie tylko niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawczyni i jej możliwości płatniczych, ale także budzi ono wątpliwości co do jej stanu rodzinnego. Wnioskodawczyni wskazała bowiem, że prowadzi gospodarstwo domowe sama, natomiast z akt niniejszej sprawy (potwierdzeń odbioru) wynika, że adresowaną do niej korespondencję odbierają (jako dorośli domownicy) mąż wnioskodawczyni W. K. oraz jej syn M. K. Nadto, z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez wnioskodawczynię, jej małżonka i syna w sprawach, toczących się przed tut. Sądem, wynikało, iż pozostaje ona w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z małżonkiem oraz synem pod jednym adresem. W związku z powyższym referendarz sądowy – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 23 lipca 2014 r. wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: a) oświadczenia, czy wnioskodawczyni osiąga dochody z tytułu najmu lub dzierżawy lokalu mieszkalnego, którego jest właścicielką (wskazany w rubryce nr 7.2 formularza PPF); jeżeli tak – przedłożenia dokumentów obrazujących ich wysokość (umowa najmu lub dzierżawy, potwierdzenia wpłat); b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; a w przypadku ich nieposiadania – złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; c) oświadczenia, czy wnioskodawczyni w okresie ostatnich sześciu miesięcy otrzymała jakiekolwiek świadczenia z pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawczyni winna przedłożyć kopie dokumentów potwierdzających charakter tej pomocy oraz jej wysokość; d) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawczyni (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, inne); e) dokumentów potwierdzających ponoszenie przez wnioskodawczynię wydatków na odpłatne leczenie (pomoc lekarską i zakup leków); f) oświadczenia w przedmiocie marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości zarejestrowanego na wnioskodawczynię samochodu osobowego; g) dokumentów w przedmiocie aktualnego stanu zadłużenia wnioskodawczyni wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, dostawców mediów i innych podmiotów; h) oświadczenia czy wnioskodawczyni pozostaje nadal w związku małżeńskim; jeżeli tak – przedstawienia dokumentów obrazujących wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto/netto męża oraz dokumentów obrazujących w sposób kompleksowy jego stan majątkowy, w tym posiadane przez niego nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na męża pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez męża rachunków bankowych (wskazanych w punkcie 1.b) niniejszego wezwania), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujące historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; i) oświadczenia, czy zamieszkujący z wnioskodawczynią i W. K. syn M. K. partycypuje w kosztach utrzymania zajmowanej nieruchomości; jeżeli tak – wskazania w jakiej wysokości ponosi on opłaty związane z eksploatacją domu. Wnioskodawczyni została poinformowana, że nie jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej męża tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawczyni przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono jej także, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty, w tym oświadczenia zawarte w formularzu PPF. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawczyni w dniu 28 lipca 2014 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 83), jednakże przedłożyła ona jedynie oświadczenie, w którym wyjaśniła, że: nie osiąga dochodów z tytułu najmu (dzierżawy) lokalu; nie posiada oszczędności; zadeklarowany samochód osobowy to samochód marki Honda, użytkowany od kilkunastu lat; nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej; poza zaległościami w podatku od nieruchomości nie posiada innych zadłużeń; ponosi koszty swojego utrzymania, w tym leczenia oraz eksploatacji mieszkania; pozostaje w związku małżeńskim, ale małżonkowie zamieszkują oddzielnie; mąż nie posiada żadnego majątku; syn mieszka z własną rodziną. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie referendarz sądowy stwierdził, że wnioskodawczyni po raz kolejny nie wykonała nałożonego na nią obowiązku. Pomimo, że złożyła ona dodatkowe oświadczenie, w dalszym ciągu dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jej sytuacji finansowej jest niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. Wnioskodawczyni uchyliła się od przedstawienia wyciągów z posiadanych przez siebie rachunków bankowych, składając jedynie oświadczenie, że nie posiada ona oszczędności. W skierowanym zaś do wnioskodawczyni wezwaniu jasno sprecyzowano, jakie dane dotyczące jej stanu majątkowego wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że nie zgromadziła ona żadnych środków pieniężnych na rachunkach bankowych. Wciąż nie jest znana kwota wydatków, jakie wnioskodawczyni ponosi w związku z bieżącym koniecznym utrzymaniem, w tym zakupem niezbędnych leków (z przedstawionej dokumentacji medycznej nie sposób wywieść wysokości tego rodzaju wydatków) oraz w jakiej części partycypuje ona w kosztach eksploatacji domu, który zajmuje wspólnie z mężem oraz synem i jego rodziną. Warto przy tym zauważyć, że wnioskodawczyni – wobec oświadczenia o braku zadłużenia innego niż z tytułu podatku od nieruchomości – opłaty związane z utrzymaniem nieruchomości reguluje terminowo. Z tych przyczyn nie sposób ustalić, jaką faktycznie kwotą dysponuje wnioskodawczyni (po uwzględnieniu ponoszonych przez nią wydatków), a w konsekwencji ocenić, czy jest ona w stanie, a jeśli tak, to w jakiej części, uiścić koszty sądowe w niniejszej sprawie. Zwrócić także uwagę należy, że wnioskodawczyni dokumentując wysokość swoich miesięcznych dochodów przedłożyła odpis decyzji ZUS z dnia 1 marca 2013 r. o waloryzacji emerytury, na podstawie której należałoby przyjąć, że świadczenie to przyznane w wysokości 1.393,18 zł brutto wypłacane jest wnioskodawczyni jedynie w kwocie 823,50 zł z uwagi na prowadzoną egzekucję. Jednak z odpisu decyzji ZUS z dnia 1 marca 2014 r. o waloryzacji emerytury, który został nadesłany do sprawy o sygn. akt I SA/Gd 1674/13 wynika, że obecnie z przyznanej wnioskodawczyni emerytury nie są już dokonywane potrącenia egzekucyjne i od dnia 1 marca 2014 r. wysokość przysługującego jej świadczenia do wypłaty wynosi 1.189,08 zł miesięcznie. Takie zaś zachowanie wnioskodawczyni prowadzi do wniosku, że po raz kolejny starała się ona przedstawić swoją sytuację finansową tak, by należało przyjąć, że jest ona trudna i uniemożliwia jej poniesienie kosztów innych aniżeli konieczne koszty jej utrzymania. Powyższe postępowanie wnioskodawczyni, polegające na uchyleniu się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych, a tym samym stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.