I SA/Gd 1638/15

Dnia 28 kwietnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 lutego 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2015 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 lutego 2016 r. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF i dołączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, skarżący M. S. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że nie pracuje, nie osiąga żadnych dochodów, na pokrycie kosztów swojego utrzymania, które wynoszą około 600 zł, otrzymuje środki od dziadków, posiada nieruchomość komercyjną o powierzchni 8.600 m2 i wartości około 800.000,- zł, która nie jest użytkowana i jest przedmiotem sprzedaży w drodze licytacji komorniczej. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 10 listopada 2015 r. skarżący nadesłał dodatkowe oświadczenie, w którym podał, że: w latach 2013-2014 nie składał zeznań podatkowych; nie otrzymuje alimentów, nie zostało mu przyznane stypendium naukowe ani sportowe, nie ma prawa do renty rodzinnej, nie osiąga dochodów z tytułu umowy o dzieło; nie ma statusu osoby bezrobotnej; nie posiada rachunków bankowych, maklerskich ani innych, na których gromadzone są środki pieniężne; koszty jego utrzymania wynoszą 1.500,- zł miesięcznie, przy czym nie nadesłał dokumentów potwierdzających ich wysokość, mimo nałożonego na niego zobowiązania w tym zakresie. Skarżący nie wypowiedział się także w kwestii zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych, w tym samochodów osobowych, motocykli, quadów. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, albowiem sytuacja finansowa i rodzinna skarżącego pozostaje niejasna. Skarżący wskazywał, że utrzymuje się z otrzymywanej od dziadków kwoty 600 zł, natomiast jego miesięczne koszty utrzymania wynoszą 1.500 zł. Zatem nie wykazał z jakich środków pokrywa pozostałą część swoich wydatków w kwocie 900 zł skoro konsekwentnie utrzymuje, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnych oszczędności. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie złożył sprzeciw, w którym wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie mu prawa pomocy. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, w szczególności poprzez przyjęcie, że w sprawie nie wykazano, że strona nie spełnia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że w jego ocenie złożone wyjaśnienie oraz przesłane dokumenty jednoznacznie świadczą, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. W ocenie skarżącego brak zwolnienia w tym zakresie uniemożliwi mu dochodzenie praw przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658; dalej w skrócie: "ustawa zmieniająca") rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Mając na uwadze to, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie ze skargi M.S. zostało wszczęte po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, podstawą rozstrzygnięcia będą przepisy p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym po dokonanej nowelizacji. Przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r., II OZ 1220/08). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ. czy postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05 nie publ.). W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązano wnioskodawcę do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy. Jednakże w odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący nie nadesłał dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych przez niego wydatków jak również nie wypowiedział się na temat zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie prawidłowo referendarz sądowy przyjął, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Słusznie w zaskarżonym postanowieniu zostało dostrzeżone, że dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej nie jest możliwe z uwagi na nieprzedstawienie stosownych dokumentów, co prowadziło do niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności. W szczególności w sprawie nie zostało wyjaśnione z jakich środków skarżący pokrywa pozostałą część swoich wydatków w kwocie 900 zł skoro utrzymuje, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnych oszczędności, a dziadkowie przekazują mu jedynie kwotę około 600 zł na pokrycie jego stałych wydatków. W tych okolicznościach Sąd uznał, że skarżący nie wykazał zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, m.in. z powodu braku kompletnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącego, w tym braku jakichkolwiek starań o pozyskanie środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego (chociażby z tytułu posiadania nieruchomości zabudowanej o wartości około 800.000,- zł, obecnie - jak wskazuje skarżący - zajętej przez komornika). W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej, co uniemożliwiło uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Tym samym brak było podstaw do stwierdzenia, że postanowienie wydane przez referendarza sądowego było wadliwe. Wbrew zarzutom strony zawartym w sprzeciwie, skarżący nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej w sposób, który pozwoliłby uznać, że rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części. Z tych względów Sąd na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia