I SA/Gd 1623/16

Dnia 3 sierpnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.K. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, z dnia 12 czerwca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od kwietnia do listopada 2011 roku postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF, skarżący M.K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, z dokumentów przedłożonych na wezwanie z dnia 20 marca 2017 r., a także danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz na stronie sklepu internetowego decorations.pl informacji, wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką i dwiema małoletnimi córkami (5 i 9 lat). Majątek skarżącego stanowi 98 udziałów o łącznej wartości nominalnej 4.900 zł w "A" Sp. z o.o. z siedzibą w P. (jednocześnie spółka ta jest jedynym wspólnikiem "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp. k. z siedzibą w P.; w obu podmiotach skarżący pełni funkcję Prezesa Zarządu) oraz wierzytelności, których wartości nie podał, wskazując iż zostały umorzone przez komornika. Na dzień wypełnienia formularza PPF, tj. na dzień 10 marca 2017 r. skarżący posiadał oszczędności w gotówce w kwocie 1.200 zł. Środki pieniężne posiadała także jego małżonka, która na ten dzień dysponowała kwotą 5.696,62 zł. Małżonka skarżącego nie posiada żadnego majątku. Skarżący posiada zobowiązania z tytułu dwóch pożyczek gotówkowych w karcie kredytowej ([...] oraz [...]), udzielonych mu w wysokości 19.000 zł (w 2015 r.) oraz 48.000 zł (w 2016 r.), których miesięczna spłata wynosi odpowiednio 439,61 zł i 1.019,86 zł. Z opisu transakcji na rachunku karty kredytowej skarżącego wynika, że środki z tytułu pożyczki w kwocie 19.000 zł zostały przekazane na konto jego małżonki. Nadto, z wyciągu z tego rachunku wynika również, że on sam (bądź też jego małżonka) posiadają konto o numerze [...], z którego są dokonywane spłaty zadłużenia (każdorazowo przekraczającego kwotę wynagrodzenia skarżącego), a z którego wyciągu skarżący nie przedłożył. Warto w tym miejscu wskazać, że małżonkowie nie otrzymują pomocy finansowej ani rzeczowej od rodziny, czy innych osób, co potwierdza treść dodatkowego oświadczenia skarżącego z dnia 4 kwietnia 2017 r. Z zaświadczeń od pracodawców małżonków wynika, że każde z małżonków jest zatrudnione na umowę o pracę na czas nieokreślony a ich wynagrodzenie odpowiada kwocie wynagrodzenia minimalnego, które od 1 stycznia br. wynosi 1.459,48 zł netto miesięcznie. Skarżący jest zatrudniony w "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp. k. na stanowisku Prezesa Zarządu, zaś jego żona w firmie W.L."B". Skarżący, jak już wskazano, pełni także funkcję Prezesa Zarządu "A" Sp. z o.o., przy czym nie otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenia. Dodatkowo każde z małżonków świadczy pracę na rzecz spółki "A" Spółka z o.o. Sp. k., w ramach której prowadzony jest sklep internetowy decorations.pl. Z danych ujawnionych na stronie sklepu wynika, że skarżący zajmuje się jego obsługą i administracją, a jego małżonka jest managerem produktów. Z przedstawionych dokumentów nie wynika, aby małżonkowie otrzymywali z tego tytułu wynagrodzenie. Małżonka skarżącego otrzymuje natomiast dodatkowy dochód z tytułu świadczenia wychowawczego (tzw. 500 plus) w łącznej kwocie 1.000 zł miesięcznie. Średnie miesięczne udokumentowane wydatki, jakie małżonkowie ponoszą na opłaty za najem i eksploatację mieszkania, usługi telekomunikacyjne (telewizję, internet, telefon) oraz za przedszkole i zajęcia dodatkowe córki wynoszą 1.859,16 zł. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata odmawiając tego prawa w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wskazane zostało, że skarżący ma realne możliwości finansowe, aby partycypować w kosztach sądowych niniejszego postępowania. Posiada bowiem oszczędności w kwocie przewyższającej wysokość należnego wpisu sądowego. Nadto, na rachunku bankowym małżonki znajdowały się środki w wysokości pozwalającej skarżącemu uiścić nie tylko wpis sądowy, ale również pozostałe koszty sądowe. W ocenie referendarza sądowego, środki pochodzące z pożyczek udzielonych skarżącemu skarżący mógł a nawet powinien był ich część zabezpieczyć na koszty sądowe w niniejszej sprawie. Zdaniem referendarza, skoro małżonkowie są w stanie finansować działalność handlową prowadzoną przez inny podmiot, na rzecz którego nieodpłatnie świadczą pracę, to brak jest podstaw aby przyjąć, że skarżący nie miał możliwości zabezpieczenia i przeznaczenia tych środków na koszty sądowe w niniejszej sprawie. Referendarz wziął także pod uwagę, że skarżący dysponuje znacznym limitem w rachunku karty kredytowej, wynoszącym 23.400 zł. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący podkreślił, że wskazany w postanowieniu numer rachunku bankowego jest rachunkiem spółki "A", a wyciąg z tego rachunku nie został przedstawiony, albowiem wnioskodawca nie został do tego zobowiązany. Zaprzeczył przy tym, że jego małżonka pracuje w spółce "A". Wnoszący sprzeciw wskazał, że nie twierdził, iż nie posiadał żadnych środków w chwili składania wniosku, niemniej jednak nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. W sprzeciwie wskazane zostało ponadto, że środki z limitu karty kredytowej zostały wykorzystane w 99%, a wykorzystany limit nie daje możliwości realnego pozyskiwania środków finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – dalej w skrócie zwanej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie stronie prawa pomocy stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14). W ocenie Sądu referendarz sądowy w sposób prawidłowy dokonał oceny sytuacji majątkowej skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Sąd w ślad za referendarzem potwierdza, że sytuacja majątkowa skarżącego nie jest na tyle wyjątkowa, że uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych. Oceny możliwości uiszczenia przez stronę kosztów postępowania nie można dokonywać bez ustalenia wysokości kosztów, do poniesienia których może być zobowiązany skarżący. Oceny tej należy bowiem dokonywać porównując wysokość należnych kosztów sądowych z danymi obrazującymi sytuację materialną strony. W przedmiotowej sprawie, jak zostało wskazane to w zaskarżonym postanowieniu koszty te kształtują się na poziomie 1.704 zł, z czego na obecnym etapie postępowania skarżący będzie zobowiązany jedynie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.069 zł. Jak wynika z analizy dokumentacji przedstawionej przez wnioskodawcę, na dzień złożenia wniosku skarżący wraz z małżonką dysponowali oszczędnościami w łącznej wysokości 6.896,62 zł. Oboje małżonkowie uzyskują stałe wynagrodzenie – skarżący średnie wynagrodzenie w kwocie netto 1.424,88 zł a jego małżonka w wysokości 1.459,48 zł. Dodatkowo, jak zwrócił na to uwagę referendarz, M.K. dysponuje limitem wypłat gotówkowych na karcie kredytowej do sumy 23.400 zł. Jakkolwiek faktem jest, co wynika z historii rachunku bankowego, że skarżący korzysta z przyznanego limitu to jednak należy zwrócić uwagę, że na dzień 10 stycznia 2017 r. (wyciąg z rachunku k. 53) limit dostępny był w wysokości 4.103 zł, a na dzień poprzedzający złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 56) w wysokości 1.454 zł. W każdej ze wskazywanych sytuacji dostępny limit możliwy do wykorzystania, przekraczał zatem wysokość należnego wpisu od skargi. Już zatem z tych środków możliwe było wygospodarowanie odpowiedniej kwoty celem przeznaczenia jej na poczet opłat sądowych. Uiszczenie choćby kwoty należnego w sprawie wpisu od skargi możliwe było także ze zgromadzonych przez małżonków oszczędności. Łączna suma zaoszczędzonych środków przekraczała bowiem kilkukrotnie wysokość należnego wpisu od skargi. Sąd zwraca także uwagę, że skarżący dysponował kwotami z zaciągniętych pożyczek, z których to środków możliwe było pokrycie należnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający sprzeciw jest świadomy tego, że środki pieniężne, którymi dysponowali małżonkowie mogły służyć także pokrywaniu innych należności w szczególności zobowiązań cywilnoprawnych. Niemniej jednak, jak wielokrotnie wyjaśniano to w orzecznictwie sądów administracyjnych, przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też, nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Ponadto jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 39/15, koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.